Beltransagasti toponimoa

 Beltransagasti izeneko baserria izan da Lazkaoko herrian mende luzeetan. XX. mendearen bigarren erdialderako bada lekuko bat, Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipuzcoa liburuan jasoa:

BELTRANSAGASTI (BETENASAGASTI) (col.) Lazkao

Mende horren hasierako hamarkadetakoa da Koldo Eleizalderen Listas alfabéticas de voces toponomásticas vascas izen zerrendako lekukoa:

Beltransagasti, barriada de Lazkano (Gip.).

Garai askoz zaharragoetara joanez, toponimo honek Erdi Aroko lekuko bat du, Archivo Municipal de Ataun (1268-1519) liburuan aurkitua, 12. agirian, 1404. urtean, testuan bertan adierazten den bezala:

Estta senttencia fue dada en término de Lazcano, a do dize Velttraesagasti, a veintte (días) de julio, anno del nascimientto de nuesttro Salva(dor) Jesuchristo de mil e quattrocienttos e quattro annos.

Toponimoak, beraz, hiru aldaera ditu, XX. mendeko Betenasagasti ahozko aldaera litzateke, Beltransagasti izenaren soiltzea edo egokitzea, ahoz erosoago egiteko. Beltraesagasti, aldiz, oso interesgarria da, erakusten du oinarriko antroponimoa aldaturik. Toponimoa Beltran antroponimoaz eta sagasti izen arruntaz eraturik dago. Azken izena ohikoa da euskal toponimian edo blog honetan behin baino gehiagotan azaldu da, Barbasagasti eta Erregiasagasti toponimoetan.
Oinarriko Beltran lehenago aztertua izan da, Beltranenea toponimoan. Baina toponimo honetako oinarrian Beltrae omen dago, lekuko antroponimikorik utzi ez duena. Hala ere, badago oso hurbila izan daitekeen izena, A. Irigoienen Pertsona izenak euskaraz nola eman liburuan erakutsia:

3.71. BELTRE: Beltre Gago, (1330, PN-XIV, F.Est., 280 orr.), Arroniz-en. Agian aurrekoarekin duke zer ikusi. Agian zer ikusia duke BERTRAN / BELTRAN izenarekin, ikus zerrenda honetan.

Izen hauen arteko lotura balitz bilakaera luzea izango zen: Beltran > *Beltrane > *Beltrae > Beltre. Hala izan bazen, jatorrizko izenak bokal bat jasoko zuen bukaeran eta ondoren, sudurkaria bi bokalen artean zegoena, galdu zen. Azkenik ae > e bokal soilketa gertatuko zen. Beltraesagasti toponimoan *Beltrae antroponimoa izango zen, baina gero, aldaera zahar hori galdu eta gero, Beltran hedatuagoa berreskuratua izan zen eta toponimoan ezarri eta aldaera hori izan da gaur egunera arte erabili izan dena, edo bere aldaera soildua, Betenasagasti.

Beltranea toponimoa

 Urnietako baserrien artean izan da Beltranea izenekoa. XX. mendearen bigarren erdialderako lekuko bat dago, Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipuzcoa liburuan jasoa:

BELTRANEA (col.) Ergoien ballara

Toponimoaren oinarrian Beltran antroponimoa dago, eta ondoren etxe izenetan ohikoak diren -(r)en + -a, jabetza adieraztekoak. Toponimoa sortzerakoan *Beltranena sortuko zen eta ondoren haplologia gertatuko zen, hau da, bi silaba berdinak edo oso antzekoak direnean, bat bakarra geratzen da. Fenomeno hau arrunta da, eta blog honetan behin baino gehiagotan azaldu da, Ametzagaña toponimoan bezala.
Beltran izenaren jatorriaz eta bilakaeraz J. Viejoren tesian informazio ugari dago, La onomástica asturiana bajomedieval, 308-309. or.:

Beltran (m.)
[...]
Origen: Adaptación local de un nombre galorrománico o catalán Bertrand (RAC 175; Kremer 1969-1972: 83-84) o Beltran, forma, al parecer, propia del Midi francés (Dauzat 1951: 40).
Aunque se recogen algunos ejemplos peninsulares de este nombre desde el siglo IX, todos ellos del dominio catalán, este nombre no pertenece a la tradición antroponímica local, debiendo explicarse su presencia en nuestros diplomas (tardía, posterior al siglo XII: desde comes domnus Beltran a.1133(or.) CDVegaOviedo 2 n°1), como un préstamo procedente de otros ámbitos lingüísticos, sea el propio catalán o el galorrománico, como afirman Piel y Kremer (HGNB 45,9)....
[...] La forma común para este antropónimo en sus distintas constataciones asturianas es, como se viene viendo, Beltran, explicable como consecuencia de una anterior disimilación de líquidas [r-r] > [r-l] (Bertran > Beltran) ya conocida en occitano, desde donde pudo haberse extendido a la Península Ibérica. En todo caso, alguna variante como Bentram a.1196(or.) CDSVicenteOviedo 1,563 n°361 muestra una solución distinta en la que la consonate líquida de la primera sílaba parece haberse visto atraída por la nasal final. Este nombre no presenta variantes específicas para la función patronímica, que pasa a desempeñar en la secuencia a través de su yuxtaposición al nombre personal.

Eguneraketa (2024-04-19):
Urnietako toponimoa Beltranenea izenez ere ezaguna da eta hauxe litzateke izen osoena, bilakaera Beltranenea > Beltranea izango zelako, haplogia bat gertatuz, hau da, bi silaba berdin edo oso antzeko elkarren ondoan jartzerakoan bat geratzen da.