Buskando toponimoa

 Buskando da Hernaniko baserri bat. XX. mendeko bigarren erdialdean agertzen da Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan:

BUSKANDO (prop.) Anziola, Hernani

Donostiako toponimia izeneko lanean agertzen da baina bere lekukotza XIX. mendean baino ez da hasten:

*BUSKANDO: Buscando (1841, casa, D.U.A-B-10-II-362-2), Buscando (1860, D.U.A.-D-9-II-1960-5), Buscando (1860, D.U.A.-D-7-1-P.), Buscándo, ó Luscándo (71) (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Buscando (1864, Casa de labor, N.P.G., 65 orr.), Buscando (1939, Deposito de Aguas, A.I., 21); Buskando (1989, D.U.T.B.). 64-6-7, M. I-2.

Zaharragoa da Lope de Isastiren lekukoa, 1625. urte ingurukoa, bere Compendio historial de Guipuzcoa liburuan aipatzen du, izena apur bat aldaturik, Hernaniko etxeen artean, Luscando.
Lekuko honek lotzen ditu Buskando eta Luzkando toponimoak, azkena Arabakoa eta bere jatorria Thurscando antroponimoan izan liteke.
Lekuko zahar gehiago beharrezkoak dira eta bilaketa egin da Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta lekuko batzuk ditu XVI. mendetik aurrera:

Hasierakoak Arabakoak dira baina urte gutxira laster agertzen hasten dira Donostian bertan:

Lekuko hauek erakusten dute Gipuzkoako toponimoa zaharra dela, beharbada Arabatik zetorren deitura zuen bat Donostialdean finkatu zen eta hortik toponimoa jaio zen, baina zaharragoa ere izan daiteke. Baina arazo bat dago Buskando aldaerarekin, nekez azal daiteke Luzkandotik, baina erraza litzateke abiaburua Thurscando balitz. Luzkando izenean t- > l- gertatu zen, bilakaera ezaguna baina baina ez oso ohikoa. Buskando izena erraz azaltzen du disimilazio baten ondorengoa bada, t-d > (d-d >) b-d, tarteko urratsa gerta liteke baina lekukorik ez du.
Laburtuz, toponimoaren jatorria Thurscando antroponimoan dago eta lotura dago Arabako Luzkando toponimoarekin.

Luzkando toponimoa

Luzkando da Iruraiz-Gaunako erreka bat. Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan informazio ugari dago toponimo honetaz:

LUSCANDO, en el siglo XIII, despoblado de Luzcando.
LUZCANDO, despoblado en las cercanías de Guereñu.

Liburu bereko Mortuorios o despoblados de Alava atalean toponimoaren historia dago, 560-561. or.:

149. LUZCANDO. — (Hoja 139 —Eulate—; long. 1º 15’ 40”; latitud 42º 49’ 10”). La primera noticia es del siglo XIII, en que Luscando pertenece al arciprestazgo de Eguilaz (14, pág. 40). En 1694, en el Segundo Libro de cuentas de la Cofradía de San Victor, figuran como hermanos, Domingo Gz. de Luscando, María Lz. de Luscando y María Fernández, todos ellos vecinos del dicho Luscando. En 1850, este lugar se componía de tres vecinos, diez almas, y su parroquia de San Vicente era aneja de la de Alaiza (1), pero ya a finales del mismo siglo XIX, don Federico Baraibar nos dice: “Luzcando fue, no es; y a pesar del antiguo auge que da a entender la tradición de que en él funcionaban simultáneamente siete escribanos, estaba abandonada cuando lo visitamos en 19 de septiembre de 1894” (8 —año 1894— Tomo XXXI, pág. 219), describiendo a continuación las varias lápidas romanas que se encontraban en las paredes de la iglesia y casa rural y que hoy se guardan en nuestro Museo vitoriano.
En 1930 todavía podían verse las ruinas de su templo románico, y por entonces un vecino de Salvatierra compró sus piedras para construir un almacén, resultando infructuosos los esfuerzos que entonces hicimos a fin de poder conservar la puerta románica y nuevas lápidas que aparecieron en el derribo. Hoy únicamente tenemos en los Altos de Arbin, jurisdicción de Alaiza, cerca de la fuente del mismo nombre, la pila bautismal procedente de Luzcando, sirviendo de abrevadero al ganado.

Liburu berean toponimo eratorri ugari daude, antzina herria zelako:

LUSCANDOABIDEA, 1635, término de Guereñu.
LUZCANBIDEA, 1567, término de Guereñu.
LUZCANDOAZABAL, 1873, término de Salvatierra.
LUZCANDOBIDEA, 1701, labrantío de Guereñu.
LUZCANDOBIDEGAINA, 1759, labrantío de Guereñu.
LUZCANDORABIDEA, 1712, labrantío de Guereñu.

Toponimoa iluna da, euskararen itxura du baina ezin da ulertu eta analizatzeko zaila da, baina duela urte batzuk Tafallan aurkitu zen aro erromatarreko inskripzio bat, THVSCANDO izena zuena. Epigrafía funeraria inédita de un área romana inédita: Tafalla y el Valle del río Cidacos (Navarra) lanean irudi batzuk daude eta baita ere izenari buruzko azterketa bat, 96. or:

Azterketa linguistikoa dago 77-78. orrialdeetan:

Antroponimoa ez da erraza analizatzen baina beharbada <h> grafiak erakutsiko luke euskarazkoa ez bazen, bere hizkerara egokitua zela.
Thurscando antroponimotik abiatuz Luzkando toponimorako bidea ez da luzea. Hasierako bilakabideaz, Mitxelenaren El elemento latino-románico en la lengua vasca lanean aipua dago:

Hay pruebas de vasc. l- < t-, d- en voces antiguas como leka 'vaina de legumbres' < theca (S theka) y en préstamos modernos (lanjer 'peligro', lizifrina 'disciplina', etc.), donde el cambio parece condicionado por la presencia de una r interior.

Bestetik, lehenengo silabaren azkena soildu zen, eta hori normala gertatzen da euskaraz, beztu dela belztu osoaren aldaera ezaguna.
Hala izan bazen, Arabako toponimoan genuke antroponimo bat, eta Nafarroan aurkitu zen ezagutzen den lekuko bakarra, hori ere esanguratsua izan daiteke. Toponimoaren jaiotza antroponimoaren garaikoa bada, ia bi mila urteko bizitza izango zuen Arabako toponimoak.