Menerdiga toponimoa

 Menerdiga da Madariako aurkintza bat, Aiaraldean, Araban. Toponimo eratorri batzuk daude, Menerdigako lepoa, Agiñagan eta Menerdigako putzua eta Rasa de Menerdiga Madariako herrian.
XX. mendeko lekuko bat dago Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan:

MENERDIGA, monte de Amurrio.

XX. mendearen bukaerakoa da José Antonio González Salazarren Cuadernos de toponimia 8 Toponimia menor de Ayala, 93. or.:

9. —Portillo de Menérdiga
10. —Menérdiga
16.—Pozo Menérdiga
17.—Rasa Menérdiga

Liburu hau ahozko bilketaren lekukoekin osaturik dago eta, beraz, garaiko toponimiaren isla da.
Mende bereko beste bi lekuko, Federico de Barrenengoaren Onomastica de la Tierra de Ayala II liburuan, 204. or.:

MENERDIGA.—Monte en lo alto de la Sierra Salbada (1060 mts.), entre Ungino y Tologorri.

Azken lekuko honek dauka XVI. mendeko beste lekuko baten aipua, 407.-408. or.:

MENERDIGA.—Portillo (1060 mts.).—«Edesde alli (desde la Lastra de Iturrigorria) baia la dha moxonera por el camino que llaman del carro hastta dar en un Pozo o lago seco, cerca de do dicen la Lastrilla o Lago de Turrigorria, que otros llaman de MENERDIGA, e alli en el dho lago o pozo seco se ponga ottro moxon» (Sentencia de 1573).

Lekuko zaharrenak daude Colección Documental del Archivo Municipal de Orduña (1511-1520), de la Junta de Ruazábal y de la Aldea de Belandia. Tomo II liburuan. XVI. mendearen hasierakoa, 38. agirian, 1514. urtekoan:

... e asymismo por cabsa e razon de las pasadas de por los caminos de Dardoça e Sant Pedro de Veraça e sus enderredores, e del camino del Aro e Yturrigorria e Menerdaga e otros pasos que son debedados;

Azkenik, lekuko zaharrena, XV. mendearen bukaerakoa, 52. agirian, 1491. urtekoan:

... çerca del paçer de las syerras e yxidos de la dicha çiudad, espeçialmente de la syerra de Salbada, de sobre Menerdega e de la syerra de çerca el bardojal de Goldecho e de otras partes...

Lekuko gehienetan Menerdiga izena dugu, baina bi zaharrenetan beste bi izen daude, Menerdega eta Menerdaga. Menerdiga hartzen badugu beste aldaeren abiaburutzat, bokal asimilazioa gerta zitekeen, e-e-i-a > e-e-e-a > e-e-a-a. Gainera, Menerdiga aldaeraren lekuko zaharrena XVI. mendekoa ere bada. Horrek esan nahiko luke toponimoan ezegonkortasuna izan zitekeen, baina aipatutako bilakaerak ez ziren nagusitu.
Toponimoa azaltzeko arreta jarri behar dugu Aiarako beste toponimo batean, Menerdo toponimoan. Honetan Menendo antroponimoa bazegoen, honetan atzizki batekin agertzen zaigu, beharbada -ika atzizkiarekin. Hau latin jatorrikoa da, baina gerta liteke Erromatar Aroa eta gero erabilia izatea, -ain atzizkiarekin gertatu zen bezala. Beraz, Menendo + -ika > *Menendika > Menerdiga. Bi aldaketa gertatu ziren, batean sudurkari disimilazioa gertatu zen, Agiñagako toponimoan bezala. Bestean, bokal arteko herskari ahoskabea ahostundu zen, hau erromantzearen ezaugarria da. Gerora, aipatu diren beste asimilazioak izan ziren, baina ez zuten lortu aurrera egitea. Dena den, lekuko zaharragoak beharrezkoak dira, proposatu den bilakaera zuzena den erabaki ahal izateko.

Menerdo toponimoa

 Menerdo dago Agiñagako bi toponimotan, Menerdo hegala eta Menerdo gailurra. Lekukoak XX. mendearen bukaerakoak dira eta ez dute aldaketarik erakusten. Joan den mendeko beste lekuko bat dago Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan:

MENERDO, monte de Madaria.

Hala ere, askoz lekuko zaharrago bat dago Federico de Barrenengoaren Onomástica de la Tierra de Ayala, II. liburuan,, 186. or.:

MENERDO.—Heredad.—Monte: E. arroyo de la Peña, O. jurisdicción de Madaria.—Robledal y hayal.—Debió haber antiguamente barrio o caserío de este nombre, pues hubo apellido igual (1114).—Al Sur de Mamukio.

Datua zuzena bada, toponimoa  XII. mendetik ezaguna da eta aldatu gabea da. Laburbilduz, izen bakarra dugu, azken 900 urteetan iraun duena. Toponimoa azaltzeko aldaketa bakar bat beharrezkoa da, sudurkari disimilazio bat, hau da, n-r egitura hau izan daiteke disimilazio baten ondorengoa eta aurreko egoerara itzuliz, *Menendo eskuratuko genuke. Hau antroponimo bat zen, germaniar jatorrikoa eta Ermenegildo, Ermegildus antroponimoaren hipokoristikoa. Julio Viejoren La onomástica asturiana bajomedieval tesian informazio oso interesgarria du antroponimo honetaz, 458.-459. orrialdeetan. Antroponimoa Asturiasen ezaguna izan zen Erdi Aroan eta baita ere Galizian. Ana Isabel Boullónen Antroponimia medieval galega (ss. VIII-XII) tesian ere badira Menendoren lekukoak, s. v. Menendus.

Motxorro toponimoa

 Motxorro da Legazpiko baserri bat, toponimo eratorria du, Motxorrokaxeta etxea. Izendegi ofizialeko baserriaren leuko zaharrena XIX. mende erdialdekoa da, Mochorro (1857).
XX. mendeko bigarren erdialdeko beste lekuko bat dago, Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburukoa:

MOTXORRO (3 viv.) (prop.)

Orotariko Euskal Hiztegian badago hitz homofono bat, motxorro izena:

motxorro.
" Motxorrua, el montoncito piramidal de haces de trigo (G-to)" Iz To.

Ezin da baztertu hitz hori izatea Legazpiko toponimoan dagoena, baina sarrera honetan beste azalbide bat proposatuko dugu; izan ere, Motxorro izengoitia aipatzen da P. Salaberriren Euskal deiturategia: patronimia liburuan, 219. or.:

Legazpiko baserriaren izenak erakusten digu izengoiti hori Gipuzkoara heldu zela. Azalbide hau lehenesten dugu jakina delako etxe izenetan oso ohikoak direla jabeen izena edo izengoitiak izatea.

Justaenea toponimoa

 Justaenea da Alegiako baserri bat, Gipuzkoan. Lekuko gehiagorik ez da aurkitu, ez zahar, ez berri.
Toponimoaren lekuko bakar honetan oinarri harturik, hiru elementu izango zituen, bukaeran artikulua, aurrerago genitiboa eta oinarrian antroponimo bat, emakumezkoa, Justa. Bilaketa egin da Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta Justaren lekukotza zaharra da, XVI. mendearen hasieratik, hau da, mota horretako agiriak daudenetik, lekuko ugari daude, gehienak Arabakoak:

Horrelako datuek erakusten dute antroponimo honekin sortutako toponimoak nahiko zaharrak izan daitezkeela, dirudienez lehenik Araba aldean ohiko bihurtu zen eta handik sortaldera hedatu.
Antroponimo honen gizonezko aldaera Justo edo Justu izango zen eta lekuko bat Justubaso toponimoa da. Sarrera horretan Justu antroponimoaren informazio gehiago dago.

Txantonena toponimoa

 Txantonena da Oñatiko baserri bat. XX. mendeko bigarren erdialdeko lekuko bat berdina da, Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburuan dagoena:

TXANTONENA (prop.)

Toponimo honetan, beste etxe izen askotan bezala, bukaeran genitiboa eta artikulua daude eta oinarrian, Txanton genuke, Errenteriako Txantonekoa toponimoan dagoen bera. Honetarako aipatu genuen Anton antroponimotik sortua zela. P. Salaberriren Izen ttipiak euskaraz liburuan bada, 58. or.:

Anton (Anton Koko ‘Antonio el arriero’, Euskaldunak, 142) -> Txanton: Chanton (Ber., c. 1550, Del Valle, 1933: 179), Txanton Piper (Garoa, 288), Txanton Pipir (Euskaldunak, 102).

Beraz, gutxienez hiru toponimotan dugu Txanton hipokoristikoa, blog honetan aztertutako Txantonsolo toponimoa gehituz gero.

Agizano toponimoa

Agizano da Argiñaoko aurkintza bat, Nafarroan. Toponimoaren lekuko zaharrenak XVIII. mende hasierakoak dira eta hasierako bi fonemak ezberdinak dira:

equizanogoena (1704)
equizano celaia (1704)
equizano barrena (1704)

Urte gutxitara herskari ahostuna agertzen hasten da:

eguizano celaia (1713)
eguizano zarrera (1716)

XIX. mende bukaeran egun duen izena dago, baina beste aldaera batzuk ere agertzen dira:

aguizano (1894)
arizano (1894)
eguizano (1894)

Bilakera ezohikoa du, baina kontuan izanik lekuko zaharrenetako batasuna, bilakaera horrela izan zitekeen: Ekizano > Egizano > Agizano.
Etimologiarekin hasiz, aukera bat izan liteke pentsatzea bukaeran -ano atzizkia dagoela, baina toponimo txikia da eta lekukoetan inoiz ez da agertu sudurkari gabeko aldaerarik. Hori dela eta, beste aukera bat dago, -no atzizki txikigarria. Hala bazen, oinarrian *ekitza genuke. Izan ere, Nafarroan badira Ekiza toponimoak, Artzibarko Ekiza, Labaiengo Ekiza, eta toponimo eratorri gehiago. Toponimo hauetako sarreran Ekiza eta Eguzkitza berdintzen dituzte, beraz, batzuen oinarrian eguzki dago eta besteetan eki dago. Egun hitz honen erabil-eremua txikia da, baina lekuko toponimikoek erakusten digute lehenagoko egoera ezberdina zela, eki hedatuago zegoela.
Gipuzkoan, Eguzkitza toponimoak behin eta berriz agertzen dira, lurralde horretan jaun eta jabe dira, baina Nafarroan, nabaria denez, egoera bestelakoa zen.

Zorrostarria toponimoa

 Arabako toponimo honen lekuko bakarra dago, Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan aurkitua:

ZORROSTARRIA, 1540, mojonera de Loquiz-Contrasta.

Lekukoaren data oso goiztiarra da, XVI. mendearen erdialdekoa eta toponimoaren analisiak ez du zailtasunik, zorroztarri hitz elkartua dagoelako eta artikulua bukaeran. Lekuko toponimiko hau ez da bakarra hitz honekin, Zorrostarriaga eta Zorrotzarrieta toponimoak ere daudelako. Azken honetan zorrotzarri aldaera erabilia izan zen. Beraz Arabako eta Bizkaiko toponimoetan zorroztarri agertzen da eta Gipuzkoakoan zorrotzarri.