jueves, 21 de abril de 2022

Zarkindegi toponimoa

Zarkindegi mendia Beartzun eta Aldude herrien artean dago, Pirinioetan, Nafarroa Garaia eta Nafarroa Beherearen artean.
Lekuko zaharrena zarquindeguico-mendia (1787) da. Geroko lekukoetan ezberdintasun batzuk daude, horrela, sarguindéguy (1863) izenean txistukaria aldaturik dago, eta batere ohikoa ez dena, belarea ere bai. Beharbada idazketa arazoa zen <q> zena <g> bezala irakurria izan zelako. Zorionez, lekuko gehiago daude eta hauetan hauetan konfirmatzen da Zarkindegi izena dela.
Bi dira analisi etimologikoak, lehenengoan halaxe adierazten da:

OBS.- 871 metros de altitud. Según DMR: "Significado dudoso. Del vasco -degi 'lugar de'. Existe la voz vasca zarkin 'trasto viejo'. En el lugar está ubicada la muga fronteriza 121".
Bestea hurrengo urtekoa da, 1999. urtekoa, Michel Morvanen Les noms de montagnes du pays basque lanetik jasoa:
Zarkindegui 860 m, comm. des Aldudes.
Écrit Sarguindéguy chez P. Raymond. Curieux nom peu clair. Ce pourrait être sarekin-degi “maison du fabricant de filets” ou une mauvaise graphie de hargin “maçon, tailleur de pierres” (?). Il y a en effet une maison Sarkindéa en contrebas de cette hauteur.
Lehenengo analisiak arrazoia izango luke, baina zehaztapen bat egin daiteke. Toponimoak bi elementu lituzke, zarkin eta -tegi atzizkia, sudurkari ondoren egoteagatik horzkaria ahostundu dela.
Zarkin, Orotariko Euskal Hiztegiaren sarreran:
zarkin.
1. (V-gip ap. Iz ArOñ ).
"Persona sin educación, tosca, abandonada" Iz ArOñ 245 nota. "Zarkiña: [...] Ori da zarkiñ zabitzena! " Ib. Quizá relacionado con zaharkin (q. v.).
Atso zarkinen bat eta arpegi zatarrekoa eskian badabil. msOñ 98. An dagitsoe eskale zarkinari arrera maitekorra. TAg GaGo 15. Ez kendu, orratio, agure zarkinari, biotzari irri-gogoa noznai damaion pattarra. TAg Uzt 253. Nekazaria kale-jazkeraz / nola jartzen dan ain zarkin, / ematen dute ote dijoan / asto bat krabeliñakin. And Auspoa 52-53, 62 (Villasante glosa: "zakar, itxusi").
2. "Zarkiña: jenixo zarkiñekua" Iz ArOñ. .
2.1
" Zarkiñ, (la) tierra tosca, dura" Iz ArOñ. .
Aipatutako lehenengo etimologian beste hitz bat litzateke, zaharkin:
zaharkin.
1. (Lh). (Sust.). Antigualla. "(L, Hb), vieillleries" Lh (pero en Hb solo hallamos xaharki con este sdo. ).
Ez ahal zuen berak horixe nahi? Ez ote zituen bere Lege Berriak haien lege zahar, uha zahar, zaharkinak oro ezeztu? Mde Pr 142.
1.1
(Sin sdo. peyorativo). Cosa del pasado.
Eta antzinako zaharkinekin ari naizenez gero, gehienetan bezala, Andima adiskide min eta euskalari trebeak [...] idatzi zidana aipatuko nuke hemen [...] Gernikako "Gabon-kante" delakoaren pasarte batez. MEIG I 251.

2. zarkin (V-ple-arr-oroz, G-goi-to, AN-gip ap. A). Trasto viejo.
3. "Zaarkin (V-m), remiendo del vestido" A.

4. (Adj.). Anticuado, envejecido. Cf. zarkin.
Itun au berria esatean, lengoa zarkintzat darakuskigu. Zarkin ta umela, berriz, aurki aitzekoa da. Ol He 8, 13 (Lç, Dv zahar, He antzutu, TB, Ker, IBk, IBe zahartu).
Esangabe doa bi hitzak loturik daudela, elementu berberez osaturik daudelako, zahar izenondoaz eta -kin atzizkiaz. Toponimorako, aldiz, egokiena lehenengoa litzateke, zarkin, pertsona baten izengoitia izan daitekeena. Beraz, Zarkindegi toponimoan Zarkin izengoitia zuen baten lekua litzateke, beharbada han etxola zuelako.

No hay comentarios:

Publicar un comentario