Manueltxo toponimoak

 Manueltxo da Ataungo bi toponimoren oinarria:

Manueltxobarruti
Manueltxo barruti: (= cercado de pequeño Manuel). A la entrada del siglo XX era de Manueltxo de Etxetxo berri.
    Izaera: barrutia
    Kokalekua: Santiturri
    Erreferentzia: 20. karp. 144. zk. 8029 erreg.

Manueltxogaztiñari
Manueltxo gaztinari: (= castañal de pequeño Manuel). En el siglo XIX fue propiedad de Manueltxo de Etxetxo berri.
    Izaera: gaztainadia
    Kokalekua: Arribaso
    Erreferentzia: 19. karp. 061. zk. 7758 erreg.

Toponimoen biltzaileak adierazten duenez, bi toponimoak gizon beraren jabetzak ziren, Manueltxo de Etxetxo berri. Manueltxo antroponimo hipokoristikoan Manuel antroponimoa dago eta -txo atzizkiak txikigarritasuna ematen dio. P. Salaberriren Izen ttipiak euskaraz liburuan ere agertzen da, 217. or.:

Manueltxo (Manuel): Mánweltxò (Lei.), Manueltxo (Garoa, 31. or.).

Balentiena eta Balentinenea toponimoak

 Balentiena da Bermeoko baserri bat. Izendegi ofizialeko lekukoak XX. mende bukaerakoak dira eta bi aldaera nagusi daude, Balentiñene eta Balentene.
Balentinenea zen Errenteriako etxe bat, lekuko bakar batez ezaguna, XVIII. mende hasierakoa:

1713     Valentinenea

Bi toponimo ditugu, bata Bizkaikoa eta beste Gipuzkoakoa, elementu berberez osatuak, baina zenbait ezberdintasun dituzte. Bermeoko egungo izenean sudurkari disimilazioa gertatua da, bi sudurkari zeuden eta bat galdu da. Fenomeno bera beste toponimo batzuetan ere bada, Alamena toponimoan bezala.
Toponimoan hiru elementu daude, bukaeran artikulua, aurrerago genitiboa eta oinarrian Balentin antroponimoa, euskal lurretan aspaldiko erabilera izan duena. Araban antroponimo berarekin sortutako toponimo bat dago, baian hau erdarazkoa da, Peñavalentín toponimoa.

Peñavalentín toponimoa

 Peñavalentin da Zuiako aurkintza bat. Lekukoek ez dute zahartasunik eta hori oztopo larria da toponimoaren sorrera data ezagutzeko, baina toponimoa gardena da, bi elementuz osaturik baitago, peña 'haitz' izen arrunta eta Valentín antroponimoa. Toponimoa erromantzezkoa da eta horregatik interesgarria litzateke noizkoa den. Valentín antroponimoa aspalditik erabilia izan da eta bilaketa egin da Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta XVI. mendearen hasieratik lekukoak erraz aurkitzen dira, gehienak Arabakoak:

Unsalasoro toponimoa

 Andoaingo toponimo honen lekuko bakarra dago, XVIII. mendekoa, Andoaingo toponimia liburuan aurkitua, 197. or.:

Toponimoan bi elementu daude, bukaeran soro hitz ezaguna, baina oinarrian zalantza dago, irakurketa zuzena bada *Unsala antroponimoa genuke, lekuko gabea eta Untzalu antroponimoaren emakumezko aldaera. Blog honetan badira Untzalu antroponimoaren sortutako toponimoak, Untzalea bezala, bat aipatzearren.
Bi aukera daude, toponimo zuzen jasorik badago, *Unsala antroponimoa dago edo -o > -a bilakaera gertatu zen, hau ez da ohikoa antroponimoekin, baina lekukoren bat bada, Beraskaburu toponimoa bezala. Bestela, irakurketa txarra egin bazen, jatorrizko toponimoa *Unsalusoro izan liteke. Oraingoz, beste datu gehiago eskura ez badaude, izan liteke *Unsala antroponimo emakumezkoa edo Untzaluren beste lekuko toponimiko bat. Beraz, zalantza askorekin, susma liteke *Unsala antroponimoa ere izan zela.

Arlaban toponimoak

 Arlaban da Bizkaiko herri batzuetan dagoen toponimoa, horrela, Arlaban da Nabarnizko hegala, mazela; Berrizen erreka; Muxikan eta Zornotzan basoa. Arlabana da Amoroto eta Gizaburuaga herrien tontorra. Azkenik, Foruan Arlabantxu izeneko basoa dago.
Toponimo hauetan ar- 'harri' dago eta laban, labain orokorragoaren sartaldeko aldaera, Arabako Bailaban eta Bailabana toponimoetan dagoen aldaera bera.

Irristil toponimoak

 Irristil hitza da Ataungo zortzi toponimoren oinarria:

Irristilla
Irristille: (= el resbaladero).
    Izaera: aurkintza
    Kokalekua: Loibe
    Erreferentzia: 10. karp. 148. zk. 4484 erreg.

Irristillaundia
Irristil aundie: (= el resbaladero grande).
    Izaera: haitza
    Kokalekua: Aia
    Erreferentzia: 14. karp. 486. zk. 6517 erreg.

Irristille
Narrabidea o Irristille: (= el camino de arrastre en narra). (= el resbaladero). 1721 “hacia Irristilla junto a la calera vieja.
    Izaera: bidea
    Kokalekua: Elbarren
    Erreferentzia: 06. karp. 591. zk. 2958 erreg.

Irristilleko minea
Irristilleko minea: (= la mina del camino resbaladero).
    Izaera: mina
    Kokalekua: Urrestarasu zearra
    Erreferentzia: 11. karp. 592. zk. 5137 erreg.

Irristilleta
Urkillaako salta lekue o Irristilleta: (= el sitio de salto de Urkillaga). (= el resbaladero). En la bajada de la senda o resbaladero hay armallaak o peldaños de peñascos.
    Izaera: aurkintza
    Kokalekua: Aia
    Erreferentzia: 14. karp. 402. zk. 6428 erreg.

Irristilltxikia
Irristil txikie: (= el pequeño resbaladero).
    Izaera: aurkintza
    Kokalekua: Aia
    Erreferentzia: 14. karp. 485. zk. 6516 erreg.

Irristiltxikia
Irristil txikie: (= el pequeño resbaladero).
    Izaera: aurkintza
    Kokalekua: Aia
    Erreferentzia: 14. karp. 480. zk. 6511 erreg.

Irristilzabala
Irristil zabala: (= el resbaladero ancho).
    Izaera: aurkintza
    Kokalekua: Urrestarasu zearra
    Erreferentzia: 11. karp. 558. zk. 5099 erreg.

Irristil hitza ez dago Orotariko Euskal Hiztegian, baina lotura izan daiteke irrist hitzarekin, onomatopeiatzat har dezakeguna. Horregatik, eskura dezakegu informazioa toponimoen biltzaileak ematen duena da, horrela, jakin dezakegu Ataunen hitza ezaguna zela eta XVIII. mendearen hasieratik toponimo bat sortua zela, Irristilla (1721). Ondorioz, toponimoaren interpretazioa zuzena bada, hitza ezaguna izan da gutxienez azken hirurehun urteetan.

Urtzan toponimoa

 Urtzan da Irungo gain baten izena. Izendegi ofizialeko lekukoak XX. mende bukaeraraino eramaten gaituzte: Urzan (1992), Urtzan (1993)... Irungo toponimia web gunean informazio osagarria dago:

Lekukoek erakusten dute izen bera zegoela duela bost mende; beraz, azterketa izen horretatik hasiko da. Toponimoan hiru elementu aurki ditzakegu, oinarrian ur, ondoren -tza atzizkia eta azkenik, haran izena. Laburketa gertatuko zen azken elementuarekin, Lizarlan toponimoan izan zen bezala. Esan gabe doa esanahi ez da erraz lotzen mendi batekin, baina irudika dezakegu garai batean beheko aldea izendatzeko erabiltzen zutela eta, mendeen joatearekin, ondoan zegoen gainak ere izen hori hartu zuen. Jakina, lekuko zaharragoak agertuz gero, etimologia hau berrikusi beharko litzateke, egungo lekukotzarekin oztopo fonetikorik ez dago, hala ere, bere ziurtasun maila ez da handia, beharbada inguruko ezaugarriek aztarrena eman dezakete etimologiaren zuzentasuna epaitzeko.