Xomintxo antroponimoa

 Oiartzungo Erdi Aroko agirien artean bada bat Xomintxo izena duena, Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520) liburuaren 1. agirian, 1499. urtekoa, 8. or.:

... e Johanis de Camiochipia e Jacue de Arbide e Antón de Veraun, çapatero, e Johan d Esnao e Sasvin de Sein e Xomincho de Sarasti e Juan de  ulotivar...

Ziurrenik gizon bera aipatua da bi orrialde aurrerago, izen ezberdin batekin, 10. or.: Domingo de Sarasti.
Domingo eta Xomintxo loturik daude, nahiz eta oso ezberdinak izan. analisi etimologikoarekin hasi baino lehenago, ohar bat: Xomintxo transkribatu da agirian Xomincho dena. Hasierakoa afrikatua izan bazen <ch> digrafoa erabiliko zutelako, hirugarren silaban bezala. Domingo antroponimo izan zen, oraintsu arte bizirik iraun du eta bere hipokoristiko ohikoena Txomin izan da, Txomin toponimoan dagoena. Hipokoristiko honek bere aldetik beste bat sortu zuen, Xomintxo, -txo atzizki txikigarria erabiliz. Hasierako txistukariaz, ohikoa da Ipar Euskal Herrian frikaria izatea eta beste lurraldeetan afrikatua, cf. Xertolo toponimoa. Txumintxu toponimoan *Txumintxu hipokoristikoa izango genuke, Xomintxoren elementu berberekin sortua.

Nikote toponimoa

 Nikote da Barakaldoko lepo bat. Izendegi ofizialeko lekuko zaharrena ezberdina da, Ycote (1780). hurrengo lekukoak XXI. mendekoak dira eta gehienetan nikote agertzen da, berdina gertatzen da Maria Angeles Castañosen Barakaldoko muinetan arakatzen bilketa lanean, 494. or.:

512. NICOTE (El Regato)
  Mendia
- F.R.

Lana XX. mendearen bukaerakoa da eta lekukoaren agiria mende horretakoa izan daiteke edo aurreko mendekoa. Beraz, zalantza izan daiteke toponimo honen benetako izenaz. Hala ere, errazago dirudi hasierako fonema galtzea eta ez sudurkari bat ezartzea. Hau da, Ikote sor zitekeen izena gaizki entzun edo ulertu zelako. Baina Ikote ustezko izen zahar bati n- jartzea ulergaitza da. Hala ere, lekuko zahar gehiago beharrezkoak dira, toponimoaren benetako izenaz ziurtasuna izateko.
Nikoteren azterketa egiteko, ematen du bukaeran -ot(e) atzizkia dagoela eta hori antroponimian ezaguna da eta bide honetatik joanez, hobekien egokitzen zaiona Enekot antroponimo hipokoristikoa litzateke. P. Salaberriren Izen ttipiak euskaraz liburuan Erdi Aroko lekuko ugari daude, 175.-176. or.:

Enekot (Eneko): Enechot (1211, Iratxe, 256, 274. or.), Ennecot (Larraga, 1330, LPN, 236), Enecot d Imarcoain (Iru., 1350, Ur., 1952: 92), Enecot (Suh., 1353, Goih., 1966: 163), Enecot Carpentero (Gurbizar, 1366, LPN, 468),  Enecot, fijo de Garcia Yeneguiz  (Biotzari, ibid., 473. or.), Enecot (Gares, ibid., 552. or.), Enecot (Leizpartze-Lizaratzu, 1368, Goih., 1966: 189), Enequot de Orbaycieta (1413, Castro, XXX, 35, 23. or. Hau Eneco de Orbaiceta moduan ere ageri da), Enecot de Urdaniz (1414, ibid., XXXI, 476, 262. or.), Enequot de Qualbategui (Dg., 1422, Doc.Gasc.II, 329), Enecot de Gurpide (1423, Zier. & Ram., 2001, 32, 92. or.). Orpustanek (2000: 219) Joana Albretekoaren idazkari izan zen Enecot de Sponde edo Ezponda aipatzen du.

Beraz, alde batetik Enekot antroponimoa dago eta, bestetik, Nikote toponimoa. Dauden ezberdintasunak azalekoak dira, bukaerako bokalari dagokionez, gerta liteke *Enekote aldaera ere izatea, gainera, hasierako bokala galdu zen eta aldaketa hori ez da oso arrunta, beharbada erdararen eremuan egitean aldaketak gertatuko ziren eta bat hasierako bokalari gertatu zitzaion. Azkenik, beste bokal bat aldatu zen, e > i gertatuz, agian bokal disimilazioa izan zen, e-o > i-o, baina zaila da aldaketa horren arrazoia bilatzea. Beharbada euskara eta erdararen mugan egoteagatik aldaketa batzuk errazagoak izan ziren, batez ere aipatutako azken biak. Lekuko zahar gehiago beharrezkoak dira, horiek proposatutako etimologia baiezta dezakete edo beste etimologia egokiago baterako bidea erakutsi.

Urtitxo antroponimoa

 Bi aldiz agertzen da Urtitxo, XVI. mendeko Oiartzungo bi agiritan, Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520) liburuan. Lehena, 2. agirian, 1511. urtean, 196. or.:

E estimaron la casa de Vrticho que en el sel de Eldos ha e tiene, dos pequennos. E por la casa que tiene entre Garanu e Paradisua, vn pequenno e medio.

Bigarrena eta azkena, 3. agirian, 1520. urtean, 211. or.:

Yten, la casa de Vrticho, vn pequenno: I pequenno.

Antroponimo hipokoristikoa genuke, bi elementuz osatua, bukaeran -txo atziki txikigarria eta oinarrian Urti antroponimoa, Orti hedatuagoaren aldaera, blog honetan aztertutako Urtisagasti toponimoaren oinarria ere dena. Orti antroponimoaren eratorri hipokoristikoen artean Urtitxo dugu, Oiartzungo agiri horietan aurkitutakoa. Dirudienez, ez dago Urtitxoren lekuko gehiagorik.

Bontxorena toponimoa

 Oiartzungo aspaldiko toponimoen artean Bontxorena bazen, Bontxo ere agertzen da, toponimoa izan daiteke, edo antroponimoa. Lekuko guztiak Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520) liburuko 1. agirian daude, 1499. urtekoa, lehena 116. or.:

Lo que es d’este dicho camino asa Retegui, estimaron tierras de mill e quinientos pies de mançano; e las tierras que son desde el dicho camino aza baxo hasta las tierras de Boncho, tierras de mill pies de mançano.

Bigarrena, 128. or.:

Estimaron la tierra que tiene delante la casa de Martiecho de Goyçueta e a la tierra que tiene teniente a la tierra de Boncho, teniente a Çedaco e las tierras de Johanderena, dos millares pequennos.

Hirugarrena, 132. or.:

La tierra que tiene entre la dicha casa, teniente al
camino, fasta las tierras de Lope Sanches de Lecuona, fasta vn nogal, e dende a Ytola e las [tierras] de Bonchorina, lo qu’es de la dicha casa de Catalinchorena esti[maron] con su mançanal quatro millares pequennos
[...]
E la casa de Bonchorena estimaron en dose millares
pequennos.

Laugarrena, 133. or.:

Asy que, en esta manera, estimaron Bonchorena con lo
sobredicho, segund que por menudo arriva paresçe,
sesenta e tres millares e medio pequennos, que
traen a grandes çinco millares grandes e tres e medio
pequennos

Bosgarrena eta azkena, 135. or.:

E desde Ytolachipia, con las tierras de Arayn e con la tierra e mançanal que tiene teniente a estas tierras, e con la tierra de Odiçarra e con el mançanal qu’está junto de las tierras de Boncho, estimaron con la arboleda mançanal que en estas tierras está, e con el vivero e con la otra arboleda, quinse millares pequennos.

Hiru izen ditugu, Bontxo, Bontxorena eta Bontxorina. Azken hau Bontxorenaren aldaera da, edo kakografia. Bontxo toponimoa izan daiteke edo antroponimoa. Bontxorena izango zen Bontxoren etxea, lurra. Beraz, Bontxo geratzen da analizatzeko. Antroponimoa edo izengoitia izanik, hipokoristikotzat har dezakegu, bi elementu izango zituen, bukaeran -txo atzizki txikigarria eta oinarrian Bon antroponimoa. Alfonso Irigoienen Pertsona izenak euskaraz nola eman liburuan ez dago Bontxo baina bai Bon eta aldaera eta eratorri ugari:

3.78. BONO, BON, BONCO, BUNCOT, BONGOT, BONTO, BONA, BUENA, BONORA, BONETA, azkenengo laurak emakume-izenak: Bono d’Urruya, (1366, PN-XIV, F.Pamp.-Mont., 567 orr.), (las casas de los francos de la tierra de Bera); Pero Bono, (1330, PN-XIV, F.Est., 244 orr.), Miranda-n (295); Pero Bon, su yerno, (1330, PN-XIV, F.Est., 293 orr.), Artaxona-n; Bonco Ferrero, (1366, PN-XIV, F.Pamp.-Mont., 548 orr.), en la ciudat de la Nauarreria, Iruñean; Buncot, (1366, PN-XIV, F.Pamp.-Mont., 538 orr.), en la rua Mayor de los Cambios (en el Burgo de Sant Cernin), Iruñean; Sancho Bongot, (1366, PN-XIV, F.-Pamp.-Mont., 552 orr.), (en la villa de la Puent de la Reyna); Xemeno Bonto, (1366, PN-XIV, F.Sang., 502 orr.)...

Bon(o) erdal jatorrikoa izan arren, eratorrien artean euskal jatorrikoak agertzen dira, Bonko eta Bonto argienak dira, -ko eta -to atzizki txikigarriekin. Bontxo, beraz, Bon antroponimoaren euskal hipokoristikoen artean sartuko genuke, Bonko eta Bontorekin batera.

Zakurrubieta toponimoa

 Oiartzungo toponimo zahar honek lau lekuko ditu, Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520) liburuan. Lekuko guztiak agiri bakarrean daude, 1. agirian, 1499. urtekoa. 
Lehenengoa, 79. or.:

Tiene Leete en Çacurvbieta, entremedio de las tierras
d’Eyçaguirre e Pero Çar de Garbunoa e Çuloagachipia
e Aldayaga, que son de Goycoechea.

Bigarrena, 80. or.:

Más estimaron que ay (en) Çacurhuvietachipia, tierras
de çient pies. Estimaron con la arboleda que ay en ella vn millar pequenno: I U pequenno

Azken bi lekukoak, 83. or.:

Fallaron en Beorraça tierras de dozientos pies con la
arboleda castanal que en estas tierras están. Estimaron en tres millares pequennos. Çacurvbieta, qu’es entre Çuloagachipia e la casa de Gueraçicho de Goycoechea, fasta las tierras de Goycoechea, estimaron tierras de dozientos pies. Estimaron en tres millares pequennos. E estimaron a la arboleda qu’está en estas tierras de Çacurvbieta en vn millar pequenno. Qu’es todo siete millares pequennos: VII U pequennos

Ikus daitekeenez, Zakurrubieta izena interpretazio bat da, lekuko guztietan <r> dagoelako. Beharbada garai hartan toponimoa sortu berria zen eta zituen elementuak aski agerikoak ziren eta bere mugak argi utzi zituzten: zakur-ubi-eta. Hala izan bazen, toponimoak hiru elementu izango zituen, bukaeran -eta atzizkia, aurrerago ubi hitza, ibi ezagunagoaren aldaera eta oinarrian, zakur animalia izena. Hasierako bi elementuak aipagarriak dira, ubi aldaera arkaikoa litzateke, hitz elkartua litzateke, oinarriko hitza ur litzatekeelako. Euskal testuetan ubi dago Duvoisinen Bibliaren itzulpenean, XIX. mendearen bigarren erdialdean. Zakur hitzari dagokionez, lekuko zaharrena Larramendiren hiztegikoa da, 1745. urtekoa. Beraz, 246 urte lehenagokoa litzateke Oiartzungo toponimo honen lekukoa.

Zemeroia toponimoa

 Zemeroia da Donostiako baserri bat, desagertua. Joan diren azken bi mendeetako lekukoak daude Donostiako toponimian ikerlanean:

*ZEMEROIA: Semeroya (1814-1851, O.P.A., H-622, 57 v.), Semoria/ Semoriya (1841, casa, D.U.A.-B-10-II-362-2), Seméroya, ó Cemória (7) (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Semeroya (1864, Casa de labor, N.P.G., 69 orr.), Semeroya (1975, caserío, S.S.D., 282 orr.); Zemoriya, Zemoria, Semoriya (1989, D.U.T.B.). 64-6-1, M.

Cemoriya (1840, playa de, D.U.A.-D-9-II-1956-7), Cemoriya (1887, punto, D.U.A.-D-16-1990-4243).

Lekuko zaharrenetan <s> nagusi da eta ziurrenik txistukaria horixe zen, <z> grafia hiperzuzenketa izan liteke. Toponimoak bi elementu izango zituen, artikulua zenbatu gabe. Blog honetan aztertutako toponimo gehienak ez bezala, bukaerakoa da ilunena, oinarrian antroponimo bat dagoelako, Semero, euskal jatorrikoa eta Semeronea eta Semerola toponimoetako oinarria dena. Lehenago esan bezala, bukaerakoa -oi- da, oi hitzaren homofonoa baina alde semantikotik onartezina. Baina hitz hori ziurrenik da hobi izenaren aldaera bat, gerora lexikalizatu zena, adiera bereizi batean. Hala bazen, egitura Semero + hobi + -a litzateke, hasieran *Semerobia izango zen baina gero bokalarteko ezpainkari ahostuna galdu eta ezaguna den Semeroia sortu zen. Egitura hori, PI + hobi ez da ezezaguna euskal toponimian, horrelakoak dira blog honetan aztertutako Lopesantxesobia eta Jaunperobia toponimoak.
Bidebatez, bitxikeria bat Semero antroponimoaz, Ibarguen-Cachopín Kronikakoa, Julen Arriolabengoak argitaratua, antroponimo hori oraindik, XVI. mende bukaeran ez zen ezezaguna eta garaiko etimologia bat eman zuten, okerra dena baina interesgarria, 163. or.:

Semero: "oviera por hijo a don Semero. E lo llamara Seme Ero, que quiere dezir 'fijo loco', porque todos sus aberes daba a los onbres lidiadores" (I: 506).

Garbuno toponimoa

 Garbuno da Oiartzungo etxe bat. Toponimoa ere agertzen da Oiartzungo toponimia liburuan, 145. or.:

Garbuno. Baserria.
XV. mendeaz geroztik dokumentatzen da. Aspaldikoa delako eta jatetxe ezagun bat bertan dagoelako, Oiartzungo etxe ezagunenetakoa da.

XV. mende bukaerako lekuko bat dago, Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520) liburuaren 1. agirian, 1499. urtekoa, 79. or.:

Tiene Leete en Çacurvbieta, entremedio de las tierras
d’Eyçaguirre e Pero Çar de Garbunoa e Çuloagachipia
e Aldayaga, que son de Goycoechea.

Lekukoen arteko ezberdintasun bakarra artikuluarena da, lekuko zaharrenean dagoela. Beraz, Garbuno geratzen da analizatzeko. Hitz hori bi zatitan bana daiteke, azkena *buno izan daiteke, muino hitzaren aldaera zahar bat, hitz honen aldaeren artean muno dago eta *buno > muno bilakaera oso arrunta da. Hasierako gar- geratzen da eta hori azaldu zen Garbe eta Garbea toponimoen sarreran. Han aipatzen da beharbada gar- hori izan zela gain hitzaren eratorpen aldaera eta berdina izan liteke Oiartzungo toponimoan, gar- 'gain' + *buno 'muino'.

Arrigurutzea toponimoa

 Oiartzungo XV. mende bukaerakoa da toponimo honen lekukoa, Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520) liburuko 1. agirian dago, 1499. urtekoa, 79. or.:

Teniente al agoa e a la huente de Arriguruçea e del
camino e la verta de Alçibar, vn pedaço de tierra con sus nogales. Estimaron vn millar pequenno: I U pequenno

Toponimoak luzaroan iraun du eta Oiartzungo toponimia liburuan informazio apurra ematen du toponimo honetaz, 91. or.: 

Arrigurutze. Baserria.

Toponimoak 500 urte iraun du aldaketarik gabe eta bi elementu ditu, harri eta gurutze izenak, ez da aldaketarik gertatu, bi elementuak osorik daudelako. Arrikruz toponimoan elementu berberak daude, baina gurutzeren aldaera batekin. Aipagarria da *argurutze bezalakorik ez izatea, harri izenaren alomorfoa erabili ez delako.

Lagun hitza

 Lagun izena euskal testuekin batera agertu zen. Orotariko Euskal Hiztegian bildutako lehena B. Etxepareren liburukoa da, 1545, urtean: Fama gaitzik eztemala lagunari falsuki. Beste bat lehenagokoa litzateke, Jaun Peru Abendañokorena, XV. mende erdialdekoa, baina testu hori askoz beranduago izkribatu zen, Mendietaren Quarta parte de los Annales de Vizcaya liburuan.
Hemen beste lekuko bat agertuko dugu, XV. mende bukaerakoa, Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520) liburuaren 1. agirian dago, 1499. urtekoa, 71. or.:

E la casa de Lagunçar con su verta, estimaron en dos
millares e medio. Cargaron a su mujer, por ser vibda, seys millares pequenos, por ser vibda.

Lagunzar hori lagun eta zahar hitzez sortuko zen eta Etxeparerena baino ia mende erdiz lehenagokoa da. Beraz, Abendañokoren lekukoa kontua hartzen ez bada, lehenengoa litzateke edo, bestela, bigarrena.

Morroa izengoitia

XVI. mende hasierako agiri batean dago Morroa, Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520) liburuaren 3. agirian, 1520. urtekoan, 211. or.:

[...]es de Araynguivel, hijo de Xoane Morroa.

Morroan bi elementu daude, artikulua eta morro, morroi hitzaren aldaera izan daitekeena. Hala ere, morroi hitzaren banaketa geografikoaz, Orotariko Euskal Hiztegiaren sarrerakoa:

morroi.
Tr. Al Norte se documenta la forma morroin; al Sur morroi y, en menor medida, morroe (Lazarraga, Barrutia, Moguel, Orixe, Otxolua, Erkiaga, Zubillaga y N. Etxaniz). En Mendigacha y Hualde la forma morroin representa probablemente una vocal nasal (cf. Mdg 136 morroina, con n sobrevolada; 122 morroina con la nota "nasal"). En DFrec hay 58 ejs. de morroi y 3 de morroin, todos ellos meridionales.

Morro ere bada baina beste azalbide bat dago Morroa izengoitirako, bokal arteko /i/ askotan galdu ohi da, cf. Ibaeta, *Ibaieta zaharrago batetik. Hala bazen, *Morroia > Morroa bilakaera ere gerta zitekeen eta horrek adieraz lezake bilakaera hori berandu arte izan zela, nahiz eta joera ez zen nagusitu.
Euskal onomastikan Morron antroponimoa izan zen, Morrongibel eta Morrontegi toponimoen oinarria, morroi hitzarekin lotua.

Gotape toponimoa

 Arabako XVIII. mendeko toponimo honen lekuko bakarra dago, Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan aurkitua:

GOTAPE, 1741, labrantío de Aréchaga.

Toponimoak lekuko bakarra du eta horrek ziurtasuna kentzen dio eman daitekeen etimologiari, baina toponimoa nahiko zaharra da eta litekeena da bere sorrera data askoz zaharragoa izatea.
Gotape toponimoan bi elementu izan daitezke, bukaeran -pe dago, -be hedatuagoaren aldaera, behe hitzetik sortua. Oinarrian Gota dago, baina ez dugu lotutako gaztelaniazko gota izenarekin, aspaldiko Gota antroponimoarekin baizik. Hau agertzen da Joseph M. Piel eta Dieter Kremerren Hispano-gotisches Namenbuch liburuan, 176. or.:

Liburu horretan biltzen dira iberiar penintsulan erabilitako germaniar jatorriko antroponimoak, erromantzeetan ohikoa zen Goda aldaera, bokal arteko herskaria ahostundu zen, mailegu zaharretan bezala. Euskaraz ez zen gertatuko, bilakaera hori jasan ez zuelako. Antroponimoa askotan agertzen da andre praenomenarekin loturik, Andragota sortuz; Andregoto ere ezaguna izan zen Nafarroan, Andraotaren lekuko ugari bildu ziren Lekeition, XVI. mendean. Antroponimo hauetaz informazio gehiago Andraotoleta toponimoaren sarreran.

Ostendi toponimoa

 Ostendi da Abadiñoko baserri bat. Iurretan Ostendialdea izeneko basoa dago. Bi herriak nahiko hurbilak dira, baina azken toponimoa ez da lehenengoaren zati bat, beregaina da.
XVIII. mendeko lekuko ugari daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan:

Ostendia [N, TO]
Ostendi (la caseria de) [Guerediaga (cofradia de)], Abadiano, a.1796, FogVizcayaMs.
Ostendi (la casilla de) [Guerediaga (cofradia de)], Abadiano, a.1745, FogVizcayaMs.
Ostendia (la casa de) [Guerediaga (cofradia de)], Abadiano, a.1704, FogVizcayaMs.

Ostendia [N, NO]
Hostendi esscriuano (Antonio de), Bilbao, a.1704, FogVizcayaMs.
Ostendi (Antt(oni)o de) [Allende_la_Puentte (barrio de)], Bilbao, a.1704, FogVizcayaMs.
Ostendi (don) (Fran(cis)co de) [Mena (varrio de) (pr.n.res)], Abando, a.1745, FogVizcayaMs.
Ostendi (don) (Fran(cis)co de) [Yarza_Goicoa (la caseria de) (pr.n.res)], Castillo y Elejabeitia, a.1745, FogVizcayaMs.
Ostendi (don) (Francisco de) [Ascao (camino de la fuente de)], Bilbao, a.1745, FogVizcayaMs.
[...]

Ostendin [N, NO]
Ostendin (inquilino) (Juan_Antonio de) [Muncharaz (cofradia de)], Abadiano, a.1798, FogVizcayaMs.

Askotan Ostendia agertzen da eta beharbada, bukaerako Ostendin hori Ostendiaren kakografia baino ez da, bakarturik dagoelako.
Lekuko zaharragoak daude Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta XVI. mendetik lekukoak badira, deitura bihurtua:

Laudioko lekuko zaharrenak izan daitezke Abadiñoko batenak edo, Laudio inguruan ere izan zen Ostendi toponimoa. Edonola ere, lekukoek 400 urte baino gehiago dituzte eta ez dago aldaerarik. Ostendiaren azken bokala artikulua litzatekeelako.
Analisi iluneko toponimoa da hau, euskeraren aldetik, behintzat. Baina Alfonso Irigoienen Pertsona izenak euskaraz nola eman liburuan badago antroponimo oso antzeko bat:

3.351. VSTENDI, Vstendi, (1366, PN-XIV, F.Pamp.-Mont., 553 orr.), (villa de Lanz).

Handik ez urrun, Erdi Aroko Katalunian antroponimo bera izan daitekeena dago, Repertori d'antroponims catalans I liburuan dago, aldaera ugari dituena:

Ostendus        14        0,0357
Hostendus (?), Hotendus (?), Ostende, Ostendo, Ostendus (?)

Beraz, Nafarroako Ustendi izan daiteke *Ostendi zaharrago baten bilakaera, ezaguna da antroponimian o- > u- aldaketa, cf. Usandizaga toponimoa. Beraz, Bizkaiko toponimoak Erdi Aroko antroponimo galdu baten lekukoak lirateke, kasu honetan toponimikoak.
Beharbada Bizkaiko toponimo honek lotura du Kantabriako Ostende hondartzarekin, Castro Urdiales udalerrikoa, Bizkaitik hurbil. Antroponimoaren Kataluniako lekukoetako bat homofonoa delako, Ostende. Beraz, hala bada, eremu geografiko ez handian bi toponimo sorturik leudeke antroponimo honen eraginez.
Bukatzeko, Ostende izeneko hiri bat dago Flandrian, nederlanderaz Oostende. Nahiz eta berdintasun ia erabatekoa izan, ez du loturarik aipatutako toponimoekin, bere jatorria nederlanderazko oost-einde delako, "sortalde urrutia".

Santzerreka toponimoa

 Santzerreka zen Donostiako etxe bat eta erreka bat, egun biak desagertuak. Donostiako toponimia izenburuko bilketa lanean agertzen dira bi toponimoak:

SANTZERREKA: Cencerrena (1841, casa, D.U.A.-B-10-II-362-2), Sanserreca (1860, D.U.A.-D-7-1-P.); Txantxarreka, Txantxerreka, Sansarreka (1989, D.U.T.B.). 64-13-3, M. F-3.

SANTZERREKA (219): Sanz-erréca (22) (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Sanserreca (1864, Casa de labor, N.P.G., 69 orr.), Sanserreca (1960, caser o, U.P.D., 27 orr.); Txantxarreka, Sansaerreka, Sanzaerreka, Txantxerreka (1989, D.U.T.B.). 64-5-7, M. F-3.
         
219 Ikus Marisanzerreka fitxa.

Toponimoak ez du zailtasun handirik, bi elementu izango zituen, bukaeran erreka izena eta oinarrian Santz antroponimoa. Santzenea toponimoan informazio gehiago dago Santxoren aldaera den izen horretaz.
Bitxia da lekuko zaharrena, ematen du kakografia dela baina lekuko zaharragoak beharrezkoak dira anomalia hori kontu hartzeko beharrik ez izateko.

Santzenea toponimoa

 Santzenea da Hondarribiko etxe baten izena. XX. mendeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburuan:

SANTZENEA (col.) Semisarga ballara

Toponimoan etxe izenetan ohiko den egitura dago, bukaeran -(r)en eta artikulua eta oinarrian antroponimo bat, Santz, Santxoren aldaera ugarietako bat. Antroponimoarekikoak azaldurik daude Julio Viejoren La onomástica asturiana bajomedieval tesian, s. v. Sanz:

Sanz (m.)
Variantes: Sanz, Ssanz.
Documentación: Sanz de Lorz a. 1214 CDAyuntamientoOviedo 21 n 3; usos patronímicos: Guillen Ioh<a>n filio de Arnal Sanz alcalles a.1303 AAA 34 y su hermano Pero Johan filio de Arnal Ssanz a.1320 CDAyuntamientoOviedo 173 n 107.
Origen: Del nombre medieval gascón Sanz, derivado de SANCTIUS (? Sancho) (Dauzat 1951: 539; Dauzat 1977: 109).
La forma Sanz, aunque usual como patronímico en Castilla y Navarra, junto a otras variantes Sainz, Saenz, Saez, todas explicables en aquellos dominios desde un genitivo SANCTII, en funciones de nombre personal parece remitir más bien a un origen galorrománico como el propuesto. Es el caso del ejemplo citado de comienzos del XIII, al que cabria añadir, en un diploma anterior en algunos años, su correspondiente diminutivo Sanson a.1176 (or.) CDCatedralOviedo 1,461 n 189, si no se trata, en este último caso, de un continuador del conocido onomástico bíblico, bien referido a un judío o empleado como sobrenombre. La presencia de este nombre en Asturias desde finales del XII ayudar a a interpretar en el mismo sentido, y no como castellanismo, el segundo nombre de algunos destacados burgueses avilesinos de comienzos del XIV; obsérvese, a este respecto, su combinación con otros nombres personales de clara raigambre ultrapirenaica (Arnal, Guillen).

Okozo izengoitia

 XV. mende bukaerakoa da Gasteiz eta inguruko herrietako garrantzizkoa den agirian, tartean onomastika ugari agertzen da, toponimoak zein antroponimoak, izengoitiak ere ez dira gutxi, batzuk euskarazkoak, Okozo bezala, behin baino gehiagotan lekukotua. Agiriaren transkribaketa eta bere analisia dago Emiliana Ramosen Vitoria y jurisdicción a fines del siglo XV, El Apeo de 1481 - 1486 (Traslado de 1526) liburuan, II, 260. or.:

Ocoço [Juan Lopez, (dicho) Ocoço, 15r, 28v; Juan Diaz, dicho Ocoço, 15v; Juan Lopez de Arcaya, dicho Ocoço, 14v...]: Del eusk. okotz  barbilla, hocico, barba  (Azkue, II, 105c). En el NE alavés ococh  barbilla, mentón  (Baraibar, p. 187, Guereñu, Voces alavesas, p. 293).

Orotariko Euskal Hiztegian dagoen hitza kokots da eta sarreran bere aldaerak eta banaketa geografikoa ematen dute:

kokots.
Tr. La forma okotz es sobre todo vizcaína. En guipuzcoano predomina kokotz, y kokots es prácticamente la única forma documentada al Norte.

Bukaerako bokala da Zakarro toponimoaren zakarro hitzean dagoen bera, zakar ezagunagotik sortua. Gaztelaniazko genero bereizketatik jasoa, zakar + -o > zakarro. Okozo izenean berdina gertatu bada bitxia da, zakar adjektiboa da eta okotz izena. Berezitasun horretaz gain, izengoitiaren azalpena zuzena bada, hitzaren lehenengo lekukoa litzateke, agiria 1481-1486. urte ingurukoa delako eta kokotz 1664. urtean agertzen da lehenengo aldiz eta okotz aldaera geroago, 1731. urtean, ia 250 urte geroago.

Sarrinko, Sarrinkoa toponimoak

 Sarrinko da Arabako Donemiliagako aurkintza bat. Gasteizen Sarrinko izeneko aurkintza dago eta baita ere Sarrinkoa, bi aldiz. Azkenik, Sarrinkoa aurkintza dago Zigoitian; guztira, bost toponimo dira Sarrinko edo Sarrinkoa izena dutenak, azkena -a, jakina, artikulua da. 
Toponimoen lekuko zaharrak daude Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan aurkituak:

SARRINCO, labrantíos en Arechavaleta y Zuazo.
SARRINCOA, labrantíos en Zuazo, Ascarza, Arróyabe y Gámiz.
SARRINCOBIDEA, 1797, término de Lubiano.
SARRINCOETA, 1635, labrantío en Durana. 1695, heredad de Mendibil.
SARRIONCOOSTEA, 1625, labrantío de Zuazo San Millán.
SARRINCOSTEA, 1719, el anterior.

Beraz, XVII. mendetik lekuko ugari daude, zaharrenak lau mende bete ditu aurten, baina gaizki idatzia.
Arabako toponimo hauek homofono bat izan zuten Errioxan, Sarrinko toponimoa, 945. urtekoa. Gainera, lekuko guztiak inguru berean daude, aspaldiko euskararen sartaldean, Araban zein Errioxan.
Toponimoetan, antza, sarri hitza dago eta -nko atzizki txikigarria. Beharbada inguru horretan hitza lexikalizatu zen, bestela zaila litzateke azaltzea hainbeste Sarrinkoren ugaritasuna eremu horietan.

Nafardo toponimoa

 Nafardo da Dimako baso bat. Lekuko zaharrena XX. mende bukaerakoa da: napardobaso (1986). Egungo lekukoetan toponimoak /f/ du, ez /p/. Toponimoan hitz bat izango genuke,beharbada izengotia, *nabardo, nabar adjektiboa eta ondoren -do atzizkia, egun ez da erabiltzen baina garai zaharretan bizitasuna izan zuen, batez ere sartaldean, Gorordo eta Zabaldo toponimoetan *gogordo eta *zabaldo izango genituzkeen bezala.

Okobio toponimoak

 Okobio da Gipuzkoako udalerri batzuetan dagoen toponimoa. Belauntzan eta Ibarran industrialdea da, Zaldibian baserria eta Belauntzan auzunea. Zaldibiko baserriaren XX. mendeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburuan:

OKOBIO (2 viv.) (prop.)

Nafarroan ere ez da ezezaguna Okobio, Errazkingo aurkintza bat delako. Lekuko zaharrena XVIII. mendearen bukaerakoa da eta geroztik ez da batere aldatu:

ocobio (1699)
ocobio (1893)
okobio (1997)

Toponimoa iluna da eta ez zaio, antza, elementu ezagunik aurkitzen euskaratik eta beharbada irtenbidea kanpoko onomastikan aurki dakioke. Galiziako Erdi Aroko antroponimian homonimoak izan daitezkeen bi izen daude Ana Isabel Boullónen Antroponimia medieval galega (ss. VIII-XII) tesian, s.v. Ocobius:

Ocobius [M, NOM]
Prenome de dificil identificación. Cf Eugubio, Iguvio, top. «Do lat. Iguvium, cidade da Úmbria, hoje Gubbio» MachadoDicOnom. Formas semellantes na onomástica lat. son Covius SchulzeLatNP 155, 168 e Oconius SchulzeLatNP 431. Non debe ter relación con Oggobiz, patronímico do vasco Ochoa [MichelenaApellidos 511], con -gg- para o /c/ e /b/ para desface-lo hiato MzPidal Orígenes 8.2, 60. Posiblemente sexa a mesma forma có top. port. Ogobi (Pendorada) a. 1090 CortesâoOnonilvted.
Ocobius 10.920 TSobrado I 100
Ogouius 10.931 TSobrado I 108

Izen antzeko bat dago penintsula iberikoaren beste aldean, Katalunian. Repertori d'antroponims catalans I liburuan bada antroponimo bat ia homofonoa, Okibio irakurtzen bada, behintzat:

Ochibio 1          0,0025
Ochibio
996, PIR, 02, T, — (Ochibio)

Interpretazioa zuzena bada, oztopo bat gehiago geratuko litzateke, erdiko silabaren bokala. Horretaz gain lekuko bakarra izanik, ziurtasuna askoz txikiagoa da. Galiziakoak, aldiz, bi dira eta nabarmen antzekoak Euskal Herriko toponimoekin eta horrek esan nahiko luke Erdi Aroan izan zela Okobio antroponimo bat, lekuko gutxi batzuk utzi zituena, batzuk antroponimikoak, zerrendatutakoak eta beste batzuk toponimikoak, Gipuzkoan eta Nafarroan.

Nafarroa toponimoa

 Egun, Nafarroa zentroa da Zornotzako egoitza baten izena. Toponimoa lehenagokoa da, XVIII. mendearen erdialdeko lekuko batzuk daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan:

Nafarroa [N, TO]
Nafarroa (el molino de) [Dudea (cofradia de)], Echano, a.1745, FogVizcayaMs.
Nafarroa (la caseria de) [Dudea (cofradia de)], Echano, a.1745, FogVizcayaMs.
Nafarroa (la cassa de Jauregui_Barria_de_Yuso llamado), Echano, a.1704, FogVizcayaMs.
Nafarroa (la taberna de) [Dudea (cofradia de)], Echano, a.1745, FogVizcayaMs.

Toponimoa zaharra eta eta erresuma zaharraren izena gorde da, beharbada lehenengo jabea hangoa zelako edo izengoiti hori jaso zuelako. Edonola ere, izen zaharrak iraun du Bizkaiko udalerri horretan.

Anekone toponimoa

 Anekone da Elduaingo baserri bat. XX. mendeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburuan:

ANEKONEA (col.) Elduain

Toponimoak hiru elementu izango zituen, bukaeran artikulua, aurrerago genitiboa eta, oinarrian, antroponimo bat izan ohi da eta horrek Eneko gogorarazten du, Enekogorta toponimoan dagoena, beste askoren artean. Baina oztopo bat dago, hasierako bokala. Zoritxarrez ez dugu lekuko zaharrik eta ezin jakin inoiz *Enekonea izan den edo egungo izena eta ezagutzen zaion bakarra noizkoa den. Beraz, aurkezten dugun lotura ez da batere ziurra, izan ere, bokal aldaketa horrek ez du inolako azalpenik eta horregatik etimologia, datu gehiago jakin gabe, zalantzazkoa litzateke.

Narbarrena toponimoa

 Narbarrena da Azpeitiko aurkintza bat. Lekuko zaharrenak XX. mende bukaerakoak dira, egungoaren berdinak. Aipatutako lekukoetan ikusten den bezala, basoa izan zen. Toponimo honetako etimologiarako interesgarria da zehaztea zeri egiten dion erreferentzia, eraikin bat izateak etimologia ezberdina eska lezakeelako.
Toponimoa hiru elementuz osaturik dago, azkena artikulua eta aurrerago, barren hitza, 'beheko' esanahia duena. Oinarriako nar- izan daiteke lahar hitzaren aldaera bat, Gipuzkoan ezezaguna ez zena. Hala ere, lar askoz hedatuagoa zen Gipuzkoako idazleetan.
Toponimoa aspaldiko eraikin batena bazen, etimologia ezberdina aurkez liteke, esaterako, Nabar antroponimoa eta -(r)en eta artikulua. Lehenik *Nabarrena sortuko zen eta gero, Narbarrena, dardarkariaren duplikazioaz. Horrela azaldu zuen Mitxelena Narbarte toponimoa, *Nabarte lekukotu gabeko batetik. Hala ere, eraikinen aipurik ez dago eta, lekuko zaharragorik agertzen ez bada, proposatutako lehen etimologia lehenestekoa litzateke, nahiz eta ziurra ez izan.

Narkue toponimoa

Narkue da Lanako kontzeju bat, Nafarroan. Euskaltzaindiaren EODA datu basetegian informazio ugari da Narkue toponimoaz, Erdi Aroko lekuko zaharrak erakutsiz:

narcue (1001-1100-...)
sancho narcuequo (1350)
narcue (1350)

Toponimoaren bi aipu etimologiko daude, lehena da Mikel Belaskoren Diccionario etimológico de los nombres de los pueblos, villas y ciudades de Navarra. Apellidos navarros liburukoa:

[...]
Significado desconocido. Comentario lingüístico: A pesar de las apariencias, y a la vista de la documentación, no da la impresión de que el diptongo tenga un origen románico. Traducciones curiosas y explicaciones populares: Traducción de este género es: 'lugar llano'. A. Campión pensó en vasco lahar 'zarza.
[...]

Bestea eta azkena dago P. Salaberriren Origen y significado de la toponimia en Navarra lanean:

Nombres con el sufijo locativo -un, -(g)ue [...] No sabemos si este sufijo está en Narkue (cf. nar 'lahar', pero esperaríamos si no la forma plena nahar, sí al menos naar; vide Leartza cf., además Nazar, no muy lejos del anterior, para el que, puesto a hacerlo, se podría proponer tal vez una base *narzar)...

Hitz bat aipatua izan da nahar, lahar hedatuagoaren aldaera, baina Orotariko Euskal Hiztegiaren sarreraren arabera, Nafarroa Garaian lar erabilia zen:

Tr. La forma mejor documentada es lar, que la emplean los autores alto-navarros y la mayoría de los guipuzcanos y vizcaínos. Lahar es la forma propia de la tradición septentrional no suletina; emplean laar los vizcaínos Moguel, J.J. Moguel, fray Bartolomé Erkiaga (hay un ej. de laar, junto a sasi-lar, en BatB 38s) y Gerrikagoitia. En cuanto a las formas con nasal inicial, nahar se atestigua en suletino y en Lopez; naar en los Refranes de Garibay y un ej. de Zaitegi (Plat 20 otso-naar); hay nar en Arrese Beitia, en un ej. de EG (1952 (7-8), 7) y en Ibiñagabeitia (junto a naar). Hay además un ej. de larra indet. en Astarloa. 

Beraz, hitzaren banaketa geografikoa oztopo nabarmena da eta beharbada toponimoaren etimologia bestelakoa izan daiteke. Bukaerako gune hitza ia ziurra da baina oinarrikoa zalantzazkoa da eta sarrera honetan *Nabarko izengoitia edo antroponimoa proposatuko dugu. Alde fonetikotik ez da oztopo handirik, hori bai, oso laburketa goiztiarra jasango zuen. Nabarkoneko borda toponimoan ere *Nabarko dugu eta hasierako Nabarkorenaz gain, Narkorena ere agertzen da, baina toponimo honen lekukoak askoz berantiarragoak dira, XVIII. mende hasieran lekukoak agertzen hasten dira. Hala ere, erraza da bokal arteko herskari ahostunaren galera, batzuetan oso goiz gertatua, cf. Sorauren toponimoa.