Erasolatza toponimoa

 Erasolatza da Ataungo toponimo bat, hiru toponimo eratorri sortu dituena:

Erasolatza
Esolaza: (= Eraso-ola-za). 1404 sel de “Erasolaça”. 1567 “termyº que llamado Erasolaça”. 1721, sel de Erasolaza “mojón principal de medio…en la vertiente de hacia la heredad de Arratinea…la primera línea en Erdico eguia…el segundo casi pegante a la propia heredad… de Igarzagarate la nueva…el tercero en Erasolazaco chavala…el cuarto en Erasolaza guena”.
    Izaera: aurkintza
    Kokalekua: Urresumendi
    Erreferentzia: 04. karp. 273. zk. 1798 erreg.

Erasolatzako bizkarra
Esolazako bizkarra: (= la loma de Erasolaza).
    Izaera: aurkintza
    Kokalekua: Urresumendi
    Erreferentzia: 04. karp. 272. zk. 1797 erreg.

Erasolatzako iturria
Elutseko iturrie o Easoolazako iturrie o Iturtxoko iturrie: (= la fuente de Elutse, lugar sombrío). (=la fuente de Erasolaza). (=la fuente de fuentecilla). 1816 “Echeazpia”.
    Izaera: iturria
    Kokalekua: Urresumendi
    Erreferentzia: 04. karp. 308. zk. 1838 erreg.

Erasolatzako txabala
Esolazako txabala: (= la anchura de Erasolaza). 1821 “Erasolaco chavala”.
    Izaera: aurkintza
    Kokalekua: Urresumendi
    Erreferentzia: 04. karp. 275. zk. 1800 erreg.

Lehenengoaren sarreran Eraso-ola-za zatiketa egiten dute, badirudi eraso hitza buruan zutela. Hipotesi horrek ez luke oztoporik, nahiz eta alde semantikotik ohikoa ez izan. Beste aukera bat dago, dirudienez Erdi Aroan izan zen *Beraso antroponimoa, Beraxa antroponimoaren aldaera, beharbada bukaeran nabarmendu nahi zuten izena zuena gizonezkoa zela, gaztelaniaz bezala. Aipatutako *Beraso horrek isla izango zuen toponimian, Beraso toponimoan antroponimoa baino besterik ez zen izango. Horren aldaera bat Eraso toponimoetan ager daiteke, hitz hasierako herskarietan errazagoa da galera gertatzea. Beraz, *Beraso + ola + -tza izan litezke toponimo honen elementuak. Nabarmentzeko aldaketa bakarra, herskari ezpainkariaren galera hitz hasieran.
Beste aukera litzateke zuzenean Beraxa antroponimoa izatea, baina lekuko zaharrenen ez dago /ao/ bokal bilkurarik, horrek ez du nahi ta nahi ez etimologia hori deusezten, baina zailagotzen du.

Eraso toponimoak

 Nafarroan Eraso toponimoa behin eta berriz agertzen da, hainbat herritan. Eraso da Nafarroa Garaiko kontzejua, Imotz udalerrikoa. Euskaltzaindiaren EODA datu basetegian bada Eraso toponimo honen lekukotza:

herasso (1268)
horosso (1280)
eraso, erasso (1280)
erausus (1291 [1947, 1956])
erasso (1350)
[...]

Beste bat, Larraungo Eraso da jaurerria eta herri hustua. Euskaltzaindiaren EODA datu basetegian badira Eraso honen lekukoak:

johan d'erasso (1366)
miguel d'erasso (1366)
johan d'erasso (1366)

Lekukoak zaharrak badira ere, ez da hauetan ezberdintasunik agertzen, txistukariaren islapen grafikoan izan ezik.
Nafarroan beste bi Eraso daude, Azpirotz-Lezaetako Eraso eta Gorriti eta Uitziko Eraso, baina bien lekukotza oso berria da.
Etimologiari dagokionez, ez da etimologia argirik eman baina aipamen batzuk badaude, guztiak Imozko Erasoren orrian, hasteko K. Mitxelenaren Introducción fonética a la onomástica vasca lanekoa:

[...]
La reducción au > a es muy frecuente en vasc., sobre todo en sílaba inicial, y hay algún ejemplo de ella en toponimia: doc. Erahussu, Erauso, Erausu, hoy Eraso (Imoz, Nav.); cf. Erausus en 1291, que se conserva sin variación. No es seguro que, según la opinión de Gavel (Ph. b., 77), el ap. Recaurte (variante de Recarte, etc.) pruebe que la forma primitiva de arte fuera *aurte. Tal vez un ejemplo mejor del cambio sea Arellano (Nav.), así en 1218, si procede de Aurelianu
[...]

Beste bat Mikel Belaskoren Diccionario etimológico de los nombres de los pueblos, villas y ciudades de Navarra. Apellidos navarros liburukoa:

[...]
Significado desconocido. Comentario lingüístico: En muchos casos -so parece variante del sufijo abundancial -zu pero en este caso, al resultar desconocido el primer elemento, podría tratarse de otra cosa. Recordar, por último, la existencia de un señorío de Eraso en Larraun y un despoblado llamado Erauso en Ezcabarte, documentado Erahussu en 1088 y Erausso en 1094. Traducciones curiosas y explicaciones populares: Traducciones de este género son: 'chaparrear lluvia y batallar', 'ataque, emboscada', 'helechal', 'valle'.
[...]

Azkena P. Salaberriren Origen y significado de la toponimia en Navarra lanekoa:

[...]
Nombres con final -so, -xo. Son los siguientes: Alkasoaldea, Areso, Artaxo, Eltso, Eraso, Iriso (se documenta Yruysso, Irasso, Iruxo, Yrisso e Hirihuso. Basándose en esta última forma Irigoien [1992: 222], con dudas, considera que el primer elemento puede ser hiri y el segundo estar relacionado con auzo 'barrio, vecino'), Iruxo / Irujo, Itsaso (< itsas, itsa(t)s 'retama'). Según Mitxelena (AV 545) está claro que en aquí el sufijo procede de -tsu, -zu; tenemos Itsasu en Lapurdi / Labort. (...) En opinión de Mitxelena (AV, 545) es difícil de explicar cuál es la base de topónimos con sufijo -so como Areso, Eraso (Belasko, 1999: 181, recuerda que existe un señorío de Eraso en Larraun y un despoblado Erauso en Ezkabarte). El lingüista guipuzcoano cree en la mencionada obra que Lizaso (y Lizasoain) son derivados de leize, leze, *lize, pero más tarde (1971: 264) admite la posibilidad, siguiendo a Bähr (1948: 38) al parecer, de que Lizaso, Olaso sean compuestos del tipo de Ezkiaso, procedente de ezki + baso 'boque de tilos'.
[...]

Dirudienez, Eraso eta Erauso toponimoen arteko lotura ikusten dute, Imozko Erausus (1291) aipatuz. Baina toponimo honen lekuko zaharrenetan au diptongoa behin bakarrik agertzen da, ez dago aurreko eta ondokoetan. Beraz, hemen proposatuko da aldaera hori okerra dela, Horosso (1280) den bezala. Beraz, azterketa Eraso izenean oinarrituko da eta horrek gogorarazten du blog honetan aztertutako beste izen bat, Beraso toponimoa. Hala izan bada, hasierako herskari ezpainkaria galduko zen, fenomeno hori ez da oso ohikoa baina ezezaguna ere ez da. Hala gertatu bazen, toponimoaren jatorria *Beraso antroponimoan genuke, Beraxa antroponimoarekin lotua, oinarri berekoa baina -so atzizkia erabiliz.

Barajuen toponimoa

 Barajuen da Aramaioko biztanle-entitatea, Barajuenpe toponimo eratorria dago, aurkintza bat eta larre bat izendatzeko.
Joan den mendeko lekuko bat dago Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan:

BARAJUEN, pueblo de Aramayona.

Toponimo eratorri bat dago, XVIII. mendekoa:

BARAJOENBE, 1709, término de Azcoaga.

Isaak López Mendizabalek lotura ikusi zuen Barasoain eta Barajuen toponimoen artean, P. Salaberriren Acerca del sufijo toponímico -ain lanean aipatua:

También López-Mendizabal cree que -ain es un sufijo local; para este autor -ain es simplemente «una de las varias formas en que aparecen muchos de los sufijos locativos» (1958: 135). Así -ain alterna según López-Mendizabal con -uen (Barajuen, población alavesa / Barasoain, villa navarra),

Sarrera honetan Barasoain eta Barajuen elkartuko ditugu, biak elementu berberaz osaturik izan daitezkeelako. Barasoain toponimoan gertatutako aldaketa bakarra bokal asimilazioa izan da: e-a > a-a. Barajuen izenean aipatutako asimilazioaz gain, beste aldaketa bat gertatu da azken silaban, jatorrizkotik egungora arteko bilakaera hauxe izango zen: *-oai- > -oe- > -ue-. Azken bi urratsen lekukoak badira, ez hasierakoarenik, baina horrela toponimoa ongi azaldurik geratuko litzateke. Oinarrian *Beraso antroponimoa, Beraso toponimoaren sortzailea; gainera, -ain atzizkia gehiturik Barasoain sortuko zen eta, beharbada, Barajuen bera. Bide batez, <j> grafiak adieraz lezake oinarrian *Beraxo aldaera izan zitekeela, Beraxa ezagunagoaren kidea.

Barasoain toponimoa

 Barasoain da Nafarroako udalerri bat.
Toponimo honen lekuko zaharrena XI. mendekoa da, Euskaltzaindiaren EODA datu basetegitik Barasoain orritik jasotako informazioa dago, tartean lekuko zaharrenak:

verasoain (1044 [1614])
barasoain, garcia de (1257)
sancio de barassoain (1259/09/01 [k.])

Etimologia emateko orduan, lotura ikusi da Barasoain eta Beraxa antroponimoaren artean, J. Caro Baroja lehenik, eta ondoren Mitxelena eta Mikel Belasko:

Probablemente 'lugar propiedad de una persona llamada Beraxa'. De Beraxa + -ain, siendo el primer elemento un nombre de persona indígena y el segundo un sufijo que indica propiedad.

Arazo bat dago, tarteko /o/ bokala. Aurreko sarrera batean, Beraso toponimoaren azterketan *Beraso antroponimoa izan zela proposatu genuen, nahiz eta izen horren lekuko antroponimikorik ez izan. Barasoain era berean azal daiteke, *Beraso + -ain. Lekuko zaharrenean izena osorik bazen ere, ondoren bokal asimilazioa gertatu zen, e-a > a-a, eta geroztik horrela iraun du.
Beraz, Barasoain litzateke *Beraso antroponimo berreraikiaren beste toponimo bat, lehenago aztertutako Beraso toponimoarekin batera.

Beraso toponimoa

 Beraso da Zuiako toponimo bat, erreka eta baso bat izendatzen dituena.
Lekuko zahar batzuk daude Rueda y molinos de Álava liburuan, 147. or.: berrazo (1596), 174. or.: sierra de berasso (1635) eta 146. or.: cantera de Beraso (1654).
Lekuko zaharrenak baditu ezberdintasun batzuk, kontuan izanik hurrengo lekukoak eta egungoa, litekeena da akatsak izatea. Hala balitz, Beraxa antroponimoarekin dagoen antza nabarmena da. Mitxelenak bere Apellidos vascos liburuan adierazten duen bezala:

150. —Beraxa n. pr.: Berasategui, Berastegui; cf. top. Barasoain, Berasain, Beasain (J. Caro Baroja, Mat., 69-70 y 163-164). Arigita, Historia de la imagen y santuario de San Miguel de Excelsis, Pamplona 1904, p. 203, recoge la mención de duos collaços in uilla qui dicitur Berastegui, uidelicet cuius nomen est Beraxa et altero Orti Munioç, que remite inconfundiblemente a beratz, beratx, derivado de bera «blando».

Oinarria bera edo beratz bazen, eta atzizki bat jasoko zuen, -so. Ez da oso erabilia, baina lekukoak utzi ditu antroponimian, Jaunso izena bezala, toponimian Jaunsuaga izena utzi duena.
Beraz, bera(tz) + -so > *Beraso antroponimoa. Ez da lekuko antroponimorik aurkitu, baina Beraso izan daiteke lekuko toponimiko bat.