Umerez toponimoa

 Egun, Umerezgaztañeta toponimoa dago, Oñatiko basoa. Izen honek bi elementu ditu, Umerez eta gaztaineta. Azken hau bitan ere bana daiteke, bukaeran -eta atzizkia eta hasieran, gaztaina.
XX. mendeko bigarren erdialdeko beste toponimo bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan:

*UMEREZKOA (2 viv.) (prop.), Mugia auzoa, Oñati

Azken toponimo hau litzateke Umerez + -ko + -a, toponimo eratorria litzateke, baina ez du informazio osagarririk Umerez toponimoari buruz.
Umerez zaharra da, Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta lekuko zahar ugariak ditu XVI. mendearen erdialdetik aurrera:

 Umerez oso izen bitxia da, patronimikoa dirudi, baina oinarria oso iluna da. Gainera, -ez bukaera du eta ez ohikoa den -iz, Urtizerreka toponimoa bezala. Baina beharbada jatorrizko izenean -iz zegoen eta -ez berria da, Idiakez toponimoa bezala, lehenago Idiakaiz zelako. Antzeko bilakaera izan bada, atzeranzko urratsa egin eta *Umeraiz berreskuratuko genuke. Azken aldaketa bat beharrezkoa da, ezaguna da sartaldeko euskaran /u/ dagoela beste euskalkietan /i/ dagoen hitz batzuetan. Horrela uzen - izen, ule - ile bezalako bikoteak daude. Antzekoa gertatuko zen, edo bokal disimilazio bat, Jandustegi toponimoan bezala, bildutako aldaera zaharrena Jandistegi delako. Beraz, i-i > u-i aldaketa gertatu zen. Hau ere Umerez toponimoari eraginez eta *Imeraiz eskuratu genuke eta banaketa oso argia litzateke, Wimara PI + -iz. Wimara antroponimo germanikoa da, aldaera ugari ezagutzen zaizkio eta euskal lurretan ondorengo toponimiko batzuk utzi ditu, tartean Memerea, Emerando, Emereta eta Imira toponimoak. Ikus daitekenez, gehienetan hasiera bokalikoa da, ez kontsonantikoa, Umerez izenean bezala.
Bitxikeria bat, penintsula iberikoan badago egitura bera duen herri izena, Guimarães, Portugalgo ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Bragako barrutikoa. Bilakaera ezberdina da, normala, jakinik hizkuntza ere ezberdina dela.

Eguneraketa (2023-05-06):
Sarreran bildutako lekuko zaharrena 1541. urtekoa da baina lekuko zaharragoak badira Colección Documental del Archivo Municipal de Oñati (1149-1492) liburuan, 34. agirian, 1489. urtean:

Elvira de Umeres, çinco maravedis.
[...]
Pedro de Umeres, dies maravedis.

Beraz, lekuko hauekin mende erdi bat aurreratu litzateke toponimo honen lekukotza. Etimologiak ez du aldaketaren beharrik eta proposatutakoa lehen bezain onargarria da.