Mastiegi eta Maztizarra toponimoak

 Galdakaoko bi toponimo hauen iturri bakarra da Relación toponímica general de Galdácano lana, bi lekukoak XX. mendearen erdialdekoak dira:

Mastiegui: 1944, huerta de Aguirre.
Maztizarra: 1944, hierbal de Unquina-Bequea.

Bi toponimoak urte berekoak dira, bigarren elementuak hegi eta zahar dira, baina bitxia da oinarrian txistukaria ezberdina da, batean <s> eta bestean <z>. Beharbada hori txistukariaren neutralizazioaren isla da; hala ere, oinarria argia da, mahasti hitza, mahats + -di egitura duela. Dirudienez, Galdakaon mahatsa ez zen batere ezezaguna, Matxarloa toponimoa herri berekoa delako.

Matxarloa toponimoa

 Galdakaoko toponimo honen lekuko bat eta toponimo eratorri bat aurkitu dira, XX. mendearen bigarren erdikoak, Relación toponímica general de Galdácano lanean:

Macharloa: Heredad de Zuazo.
Macharlobarrena: Heredad de Zuazo.

Nahiz eta lekukoak zaharrak ez izan, gardenak dira, hemen aurkeztuko den azalbidea zuzena bada, behintzat. Toponimoan artikuluaz gain, mahats eta arlo hitzak daude, azken honek alor aldaera du. Aldaketa bakarra txistukariarena da, afrikatua dela islatu da, baina gaztelaniazkoan islatuz.

Markosena toponimoak

 Markosena da Gamiz-fikako baserri bat. Gainera, Elorrioko Zearsoloazpikoa baserriaren beste izena Markosena da. Azken honen lekuko zahar bat dago Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan:

Marcosena [N, TO]
Marcosena (la caseria de) [San_Bartolome_de_Miota (cofradia de)], Elorrio, a.1796, FogVizcayaMs.

Hauetaz gain, aipatutako liburuan beste Markosena bat dago, Plentzian:

Marcosena [N, TO]
Marcosena (la casa de) [Artecalle (calle de)], Plencia, a.1796, FogVizcayaMs.

Markosenea, aldiz, Gipuzkoan agertzen da, Hondarribian baserri bat da eta Donostian baserria eta etxea zen, egun etxea desagertua da eta baserriaren aurriak baino ez dira. Hondarribiko toponimoaren XX. mendeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburuan:

MARKOSENEA (col.) Arkolla ballara, Hondarribia

Izendegi ofizialeko beste lekuko bat zaharragoa da, XIX. mendearen erdialdeko Marcosenea (1857).
Donostiako toponimoetarako lekukotza handiagoa dago Donostiako toponimia izeneko bilketa lanean: 

MARKOSENEA: Marcosene (1841, casa, D.U.A.-B-10-II-362-2), Marcosenea (1841, casa, D.U.A.-B-10-II-362-2), Marcosene (1860, D.U.A.-D-7-1-P.), Marcosene (1860, D.U.A.-D-7-1-P.), Marcoséne (15) (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Marcoséne (25) (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Marcosene (1864, Casa de labor, N.P.G., 68 orr.); Markosene (1989, D.U.T.B.). 64-5-6, M.

Donostiako toponimia: Marcosenea (1862, cantera, D.U.A. A-10-II-70-1).

Donostiako toponimia: MARKOSENEA: Markosene (1989, D.U.T.B.). 64-6-2, m. H-1.

Toponimo hauek guztiek elementu berberak dituzte, bukaeran artikulua, aurrerago genitiboa eta oinarrian Markos antroponimoa. Markos toponimoaren sarreran antroponimo honen informazio gehiago dago.

Markosoloeta toponimoa

 Arabako toponimo honen bi lekuko ezagutzen zaizkio,
Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan aurkituak:

MARCOSOLOETA, 1839, labrantío de Eribe.
MARCOSSOLOETA, 1703, ver anterior.

Toponimoan hiru elementu daude, bukaeran -eta atzizkia, aurrerago solo, soro hedatuagoaren aldaera eta oinarrian Markos antroponimoa. Izan ere, lehen lekukoan bi elementuak zehazturik agertzen omen dira, markos-solo-eta. Markos toponimoaren sarreran antroponimo honen informazio gehiago dago.

Markos toponimoa

 Markos izan zen Mungiako etxe baten izena XVII. mendearen erdialdean, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan agertzen da:

Marcos [N, TO]
Marcos (la casa de) [Arechaga (confradia de)], Munguia, a.1641, FogVizcayaMs.

Beharbada Markos hori etxearen jabea izan zitekeen garai hartan eta gero etxeari izena aldatuko zioten, berriro agertzen ez delako.
Gipuzkoan, Markos agertzen da Ataungo bost toponimotan:

Markosigartza
Markos igarza: (= sequeral de Marcos). 1797 “choza de Marcosigarza”.
    Izaera: aurkintza
    Kokalekua: Aiesu
    Erreferentzia: 18. karp. 172. zk. 7574 erreg.

Markosigartzako hegia
Markos igarzako egie: (= la loma de sequeral de Marcos).
    Izaera: hegia
    Kokalekua: Aiesu
    Erreferentzia: 18. karp. 174. zk. 7576 erreg.

Markosigartzako iturria
Markos igarzako iturrie: (= la fuente del sequeral de Marcos).
    Izaera: iturria
    Kokalekua: Aiesu
    Erreferentzia: 18. karp. 234. zk. 7645 erreg.

Markoslantegi
Markos lantegi: (= monte en explotación por Marcos).
    Izaera: lantegia
    Kokalekua: Saratxamendi
    Erreferentzia: 21. karp. 156. zk. 8368 erreg.

Markosoroko ekarra
Markosooko ekarra: = la falda de Marko soo, heredad del peñascal o pendiente pelada.
    Izaera: ekarra
    Kokalekua: Arizaindieta
    Erreferentzia: 03. karp. 590. zk. 1395 erreg.

Markos antroponimoarekin agertzen diren elementuak toponimoen biltzaileak azaltzen ditu, guztien egitura garbia delako. Markos egun ere erabiltzen da eta bilaketa egin da Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta XVI. mendearen hasieratik, hau da, mota horretako agiriak daudenetik, lekuko ugari daude, gehienak Arabakoak:

Markos antroponimoaren jatorria Marcus latinean dago, baina erromantzetik jasoa dugu, euskal toponimian *Marki agertzen da, baina lekuko antroponimikorik ez du utzi eta horrek salatzen du *Marki zaharra galdu zela eta Markos berriak ordezkatu zuela.

Kalbarko toponimoa

 Bizkaiko toponimo honen lekuko bakarra dago, XX. mendearen bukaerakoa den Relación toponímica general de Galdácano lanekoa:

Calbarco: Heredad de Eguía.

Toponimo honen lekuko bakarra dago, eta berankorra. Horrek analisiari ziurtasuna kentzen dio baina dagoen lekuko hori aztertu daiteke eta gertatu diren aldaketak azalduko dira.
Toponimo honetan antroponimo hipokoristiko bat genuke, bukaeran -ko atzizki txikigarria eta oinarrian Galbarra antroponimoa litzateke, garbal hitzaren sarreran lekukoak daude, baita izenaren azalpena ere:

garbal.
Onom.: Inter viros nominatos Galvarra, Galindo Soliz. (s. X) TAV 2.1.3. Que est a limite de Nunno Galvarra de Patumia. (s. XI) Lac Irach 100. In Garbala. (s. XI-XII) GLarr SJ 8. Pedro Garbala. (s. XIII) Ib. 104.

I. (Adj.).
1. (B, BN-mix ap. A; O-SP 227, SP, Lar, H), galbar (V-oroz ap. A; H), kalpar (H).
Calvo. "Conominado Galbarra, que quiere decir 'calvo'" IC II 423.
[...]

Antroponimoa *Galbarko bezala sortuko zen eta gero, beharbada toponimoa sortu ondoren herskari asimilazioa izan zen, *Galbarko > Kalbarko. 
Galbarra antroponimoa aipatua izan da blog honetan, Galbarrategi toponimoaren oinarria delako.

Akutiogana toponimoa

 Akutiogana da Galdakaoko tontor bat. Izendegi ofizialeko lekukotza mende honetakoa da, eta ez du aldaerarik. Toponimoan hiru elementu genituzke, bukaeran artikulua, gan, gain hitzaren aldaera, eta Akutio. Izan ere, izen hori agertzen da Relación toponímica general de Galdácano lanekoa:

Acutio: Jaro, zona de Lecue; monte y heredad de Ordañe.

Lekuko hori XX. mendearen bukaera aldekoa da eta, beraz, antzinatasun gabekoa. Hala ere, antzeko toponimoa Akotain da, Nafarroakoa. Honetan Acutus antroponimo latina proposatu da, bigarren elementua -ain atzizkia litzateke. Bizkaiko toponimoan -ano izango zen eta bilakaera: Acut(i)us + -ano > *Acutiano > Akutio. Bi aldaketa gertatu ziren, lehenik bokalarteko sudurkaria galdu zen eta gero ao > o laburketa. Bi aldaketak oso ohikoak dira eta horrela bikoteak sortu dira, erromantzean izen zaharra gorde izan da eta euskarazkoan laburketak gertatu, Ochandiano/Otxandio bezala. Galdakaoko toponimoan ez da izen zaharraren lekukorik geratu, antza, baina Akutioren lekukotza nahikoa da aurreko *Akutiano inoiz izan zela.

Aloska toponimoa

 Aloska da Ataungo toponimo ugaritako oinarria:

Aloska
Aloska o Arantxabala: (= peña losa). (= el ancho del campo). Casa fundada en el siglo XIX.
    Izaera: aurkintza
    Kokalekua: Elbarren
    Erreferentzia: 06. karp. 084. zk. 2399 erreg.

Aloskaeta
Aloskaeta: (= el peñascal).
    Izaera: aloska
    Kokalekua: Urrestarasu zearra
    Erreferentzia: 11. karp. 115. zk. 4617 erreg.

Aloskaeta
Aloskaeta: (= la piedra losa, llana).
    Izaera: aloska
    Kokalekua: Iboondo zearra
    Erreferentzia: 13. karp. 181. zk. 5803 erreg.

Aloskaeta
Aloskaeta: (= la piedra lisa o losa).
    Izaera: aloska
    Kokalekua: Aia
    Erreferentzia: 14. karp. 150. zk. 6150 erreg.

Aloskagaizto
Aloska gaizto: (= piedra-losa o peñascal aspero o malo).
    Izaera: aloska
    Kokalekua: Saratxamendi
    Erreferentzia: 21. karp. 272. zk. 8491 erreg.

Aloskagaizto
Aloska gaizto: (= peñascal malo o aspero).
    Izaera: aloska
    Kokalekua: Iboondo zearra
    Erreferentzia: 13. karp. 028. zk. 5636 erreg.

Aloskagaizto
Aloska gaizto: (= peña áspera, dificultosa).
    Izaera: aloska
    Kokalekua: Iboondo zearra
    Erreferentzia: 13. karp. 187. zk. 5810 erreg.

Aloskagaizto
Aloska gaizto: (= peñascal malo).
    Izaera: aloska
    Kokalekua: Gesalbe
    Erreferentzia: 09. karp. 216. zk. 4094 erreg.

Aloskagaztiñadi
Arrateeta alde o Aloska gaztinai: (= lado de Arrateeta). (=castañal de Arlausa, piedra losa o peña).
    Izaera: gaztainadia
    Kokalekua: Urrestarasu zearra
    Erreferentzia: 11. karp. 202. zk. 4711 erreg.

Aloskako baratzea
Aloskako baatzea: (= la huerta de Ar – lausa, peña losa). No ha sido cultivada desde fines del siglo XIX.
    Izaera: baratzea
    Kokalekua: Elbarren
    Erreferentzia: 06. karp. 081. zk. 2396 erreg.

Aloskako egileor-oroia
Aloskako illor oroia: (= el solar del redil de (la casa) Aloska). Fue abandonado en 1886.
    Izaera: orubea
    Kokalekua: Kiñu zearra
    Erreferentzia: 12. karp. 094. zk. 5270 erreg.

Aloskaldeko estalpea
Aloskaldeko estalpea: (= el cobertizo de lado de la peña).
    Izaera: estalpea
    Kokalekua: Elbarren
    Erreferentzia: 06. karp. 082. zk. 2397 erreg.

Aloskazearra
Aloska zearra: (= la ladera de la peña).
    Izaera: zeharra
    Kokalekua: Iboondo zearra
    Erreferentzia: 13. karp. 099. zk. 5715 erreg.

Arantxabala
Aloska o Arantxabala: (= peña losa). (= el ancho del campo). Casa fundada en el siglo XIX.
    Izaera: aloska
    Kokalekua: Elbarren
    Erreferentzia: 06. karp. 084. zk. 2400 erreg.

Hitza ere ez da ezezaguna baina aloska hitzaren Orotariko Euskal Hiztegiko lekukotza oso urria da:

aloska.
"Peña, roca" JMB At.

Iturri bakar hori Jose Migel Barandiaranena da, Ataungo herrikoa; beraz, badirudi hitzaren erabil eremua oso mugatua zegoela. Zoritxarrez, lekuko toponimiko ugariek ez dute zahartasunik eta, horregatik, hitzaren lekuko guztiak XX. mendekoak dira. Toponimoetako azalpen batzuetan harlauza hitz elkartua aipatzen da baina lotura badago bi hitz horien artean aldaketa nabarmenak gertatuko ziren, ziurrenik arlosa aldaeratik abiatuz. Azken elementua -ka atzizki txikigarria izan daiteke eta bilakaera horrela gertatuko zen; lehenik, arlosa hitzaren eratorpen aldaera arlos- izango zen, hiru silaba dituelako, ondoren -ka atzizkia erantsiz *arloska sortuko zen eta azkenik, dardarkaria galdu eta aloska geratu zen.

Jandoniz toponimoa

 Jandoniz da Morgako baserri bat, Bizkaian. Herri berean Jandonizbarri etxea ere bada. Izendegi ofizialeko lekuko zaharrena XVIII. mende bukaerakoa da, Jandonis (1796). Azken urteetan Jandunis zein Dandunis erabiltzen dira.
Azterketa etimologikorako Jandoniz egokiena da, lekuko zaharrena delako eta jatorrizko egoeratik hurbilago dagoelako. Jandoniz toponimoak gogorarazten du blog honetan aztertutako Jandonianiz toponimoa, Azkoitikoa. Honetarako jaun + done + Joanis proposatu genuen eta elementu berberak izango genituzke Bizkaiko toponimoan, baina honetan aldaketek aurrera egin zuten eta litekeena da haplologia gertatzea, hau da bi silaba berdin edo oso antzeko elkarren ondoan jarriz gero, bat galdu ohi da eta horrela, Jandonianiz zaharrago batean tarteko /a/ galdu ondoren haplologia izan zen eta azkeneko bi silabetatik bat geratu zen, Jandoniz sortuz.

Jaumendi eta Jaurmendi toponimoak

 Jaumendi da Oñatiko baserri bat eta tontor bat. XX. mendeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburuan:

JAUMENDI (prop.) Liazibar sarri auzoa (Lezesarri), Oñati

Jaurmendi, aldiz, Nafarroan zegoen kokatua, Documentos navarros en lengua occitana liburuan aipu oso zaharra dago, 115. agirian, 1300. urtekoa: les quals bustalizes [son per nompne Jaurmendi Aurdequia].
Bi toponimoak oso antzekoak dira eta, ziurrenik, elementu berberak dituzte, jaun eta mendi hitzak. Jaun hitzean gertatutako aldaketek toponimoetan eragina izan dute; lehenean, nm > m soiltzea gertatuko zen eta bestean jaur- alomorfoa eratu zen, Jaurisasia toponimoan bezala.

Azkanobieta toponimoa

 Azkanobieta zen Urdazubiko toponimo bat, lekuko bakar batez ezaguna:

Azcanobieta
Bustaliza del monasterio
    Izaera: toponimoa
    Kokalekua: Urdazubi
    Data: 1780 [1443]
    Gaia: Memorialak
    Dokumentua: Memorial ajustado hecho en virtud de decreto de la Camara sobre la pertenencia en propiedad del dominio territorial y solariego de los términos de Urdax (Madrid, 1780)
    Bilduma: Archivo del Ayuntamiento de Baztan
    Oharrak: Carpeta "Monasterio de Vrdax -2". Impreso de 86 páginas numeradas sólo en anverso

Jatorrizko agiria XV. mendekoa zen baina hori ez da, antza, gure egunetaraino heldu eta bere ezagutza XVIII. mendeko kopia batekoa da. Horrek ziurtasuna apaltzen dio eskura dugun lekukoari. Hala ere, aukera dago azterketa egiteko. Gainera, toponimoak antz handia du blog honetan aztertutako Azkonabi eta Azkonabieta toponimoekin. Toponimoek bi elementu lituzkete, azkon eta hobi eta, Azkonabieta toponimoan -eta atzizkia. Egitura bera izango luke Azkanobieta toponimoak, ezberdintasun bakarra bokalen hurrenkera litzateke, batean a-a-o eta bestean a-o-a. Bide batez, Azkonabieta aztertzean Azkonobieta ere aipatu genuen eta horrek esan nahi du bokal talde horretan erraza zen ezberdintasunak agertzea. Gainera, aipatutako sarreran adierazi zen bezala, egun azkonar edo aldaeraren bat erabiltzen bada ere, lehenago azkon izango zen hitz ohikoa eta azkonar berrikuntza sartuko zen toponimoak eratu ondoren.

Arritolabekoa toponimoa

 Arritolabekoa da Ispasterko baserri bat. Izendegi ofizialeko lekukoak XVIII. menderaino heltzen dira: Arritola (1704, 1796, 1798). Toponimoan ez da aldaketarik izan, bukaerakoa behe + -ko + -a baino ez da eta litekeena da inoiz beste Arritola(goikoa) bat izatea.
Toponimoa izateaz gain, deitura ere bihurtu zen eta bilaketa egin da Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta XVI. mendearen bigarren erdialdetik lekukoak daude:

Beraz, Arritola toponimoaren lekukoek ia bost mende bete dituzte eta litekeena da askoz zaharragoak izatea. Izena oso egonkorra izan da, baina horrek ez du esan nahi lehenago aldaketarik ez izatea.
Azalbide bat litzateke Arrieta + ola jatorrian izatea, eta hala uste dute Auñamendi entziklopediakoek, Arritola toponimorako ematen duten azterketa hauxe delako:

Etimologia
Ver ARRI (3), ETA, OLA (1).

Horrela *Arrietaola > Arritola bilakaera gertatuko zen, baina lekukoak nahiko zaharrak dira horrelako toponimo garden bat iluntzeko. Sarrera honetan beste hurbilketa bat proposatuko dugu, aldaketa batzuk behar dituena, Larriti PI + ola. Antroponimo hori lehenago aipatua izan da, *Larritizabal (toponimoaren sarreran. Lekuko oso gutxi heldu dira, baina toponimiara ere igaro zen. Bi aldaketa izango ziren, lehena, hasietako albokoaren galera beharbada disimilazioz, *Larritiola > *Arritiola, berdina gertatuko zen Opilluaga toponimoan. Bestea, io bokal bilkuraren desegitea, diptongorik ez sortzeko, *Arritiola > Arritola.
Beharbada aldaketak erraztuko ziren behin antroponimoa itzali ondoren, eta hori oso aspaldian gertatu zen, antroponimoaren lekuko urriek erakusten duten bezala. Horrela, toponimoa egonkorra izan da azken mendeetan, ustez bi elementu ohikoak zituelako, harri eta ola.

Basajaundegi toponimoa

 Urdazubiko toponimo honen lekuko bat dago P. Ondarraren bilduman, Bassayaundegui izena duela:

Bassayaundegui
Puente de bassayaundegui
    Izaera: zubia [toponimoa]
    Kokalekua: Urdazubi
    Data: 1600
    Gaia: Epaiak
    Dokumentua: Compromiso y sentencia arbitraria entre el Monasterio de Vrdax y el valle de Baztan, sobre el amojonamiento de los seles de Animelia (Vrdax, 1600)
    Bilduma: Archivo del Ayuntamiento de Baztan
    Oharrak: Carpeta "Monasterio de Urdax - 1". Documento de 9 folios
    Iturria: Iturriaren fitxa ikusi

Toponimoan bi elementu daude, bukaeran -tegi atzizkia, sudurkari ondoren egoteagatik horzkaria ahostundu dela. Baina oinarria interesgarriagoa da, basajaun hitza dagoelako. Orotariko Euskal Hiztegian bildutako lekuko zaharrena 1715. urte ingurukoa da, Pierre Urteren hiztegikoa:

"Abnormis" Urt I 33. "Agrestis, basa jauna, basagizona" Ib. 463.

Dena den, basajaun hitzaren adiera ezagunena beste bat da, Orotariko Euskal Hiztegiko lehenengoa:

basajaun.
1. (G-goi, L, AN, BN, S; Foix ap. Lh.), basojaun, baxajaun Ref.: A; JMB At .
(Nombre de un personaje mitológico de la tradición popular vasca; tbn. se da este nombre, por aproximación, a personajes de otras tradiciones).

Ezin jakin Urdazubiko toponimoa zein adierari dagokion, baina litekeena da izaki mitologikoa aipatzea.

Tellitu toponimoa

 Tellitu da Barakaldoko baserri bat eta Galdamesko tontorra eta lepoa. Bi herriak mugakideak dira.
Toponimoaren joan diren mendeetako lekukoak daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan:

Tellitu [N, TO]
Tellitu (barrio de), Baracaldo, a.1704, FogVizcayaMs.
Thellitu (la casa de) [Regato hasta Uengolea (del uarrio de)], Baracaldo, a.1796, FogVizcayaMs.
Tillitu (barrio de) (Urqullu y), Baracaldo, a.1704, FogVizcayaMs.
Tillitu (varrio de), Baracaldo, a.1745, FogVizcayaMs.

Tellitu [N, NO]
Tellitu (Cosme de) [Urqullu y Tillitu (barrio de)], Baracaldo, a.1704, FogVizcayaMs.
Tellitu (Domingo de) [Loyzaga (barrio de) (pr.n.res)], Baracaldo, a.1704, FogVizcayaMs.
Tellitu (Domingo de) [Ugarte (barrio de)], Baracaldo, a.1704, FogVizcayaMs.
Tellitu (Domingo de) [Zuazo (barrio de) (pr.n.res)], Baracaldo, a.1704, FogVizcayaMs.

Tellido aldaera ere badago, nahiz eta lekuko gutxi izan:

Tellido [N, NO]
Tellido (Domingo de Saldortun y) [Therreros (cuadrilla de)], Zalla, a.1704, FogVizcayaMs.
Tellido (Martin de Mendieta), Munguia, a.1641, FogVizcayaMs.

Azken honetan erromantzezko bilakaera ikusten da, bokal arteko horzkariaren ahostuntzea eta bukaerako bokalaren aldaketa.
Tellitu toponimoaren lekuko zaharragoak daude Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta XVI. mendearen hasieratik lekukoak daude:

Toponimoak bizitza luzea izan du eta bere jatorria antroponimo galdu batean dago, *Tellitu, baina lekukorik ez badu ere, bere jatorria antzematea erraza da jakinik Tello antroponimoa izan zela. Azken zatia -ittus atzizki txikigarria litzateke, eta, beraz, antroponimo hipokoristikoa litzateke. Euskaraz Telu aldaera egokitua erabilia izan da, Telugain toponimoan dagoena, esaterako. Aztertutako toponimoan euskaraz gertatutako ll > l bilakaera ez zen jaso, berdin gertatu zen Gallarraga mendi izenarekin, urrun ez dagoena.

Astalardi eta Astarlasoro toponimoak

 Astalardi eta Astarlasoro dira Ataungo toponimoak:

Astalardi
Astalardi: 1410 “sel de Beringas hastalardia”.
    Izaera: larrea
    Kokalekua: Aralar
    Erreferentzia: 25. karp. 496. zk. 10449 erreg.

Astalarsoro
Astalar soo: (= heredad de Astalar, cardancha). Fue heredad y abundaba en ella la cardancha.
    Izaera: soroa
    Kokalekua: Kiñu zearra
    Erreferentzia: 12. karp. 217. zk. 5406 erreg.

Bi toponimoen analisia Ataungo toponimiaren biltzaileak eman zuen, cardancha hitzarekin itzuliz. Orotariko Euskal Hiztegian hitz bera agertzen da, astalar izena, informazio gehiagorekin:

astalar.
(G, AN-larr) Ref.: A; Arzdi Plant1; Iz To .
" Carlina acaulis, ajonjera" Arzdi Plant1. "Cardencha, cardo áspero que crece en trigales" A. "La cardencha (cardo con pinchos)" Iz To. Cf. IC III 50: "Astalarra [...] argomal del asno".
Bitartean nexka, eperra bezain arin, [...] astalarren gañetik egan, lurra oñez ozta ukitzen zuela zoaien. Or Mi 100. Edo Gurutzea lorrean erabili al dut astalarretan yudu baten antzera? Ib. 145.

Bildutako lekuko zaharrena Azkueren hiztegikoa da, XX. mende hasierakoa eta Ataungo toponimoetan lehenengoa da XV. mende hasierakoa, hastalardia (1410). Beraz, *astalardi hitza bazen duela 600 urte eta horrela astalar zein *astalardi hitzen agerpena XV. mende hasieraraino aurreratzen da. Hitz elkartua da, asta- 'asto' + lahar.