sábado, 30 de mayo de 2020

Betrokolo toponimoa

Betrokolo izeneko tontor bat dago Mundakako herrian, Bizkaian.
Toponimoa antroponimo ezezagun batez osaturik izango zen, hipokoristiko bat, hain zuzen. Oinarrian Betro genuke, Petro izenaren euskararen egokitzea jasoa, p- > b-, bake eta bekatu izen arruntetan gertatutako egokitze bera. Ondoren bi atzizkiren eransketa gertatu zen, -ko eta -lo: Betro + -ko + -lo > *Betrokolo. Bi atzizkiak aztertuak izan ziren Irigoienen lanetan eta -ko aipatu zuen De re philologica linguae uasconicae V liburuko 14-15. orrialdeetan, Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vasconica izeneko lanean: Lopeko (Lopeco, 1366), Johanko (Johanco Salaberry, 1412-1413), Martiko (Martico d’Udaue, 1366), beste batzuen artean.
Orrialde batzuk aurrerago, 19. orrialdean, -lo atzizkia aipatzen du eta adibide batzuk ematen: Mikelo (Miquelo Veynça, 1366), Otxalo (Garcia Ochalo, 1217) eta bere patronimikoa Otxaloiz (Martin Ochaloyz, Garçia Ochaloyz, 1319) eta Zurilo (Çurilo, XIII. m.).
Lehenengo atzizkia nahiko zabaldurik badago, baina bigarrenak askoz zabalpen txikiagoa izan zuen.
Izen hipokoristikoetan normalena da atzizki bat izatea, baina ez da batere arraroa bi atzizki eranstea, adibidez blog honetan aztertutako Otxotetxea antroponimoa, bi atzizki dituena -(o)te eta -txe. Azken honen kasuan Otxoa izenetik Otxote sortu zen eta ondoren Otxotetxea. Baina Betrokolo izenaren aurrekaria izan litekeena, *Betroko, ez da ezagutzen.
Antroponimoa osatu eta gero, beste askotan bezala, toponimo bat osatu zen izen horrekin, antroponimoa galdu zen, baina toponimoa ez.

 Eguneraketa (2022-01-29):
Sarreran ez zen toponimoaren lekuko zaharrik, baina badago lekuko bat, XVIII. mendekoa, Juan Ramon de Iturrizaren Historia General de Vizcaya liburuan, 1775. urte inguruan, 224. or.:

La anteiglesia de Mundaca (nominada en la antigüedad Munaca que denota ribazal), tiene situación en la proximidad del mar océano Cantábrico, y su puebla que consta de una calle tirada, a la falda de dos pequeños montes llamados Mondellu y Betrocolo, distante cinco leguas de la villa de Bilbao...
Lekuko honek ziurtasuna ematen dio emandako etimologiari, toponimoak berdin iraun duelako azken 250 urte inguru.

No hay comentarios:

Publicar un comentario