sábado, 1 de agosto de 2020

Ametzagaña toponimoa

Ametzagaña toponimoa Gipuzkoako hainbat leku izendatzeko erabiltzen da. Horrela, Debako tontor baten izena da, Donostiako tontor batena ere bai eta Zarauzko aurkintza baten izena.
Donostiako tontorraz, badago informazio gehiago Donostiako toponimia izeneko lanean, 1995. urtekoa:
AMETZAGAÑA: Ametzagaña (1840, D.C.H.G, 203, 200 orr.), Ametza-gaña (1850, eminencia, Madoz, 194 orr.37), Ametzagaña (1858, Monte, D.C.H.G, 212, 210 orr.), Ametzagaña, M. de (1860, D.U.A.-D-7-1-P.), Ametzagaña (1891, monte, D.U.A.-D-9-VI-1970-6), Ametzagaña (1975, S.S.D., 405 orr.); Ametzagaña (1989, D.U.T.B.). 64-14-3, MM. I-3.

Azken 150 urteko lekukoek ez dute ezberdintasunik erakutsi eta, beraz, ontzat hartzekoa litzateke.
Analisia egiteko bi elementu izango genituzke, ametz zuhaitz izena eta gain izena, eta -a artikulua bukaeran. Baina toponimoan badago tarteko /a/ bat azaldu beharrezkoa, Ametz-a-gaña. Artikulua ez denez, beste azalpen bat behar du, eta horretan egokiena -aga atzizkia izango genuke: ametz + -aga + gain + -a. Beharbada hasieran *Ametzaga toponimoa izan zen eta hurbileko tontor bati gain + -a gehitu zizkioten. Ametzaga ez da toponimo ezezaguna Euskal Herrian eta -aga atzizkiaren gehiketak toponimoa ederki azalduko luke.
Gertatutako fenomenoa haplologia da, hau da, bi silabak berdinak edo oso antzekoak direnean bat desagertzen da, Andransolo toponimoan bezala, jatorriz *Andransasolo izango zelako.
Gipuzkoako toponimo hauetan *Ametzagagaña izan behar zuen baina guztietan bi silaba berdinak batu ziren, Ametzagaña bihurtuak.

Eguneraketa (2021-06-22):
Badago beste aukera etimologiko bat, tarteko elementu desagertua -aga atzizkia ez izatea, baina bai -tza atzizkia. Horrek ere azalduko luke tarteko /a/ hori: ametz + -tza + gain + -a > *Ametzagaña.

No hay comentarios:

Publicar un comentario