Lupuobiaga toponimoa

 Aralar inguru toponimo hau ezaguna zaigu Erdi Aroko bi-hiru lekukoren bitartez, Archivo Municipal de Ataun (1268-1519) liburuan daudenak. Lehenengoa 18. agirian, 1409. urtean:

Estos son los seles que ha el solar de Lazcano en la syerra de Aralar: primeramente Armaybarrutya, Armayleoytia, Vdaola, Verraga, Gorostiaga el de suso, Gorostiaga el de yuso, Lupaouia, Arrola el de suso, Arrola el de yuso, Ydoybelçibar, Leyçarouieta, Vrresçouia, Fitinta el de suso, Fitintahondarra.

Agiri honen 1492. urteko kopia batean Lupuouiaga dago.
Azkeneko lekukoa, gorago aipatutako agiri berean dago, 18. agirian hain zuzen:

Otrosy, fallamos aver prouado el dicho Oger ser seles antiguos e pertenesçidos al solar de Lazcano en las dichas sierras e términos de Aralar e Henirio catorze seles: el primer sel Armaybarrutia, el segundo el sel de Armaylecoytia, el terçero el sel de Vdaola, el quarto el sel de Verraga, el quinto el sel de Gorostiaga el de suso, el sesto Gorostiaga el de yuso, el seteno el sel de Lupuouia, el otauo Arrola el de suso, el noveno Arrola el de yuso, el dezeno Ydoyvelçibar...

Toponimo honetaz badira hiru aldaera, Lupaobia, Lupuobiaga eta Lupuobia. Elementuak ez dira ilunak baina badago eranstekorik. Hasieran lupu hitza genuke:

[...] Nombre dado a diversas enfermedades que provocan tumores en la piel. "Un mal qui vient aux bœufs et autres bêtes" O-SP 230. "Lobanillo" , "lupia" Lar. "Lupu: [...] 4.º (V, L, S), lobanillo; [...] 7.º (L), ántrax, carbunclo, lupus" A. "Lipu: [...] carbunclo, tumor maligno" Ib. "Lupea sentogatx da (R-uzt)" Ib. "Lupi: [...] 2.º tumor, lobanillo; 3.º lamparones" Ib. "Lupuak jango al dik. Amen, así lo coma el lobanillo. Amén (AN-gip)" Lek AEF 1923, 85. "En el año 1756, en un documento de Lauztiturrieta, se menciona la 'enfermedad llamada en nuestro vascuence lipue'" Arin AEF 1955, 108. "Quiste" Iz Ulz. "Lupia o miarengaiza" Ido Rinc 349.

Bigarren elementua hobi genuke, blog honetan aipatua, Jaunperobia toponimoan esaterako. Azkeneko elementua -aga atzizkia dago, edo beharbada -a artikulua. Lupaobia aldaeran lupa- eratorpen aldaera dago, baina beste lekukoetan hitza aldatu gabe dago.
Toponimo honen lekukoek 250 urte inguru aurreratzen dute lupu hitzaren lehenengo agerpena.

Eguneraketa (2026-03-16):
Sarreran Erdi Aroko lekuko gutxi batzuk baino ez genituen, baina Joan Arin Dorronsororen eskutik, lekukotza berriagoa dugu, Lupuzulo toponimoaren sarreran:

Lupuzulo
Lupu zulo: (= hondonada de Lupu).
    Izaera: zuloa
    Kokalekua: Aralar
    Erreferentzia: 25. karp. 447. zk. 10399 erreg.

Lupuzuloko saroi-oroia
Lupu zuloko saroi oroia: (= el solar del sel de la hondonada de Lupu). 1410 Casa de Lazkano “el sel de Lupu ovya” o “Lupo ovya”. Fue abandonado hacia 1890.
    Izaera: orubea
    Kokalekua: Aralar
    Erreferentzia: 25. karp. 448. zk. 10400 erreg.

Lupuzulo egungo izena da eta agian aspaldikoa baina bazen beste bat zaharragoa, Lupuobia(ga). Beraz, identifikazioa zuzena bada, XV. mendean hobia zena egun zulo da. Hasierako elementuak iraun du aldatu gabe baina ezin aipatu gabe utzi Lupo antroponimoa ere bazela, Loperen aldaera, eta Lupa, Luporen emakumezko aldaera.