martes, 29 de diciembre de 2020

Galdosa toponimoa

 Lemoako toponimo honen lekukoak Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izeneko liburutik hartu dira:

Galdasoa [N, TO]
Galdasoa (la casa de) [Lemona_Uria (uarrio de)], Lemona, a.1704, FogVizcayaMs.

Galdosa [N, TO]
Galdosa (la casa de) [Lemonauria (uarrio de)], Lemona, a.1796, FogVizcayaMs.
Galdoza (la caseria de) [Goico_Vria (varrio de)], Lemona, a.1745, FogVizcayaMs.
Hiru aldaera daude, Galdasoa, Galdosa eta Galdoza. Azkena, ziurrenik, hiperzuzenketagatik sortua da, bi txistukariak batu zirenean, s eta z, azkena galdu zen eta hainbatetan, hiztunek galdutako txistukaria berreskuratu zuten, baina zenbaitetan jatorrian izenak ez zeukan txistukaria ipini zioten.
Beste bi aldaeren artean, kronologiak eta etimologiak laguntzen du aukeratzeko jatorritik hurbilen dagoena, Galdasoa.
Galdasoa izenak aldaketa bat baino gehiago jaso zituen, paperera jarri baino lehenago. Horretarako egokiak dira aipatutako liburu berean dauden beste lekuko batzuk:
Cadalzo [N, TO]
Cadaalso (la casa de), Fica, a.1641, FogVizcayaMs.
Cadalso (el molino de), Fica, a.1704, FogVizcayaMs.
Cadalso (el molino de) [Zamudio (en el partido de)], Munguia (anteiglesia de), a.1796, FogVizcayaMs.
Azken toponimo hauetan cadalso erdal hitza egongo litzateke:
Un cadalso (Cadafalc, echafaud, scaffold, Schaffot, con derivados del latín cadafalcum, en muchas otras lenguas románicas) era una estructura, un tablado que se levantaba para actos solemnes en medio de una iglesia con fines religiosos o en la plaza principal de una población (por ejemplo, para recibir al Rey).
[...]
Una aplicación popular del término cadalso se refería a una plataforma provisional, construida generalmente de madera, en la plaza principal de una ciudad para ejecutar públicamente una pena de muerte como escarmiento.
Nahiz eta euskaraz lekukorik ez izan, hitza ez zen ezezaguna izango, baina aipatutako toponimoetan erdal hitza izan zitekeen edo erdal toponimo bat, deitura bihurtua eta Bizkaira etorria. Dena den toponimo hauetako jatorrizko hitza cadalso da, baita Galdosa toponimoan ere. Aldaketa batzuk gertatu dira, c- > g-, hasierako belarearen ahostuntzea, eta bigarren silabako /l/, lehenengora mugitu zen. Galdasoa aldaeran -a artikulua litzateke, baina Galdosa izenean *Galdaso > Galdosa bilakaera gertatuko zen, a-o > o-a bokal metatesia.

No hay comentarios:

Publicar un comentario