Ezkerekotxa toponimoa

 Ezkerekotxa da Arabako herri bat, Iruraitz-Gaunako udalerrikoa. Euskaltzaindiaren EODA datu basetegian informazioa dago toponimo honi buruz eta azterketa etimologikorako ezinbestekoa, lekukoak, zaharrak eta berriak, eta etimologi saio batzuk. Horrela, Ezkerekotxaren lekuko zaharrenak XIII. mendekoak lirateke:

ezcaracocha (1257)
don sancio de eçquerecocha (1275 k.)
sancho roys de esquerecocha (1320)

Azterketa etimologikoari dagokionez, aipatzekoa da P. Salaberriren Araba / Álava: los nombres de nuestros pueblos liburukoa:

Berriagoa da V. Yarzaren Notas sobre toponimia de origen romano en Álava, complementarias a la obra "Álava / Araba. Los nombres de nuestros pueblos" (2015) de P. Salaberri laneko ohar laburra:

Toponimoaren lekuko zaharrenak mende bat lehenagokoak dira, Toponimia Medieval en el País Vasco. Letras B-G liburuan jasoak:

ESCARAGOIZA, ESCHERECOZA, ESKERECOCIA. ESQUERECOCHA. A

TESTES FUERUNT [...] ET SENIOR GUNDESALUO VEILIZ DE ESCARAGOIZA ET SENIOR FORTUNIO GONSALVO DE SANCTO MARTINO.
BALPARDA: VIZCAYA Y SUS FUEROS, VOL. 2, PAG. 230, AÑO: 1105.
“DON. DE SENIOR MUNIO ALBARO”.
NOMINACION:

TESTES FUERUNT: DOMPNO URRACHA EXAMENOIZ, ET FILIO SUA DOMPNA GOTO DIDEIZ, ET SENIOR GONDESALVO VELIZ DE ESCARAGOIZA.
MARTIN DUQUE: D. M. LEIRE, VOL. 0, PAG. 315, AÑO: 1110.
“MUNIO ALBARO RECONOCE QUE SU PADRE Y SU MADRE DIERON A S. SALVADOR
DE LEIRE EL MON. DE S. MIGUEL DE RIPA”.
NOMINACION:

ET SUNT FIDIATORES GONSALVO BEILIZ DE ESCHERECOZA.
LLORENTE: NOTICIAS HISTÓRICAS, VOL. 3, PAG. 408, AÑO: 1071.
“DONACION DEL MON. DE SOLOAGA, Y DE UNOS SOLARES EN URTUPIANA”.
NOMINACION:

SENIOR BEILA GONSALVEZ DE ESKERECOCIA.
LLORENTE: NOTICIAS HISTÓRICAS, VOL. 3, PAG. 365, AÑO: 1040.
“DONACION DE UNA HERENCIA POR FORTUNIO SANCHEZ DE ALAVA EN
FAVOR DEL MON. DE SAN JUAN DE LA PEÑA DE ARAGON”.
NOMINACION:

Lekuko zaharrenetan Eskaragoiza dago, gutxira Eskerekotxa bihurtua. Aldaketa batzuk gertatu ziren, beharbada nabarmenena da azken kontsonantearena, ezaguna da Euskal Herriko sartaldean aspaldian gertatu zela itz > tx, cf. haitz : atx, haritz : aretx, beste batzuen artean. Beraz, hau ez da batere ezohikoa, beharbada deigarriena da testuan bilakaeraren aurrekoa aurkitzea, duela mende askotako aldaketa delako. Beste aldaketa bat azkenaurreko kontsonanteari dagokio, belarea ahoskabetu zelako, g > k. Hau analogiaz gertatuko zen, ziurrenik aurreko kontsonantearen eraginez: k-g > k-k. Azkenik, bokal asimilazioa izan zen eta toponimo honetan ikus daiteke nola lehenengo bokalak bi aldaketa eragin zituela: e-a-a > e-e-e.
Aldaketak azaldu ondoren, analisi etimologikoa egitekoa dago eta agerikoa da Eskaragoiza euskal elementuz osaturik dagoela, azken zatian goi + -tza izango lirateke eta hasierakoa, haitz + garai. Elementuak elkartzean aldaketa batzuk gertatu ziren, eta oso erakusle ona Eskaregi izan daiteke, barruan haitz + garai + hegi dagoelako. Aldaketa berberak izan ziren hasierako elementuak batzean, gero toponimoa berriro aldatu zen, baina aldaketa hauek lekukoetan ikus ditzakegu.