Akorda toponimoa

 Akorda Bizkaiko toponimoa da, Ibarrangeluko biztanle-entitatea eta Ereñuko auzoa. Hiru toponimo eratorri badira, Ibarrangeluko Akordagirre baserria eta Ereñoko Akorda-Bollar biztanle-entitatea eta Akordaetxebarria baserria.
XVIII. mendeko lekuko ugari Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan:

Acorda [N, TO]
Acorda (partido de), Ybarranguelua, a.1798, FogVizcayaMs.
Acorda (uarrio de), Ybarranguelua, a.1798, FogVizcayaMs.
Acorda (varrio de), Ybarranguelua, a.1745, FogVizcayaMs.
Acorda_Aguirre (la casa de), Ybarranguelua, a.1796, FogVizcayaMs.
Acorda_Aurrecoa (la casa de), Ybarranguelua, a.1796, FogVizcayaMs.
Acorda_Ueascoa (la cassa de), Ybarranguelua, a.1704, FogVizcayaMs.
Acorda_Ueazcoa (la casa de), Ybarranguelua, a.1796, FogVizcayaMs.
Acorda_Ueazcoa (la casa de) [Acorda (partido de)], Ybarranguelua, a.1798,
FogVizcayaMs.
Acorda_Echabarri (la casa de), Ybarranguelua, a.1798, FogVizcayaMs.
Acorda_Echebarria (la casa de) [Acorda (partido de)], Ybarranguelua, a.1798,
FogVizcayaMs.
Acorda_Echebarria (la caseria de) [Basecheta (cofradia de)], Ereño, a.1745,
FogVizcayaMs.
Acorda_Echevarria (la casa de), Ybarranguelua, a.1796, FogVizcayaMs.
Acorda_Echeçuria (la cassa de), Ybarranguelua, a.1704, FogVizcayaMs.
Acorda_Goicoechea (la casa de), Ybarranguelua, a.1796, FogVizcayaMs.
Acorda_Goicoechea (la cassa de), Ybarranguelua, a.1704, FogVizcayaMs.
Acorda_Uenta (la casa de) [Acorda (partido de)], Ybarranguelua, a.1798, FogVizcayaMs.
Acorda_Ventta (la casa de), Ybarranguelua, a.1796, FogVizcayaMs.
Acordagoycoechea (la casa de) [Acorda (partido de)], Ybarranguelua, a.1798,
FogVizcayaMs.

Aurreko mendeetako lekuko bakar bat ere bada, La Colegiata de Santa María de Cenarruza 1353-1515 liburuan badago XIV. mendeko lekuko zahar bat, 9. agirian, 1388. urtean:

Martin Peres de Acorda

Lekuko honek erakusten du azken 600 urtetan ez dela ezertan aldatu baina horrek ez du esan nahi aldaketarik jaso ez zuela, toponimoa izkribuetan agertzen hasi baino lehenago. Izan ere, Akorda ezin da euskararen bitartez analizatu, erabat iluna da. Baina aldaketa bakar batek izena ilundu zuen, metatesi bat, rd-k > k-rd. Beraz, aldatu aurreko toponimoa berreskuratu eta *Ardoka izango genuke. Badirudi aldaketa horrek ez duela ezer argitu, baina blog honetan aztertutako erdoka hitza eta Erdokaeta toponimoaren sarreran erdoka izenaren informazioa dago eta ezaguna da sartaldeko euskaran joera dagoela bokal aldaketa izateko dardarkari aurrean, zehatzago, eR > aR, hainbat hitz ezagunetan aurkitzen dena: barri 'berri', garnu 'gernu'...
Zerrenda labur horretan, beharbada, *ardoka hitza genuke, erdokaren aldaera, lekukorik gabekoa. Beharbada Akorda toponimoa da aldaera horrek utzi duen lekuko bakarra.

Eguneraketa (2024-06-07):
Bilakaeraren lekuko bat, bakartua, izan daiteke Erdokagorri toponimoa. Duela urte gutxiko ahozko lekuko bat zen Ardokagorri (2018). Beraz, bilakaera inoiz izan da eta gehiagotan ere gerta zitekeen.

Erdoka hitza eta Erdokaeta toponimoa

Erdoka hitzak oso lekukotza urria utzi du, horrela agertzen da hitz honi buruzko informazio osoa Orotariko Euskal Hiztegian:

1. (G ap. A ; Aq 822).
"Cieno" Aq 822.
2. "(V, G), mancha de sudor en la piel, costra de la cara, platos, etc." A.
Otu iatan [...] barruko gatxak azalera atara ta gorputzeko loi, erdoka ta apakiñak bota ta garbituteko. Ezale 1898, 315s.

Iturri zaharrena Arakistain litzateke, Suplementos al Diccionario Trilingüe del P. Larramendi izeneko idazkia egin zuena, 1746. urtean. Beste iturria Azkueren hiztegikoa litzateke, 1905-1906. urteetakoa.
Hemen aurkeztuko diren lekukoak askoz zaharragoak dira, mende batzuk lehenagokoak. Agiriaren izenburua Amojonamiento (Segura y sus aldeas) eta 1483. urtekoa litzateke, Gipuzkoako Segurako inguruetakoa. Erdoka bost aldiz agertzen da erdal testuan, hitz mailegatua balitz bezala. Beste behin Erdokaeta toponimo eratorria agertzen da.
Lehenengo aipuak 4. orrialdekoak dira:

e dende adelante al otro mojón de Arrupe que está ençima de Errecarte; e dende adelante al otro mojón que está ençima de la errdoca de Arrupe; e dende adelante al otro mojón que está ençima de otra errdoca de Arrupe; e dende al otro mojón que está ençima de otra errdoca de Arrupe; e dende al otro mojón que está en Arrupe, e la orilla do solían iaser los bueyes;
[...]
e dende por el lado adelante al otro mojón que está en la errdoca de Corrtachipy

Eta azkenik, erdoka hitzaren beste aipu bat, baita ere Erdokaeta toponimoaren aipu bakarra, 7. orrialdean:

e dende adelante al otro mojón que está en la ladera de Errdocaeta; e dende adelante al otro mojón que está en la dicha Errdoca; e dende por la ladera adelante al otro mojón que está en el çerro do solía estar Pagochipia;

Erdokaeta izenaren azalpena erraza da, erdoka + -eta. Dirudienez erdoka izenarekin sortutako toponimo bakarra litzateke.
Segurako agiri honen bitartez erdoka izenaren lehenengo aipuak 250 urte baino gehiago aurreratu lirateke. Gainera, agiri horretako hitz honen erabilera ugariak azalerazten du erdoka oso hitz bizia zegoela garai hartan eta inguru hartan. Bitxia da erdal hitz kiderik ez aukitzea eta, besterik gabe, erdoka izena erabiltzea.

Eguneraketa (2024-06-07):
Erdoketa toponimoa egun bada, Eskoriatzan eta Oñatin basoa da eta Erdoketa izeneko erreka Oñatin eta Aretxabaletan eta Arrasaten dago. Sarreran aztertutako Erdokaeta toponimoa ez dago urrun baina 10 kilomotro baino gehiagoko tartea dago bi toponimoen artean, beraz, bi toponimo ezberdinak dira. Erdoka hitza, lekuko toponimikoak kontuan izanik, Gipuzkoako hegoaldeko tarte gehienean ezaguna zen, gutxienez.