Donostia toponimoa

Harrigarria gerta daiteke Donostia izenaz aritzea, hauxe baita Hego Euskal Herriko hiriburuen artean etmologia argiena duena. Hala ere, badago etimologia ezaguna zalantzan jartzen duenik, Jabi Goitia: posible etimología de Donostia izenburuko artikuluan irakurtzen den bezala. Funtsean, bere ustez duna + oste + -a lotuz lortuko litzateke Donostia. Testuan hemen aztertutako toponimo bat aipatzen da, Donustebia, baina hau toponimo xumea da eta interesa badago Donostia handian.
Azalpen etimologiko hori bukaerarako utziko da, aurretik badaude aipatutako testu horretan argitzeko behar diren hainbat esaldi, nahiz eta testu osoa iruzkintzekoa izan.
Hasiera aldean jartzen du "Vaya por delante la afirmación de que los hagiónimos son escasísimos en España y que la mayor parte de lo que parecen santos y santas, no son tales, sino la consecuencia del “rebautizado” de numerosos lugares que ya tenían nombres parecidos a los que resultaron de la aplicación del cristianismo en los últimos dieciocho siglos".
Alde batetik santu eta santa duten toponimoak oso ugariak dira, eta bestetik eliza, monasterio, baseliza edo ermitak ere oso ugariak dira, baina loturarik ez dago: "birbataiatze masiboa" gertatu dela. Horrelakorik esaten duenak probatu beharko luke, bestela, edozeinek pentsatu beharko du elizak eta sortu direla, ondoren santu-santa izenak zabaldu direla.
Gehiago: "Esto quiere decir que lo más probable es que la parte final de Donostia, “ostia”, no sea un capricho ni esa evolución fantástica que quieren los académicos y que desde “San Sebastián” en doce pasos a partir de trasplantes y evoluciones regladas, llega a “Donostia” por el arte del birle birloque, como si las gentes fueran estúpidas y se pudiera cambiar un nombre de referencia a otra cosa distinta col la facilidad que ellos hacen cábalas con los sonidos." Hasierako *Donne Sebastian(e)-tik egungo Donostia-ra ez dago 12 urrats egin beharrik (hasiera ez litzateke inondik inora San Sebastián) eta izenen bilakaeraz: Arespakotxaga ahoz Aspotxa bezala ezaguna zen, Arrigorriaga, Arguia, eta Arabako Monasterioguren, Mostrun. Nafarroako Otsagabia, Otsagi. Adibideak herri izenetan zein mikrotoponimoetan erraz aurkitzen dira, bere teoria okerraren adierale nabarmenak. Toponimoak nahiko luzeak direnean joera dago horiek laburtzeko, beraz, ez litzateke ezohikoa Donostia bera laburketaren ondorengoa izatea. Areago, kontuan izanik Donostia euskal aldaera dena eta forma ofiziala, San Sebastián. Beraz, hemen aipatutako beste toponimo batzuk bezala, bilakaerak ez zuen galgarik izango, forma ofiziala gaztelaniazkoa zelako.
Bukatzeko, ematen duen etimologiaren azterketa, duna + oste + -a. Orotariko Euskal Hiztegian bilatuz gero, duna hitzak ez du ia erabilerarik, egile bakarra dago, Agustin Anabitarte, XX. mendekoa. Horrek argi eta garbi erakusten du hitz horrek ez duela tradiziorik hemen, Anabitartek erdaratik hartuko zuelako. Bide batez, euskal hiztegi bat begiratzen duen edonork ikusiko du d- hasiera duten hitzen kopuru urria, eta askoren jatorri mailegatua. Ondorengo elementua oste bada, "un precursor del “post” latino", edo errazagoa dena, post > *poste > *boste > oste, non gertatutako aldaketak normalak diren latinetiko maileguekin. Beharbada batzuek gogoratu beharko dute izan zen inperioa erromatarra izan zela. Horrek ispilu dira, toponimoez gain, erromatarren hizkuntzan idatzitako harriak, hemen zein Europako beste leku askotan daudenak. Eta ez alderantziz.
Azkenik, -a artikulua. Baina badakigu lehen ez zutela horrela hartzen, "Donostiako hiru damatxo" kantuan bezala. Donosti geroagokoa da, eta jakinik, ez da *Donoste, J. Goitiak nahiko lukeen bezala.
Eta artikulua horrela bukatzen du, "Otro día nos entretenemos con san Sebastián". Erraza da asmatzen San Sebastian izeneko santuak ez du inolako loturarik, baita ere izan bera edo antzekoa duten toponimo ugariek.
Zientziaren edozein alorretan ona da kritika, ezagutzen (uste) dena berriro aztertzea, jakintzat ematen diren hainbat ezaguera oker zuzentzeko. Baina horretarako zientziaren ezagutza gutxienezkoa beharrezkoa da.