Jaunsuaga toponimoa

 Jaunsuaga da Deba ibaiaren erreka baten izena. Lekuko zaharrik ez dago baina toponimoa, dagoen bezala, analiza liteke. Jakina, lekuko zaharragoak izanez gero, izena aldaturik agertzen bada, etimologia ere aldatu beharko litzateke.
Toponimoak bi elementu lituzke, Jaunso antroponimoa eta -aga atzizkia. Normalean atzizki honek pluraltasun zentzua du, baina antroponimoen ondoren izanez gero, leku esanahia baino ez zuen izango.
Toponimoan gertatutako aldaketa bakarra oa > ua bokal disimilazioa izan da, ohikoa euskararen eremu askotan.
Jaunso izenak, bere aldetik, bi elementu baditu, jaun eta -so atzizkia. Bi lekuko baino ez zaizkio ezagutzen, A. Irigoienek erakutsiak, De re philologica linguae uasconicae V izenburuko liburuko Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vascónica lanean bilduak, 20. or.:

Iaunso hic rouorauit a.956 ChartValpuesta 33, Jaunso de Calullano [a.1108] DocLeire 222, frente a: Jaun Belça [a.1235-1236] CD PrioradoNavarra 263 [con jaun ‘señor’ como praenomen].

Jaunsoren lekuko zuzenak oso gutxi dira, beharbada gehiago izan daiteke eratorri toponimikoak, Jaunsola eta Jaolatza toponimoak aztertuak izan dira blog honetan lehenago, eta Jaunsuaga gehitu ondoren hiru lirateke antroponimo honekin sortutako toponimoak, beraz, toponimo hauek lekuko antroponimikoak baino gehiago dira.

Jaunsola toponimoa

 Leintz inguruan zegoen toponimo honetaz hiru lekuko daude, guztiak agiri berean, Archivos Municipales (1260-1520): Antzuola (1489-1497), Aretxabaleta (1506), Eskoriatza (1260-1519) y Leintz-Gatzaga (Salinas de Léniz) (1372-1516) izenburuko liburutik hartuak, 19. agirian, 1497. urtean:

... e dende vimos otro mojon en la desçendida de un otero que se dezia Ayçorroz, a la parte de Leniz, que parte con Sallinas e donde fuymos a otro mojon ençima
de una syerra que se dezia Larreederra, que paresçe parte término con Sallinas; e ansy andando biendo los dichos mojones nos sennalaron, non yendo nosotros a los mojones nin biendolos, salvo deziendonos los mojones seguientes: a la parte que le dezian de Alabita, que le dezian e llamavan el mojon de Yraçaval, e dende adelante otro mojon en Jaunsola, a do dizen Arrividina, el qual está paresçe junto con un açebo; e dende en la dicha Jaunsola otro mojon donde se llama Errecabeguia de Jaunsola;

Badago beste lekuko bat izan daitekeena, baina ez da ziurra, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izeneko liburuan badago Jausola deitura:

Jausola [N, NO]
Jausola (M(a)r(ti)n de) [Zelaieta (la caseria de) (pr.n.res)], Arteaga, a.1745, FogVizcayaMs.

Nahiz eta lekuko gehiagorik ez izan, toponimoa erraz analizatzekoa da, euskal antroponimia zaharra ezagutuz gero. Bi elementu lituzke, Jaunso antroponimoa eta ola, izen ezaguna eta oso arrunta toponimian.
Jaunso izenak, bere aldetik, bi elementu baditu, jaun eta -so atzizkia. Bi lekuko baino ez zaizkio ezagutzen, A. Irigoienek erakutsiak, De re philologica linguae uasconicae V izenburuko liburuko Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vascónica lanean bilduak, 20. or.:

Iaunso hic rouorauit a.956 ChartValpuesta 33, Jaunso de Calullano [a.1108] DocLeire 222, frente a: Jaun Belça [a.1235-1236] CD PrioradoNavarra 263 [con jaun ‘señor’ como praenomen].

Oso lekuko gutxi ezagutzen zaizkio eta lekuko toponimikoak ere, ez dira asko, Jaunsola toponimoaz gain, badago Jaolatza toponimoa, blog honetan aztertua.

Jaolatza toponimoa

 Jaolatza bi herritako toponimoa da, Gipuzkoan. Elgetan baserria eta basoa da eta Bergaran, aldiz, etxe bat.
Elgetako toponimoaz informazio ugari jasoa da Juan San Martinen Eibar eta Elgetako toponomastika = Toponomástica de Eibar y Elgeta izeneko liburuan,  121. or.:

Jaolatza (Jalotza) (E)
1448, El Abad de Jaunsolaza (EAU, p. 42).
1512, casa Jaolaza (J. C. Guerra, Ob. cit., p. 270).
1567, Valle de Jaloza y Jaolaza (Torre medieval. EAU, p. 115; y en las pp. 154-155 se lee sucesivamente Jaolaza. En el s. XVI y parte del XVII llevaba el nombre Jaolaza el propio barrio de Ubera, EAU, p. 115).
1571, top. Iaolaça (Garibay, Compendio Hist. de España, Lib. XV, cap. X).
1625, casa Jaolaza (CHG).
1857, casa Jaolaza (Nomenclátor).
1928, casa Jaolaza (Hab.: José María Ascasibar).
1974, casa Jaolatza (Jalotza) (CG. Lin.).

Toponimoaren lekuko gehienetan aldaera bakarra dago, Jaolatza, baina lehenengoa, nahiko ezberdina da, Jaunsolaza. Lekuko hau zuzena bada, aldaketa batzuk gertatu dira, gainera nahiko goiz, XVI. mende hasieran bazegoen egun finkatutako aldaera. Beraz, Jaunsolaza > Jaolatza bilakaera azaldu beharrekoa da.
Kasu paraleloa Saontx patronimikoan dago, K. Mitxelenaren El genitivo en la onomastica medieval lanean aipatua eta azaldua:

... en unos textos vascos breves contenidos en una crónica redactada en Vizcaya a finales del siglo XVI ocurren los patronímicos Onsaluch y Saonch, traducidos por Gonçalez y Saez. Cf. para el primero el vizc. atx, bakotx de aitz, bakoitz, etc. y para el segundo el patronímico navarro Sanoiz, Sanoyz, que se documenta abundantemente por lo menos en el siglo XIII. No hay duda de que procede de Sansoiz, y la pérdida por disimilación de la silbante interior (al contrario que en el nombre Anso) debió de ser suficientemente antigua para permitir una evolución Sansoiz > Sanoiz > *Sâoch > Saonch.

Jaolatza toponimoan bilakaera hauxe izango zen: Jaunsolatza > *Jaunolatza > Jaolatza, sudurkaria ez zen berriz agertu, eta eginez gero nl bezalako kontsonante elkarketa izango zen eta berriro soilduko zen, l geratuz. Harrigarria da, dena den, XV. mendean Jaunsolaza izatea eta hamarkada ez askora, egun dagoen aldaera sortua izatea. Oraingoz, erantzun errazik ez du, kronologia hain berantiar honek.
Toponimoaren elementuak bi (edo hiru) lirateke, azken zatian ola + -tza edo *olatza hartzen bada. Oinarrian Jaunso antroponimoa litzateke, bi lekuko baino ez zaizkio ezagutzen, A. Irigoienek erakutsiak, De re philologica linguae uasconicae V izenburuko liburuko Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vascónica lanean bilduak, 20. or.:

Iaunso hic rouorauit a.956 ChartValpuesta 33, Jaunso de Calullano [a.1108] DocLeire 222, frente a: Jaun Belça [a.1235-1236] CD PrioradoNavarra 263 [con jaun ‘señor’ como praenomen].

Jaunso hipokoristikoan jaun + -so genuke, bere emakumezko paraleloa blog honetan aztertutako Andraso antroponimoa litzateke.