Toleto toponimoa

Elorrioko toponimo honetan aurkitu ahal da Espainiako Toledo hiri ezagunaren aldaera zaharra. Euskal toponimoak duen diferentzia bakarra nabarmena da, bokalarteko herskari horzkaria ez zen ahostundu, gaztelaniazko izenean bezala. Horrek mende askotara eraman lezake Bizkaiko toponimoaren sorrera data, milurtea baino gehiago. Badira toponimo garrantzizkoen islak Euskal Herrian bertan: Tebas/Tiebas Nafarroan, Gordoa Araban (cf. Cordoba hiri andaluziarra), Tolosa Gipuzkoan (Okzitaniako Tolosa)... Eta beharbada zerrenda honi Toleto gehi dakioke.
Edonola ere, Toledo > Toleto aldaketa ere gerta zitekeen t-d > t-t asimilazioagatik, nahiz eta horri eusteko dokumentaziorik ez izan.

Larretxipitxiki toponimoa

Errenteriako toponimo honen elementuak ezagunak dira, larre, txipi eta txiki. Larretxipitxiki toponimoak, beraz, alde horretatik ez du inolako zailtasunik. Hala ere, interesa badu, izeneko bi adjektiboak sinonimoak direlako. Hori azaltzeko, pentsatu beharra dago bi urrats izan direla toponimo honen sorreran. Lehen *Larretxipi bezalakoa bazen eta ondoren beste bat sortu zen Larretxipitxiki, aurrekotik bereizteko. Baina txikitasuna adierazteko, zaharrean txipi erabili zuten eta berrian txiki, beraz, aldaketa linguistiko xume baten isla geratu da toponimo honetan, txipi zaharretik txiki berrira.

Kimera toponimoa

Gatika eta Zornotzako toponimo horrek, nahiz eta izaki mitologiko baten izen berbera izan, bestelako azalpena izan beharko luke, neotoponimo ez bada. Aukera bat Erdi Aroko antroponimo germaniko bat izan daiteke, Wimara, hain zuzen. Euskal Herrian ospe handirik ez zuen lortu, edo behintzat ez da lekuko askorik aurkitu testu zaharretan, baina beste eskualde batzuetan bai, Katalunian esaterako, Erdi Aroko lekuko ugari, aldaera askorrekin, hona lagin bat Repertori d'antroponims catalans I liburutik hartua: Gimar, Gimara, Gimarane, Gimarani, Gimaranis, Gimaranus, Gimare, Gimera, Gimeram, Gimerane, Guimar, Guimara, Guimarane, Guimarani, Guimera, Quimara, Quimaranne, Quimasa, Quimera, Ruimara, Rumiara, Vimara, Vimarane, Vimariani, Viumarane, Wamadrane, Wimar, Wimara, Wimarana, Wimarane, Wimarani, Wimaranne, Wimarano, Wimaru, Wimarus, Wimas, Wimasa, Wimera, Wimero, Wirmarani... Tartean Quimera bada, Bizkaiko toponimoaren homofonoa. Hori izan liteke bere jatorria, zuzenena, edo Kimara aldaeratik, i-a > i-e bilakaeratik igaro ondoren. Aukerak bat baino gehiago badira, Wimara antroponimoak aldaera ugari izan zituelako. Etimologia zuzena balitz, toponimo honek 1000 urte inguru izan lezake.

Fintxe antroponimoa

Izen honen agerpen bakarra Apeo de Vitoria dokumentu ezagunean dago. Gasteiz eta inguruneak Erdi Aroaren bukaeran ezagutzeko testu garrantzizkoa. Emiliana Ramos, testuaren argitaratzaileak, hainbat ezaugarri aztertu zituen, tartean onomastika, eta horien artean Fintxe, hauxe berak idatzia:
“Finche [Finche 27. or; Martin de Mendoça, dicho Finche, 273r]: Vidal-Abarca (p. 120) lo recoge en Lubiano. ¿Podría ser un sustantivo postverbal derivado de hinchar? El DCECH (III, 365, s.v. hinchar) da hincha ‘odio, encono, enemistad’, hinchi, como derivado de hinchar, y el antiguo finchado, propagado desde las novelas de caballerías y que sigue empleándose familiarmente con el sentido de ‘ridículamente engreído’ (recuérdese que el Apeo prefiere, al menos gráficamente, la f- a la h-). No descartaría una formación de tipo vasco con un sufijo como -xe.”
Argi geratzen da Fintxe goitizena dela, eta ziurrenik -txe atzizki hipokoristikoa izan daitekeela, eta hori buruan izanik, analisia diferentea egiteko aukera dago, euskaratik abiatuta: fin adjektiboa (gaztelaniaz fino, fina) eta -txe atzizkia.

Aurkezpena

Blog honetan euskal onomastika aztertuko da, hau da, euskal antroponimia eta toponimia eta, behar izanez gero, Euskal herritik kanpokoa. Asmoa da astean behin, gutxienez, post berri bat egitea, aurkitutako informazioa eta analisi etimologiko berriak plazaratzeko.