Lupiola toponimoa

 Lupiola da Gernika-Lumo eta Arratzu artean dagoen tontorra, baita Berrizko baserri bat ere. Azken honen XVIII. mendeko lekuko batzuk daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan:

Lupiola [N, NO]
Lupiola (Domingo de) [Gomendio_Vriguen (la caseria de)] [Murgoittio (cofradia de)], Berriz, a.1796, FogVizcayaMs.
Lupiola (Juan de Lazpita) [Lupiola (la caseria de)] [Andicona (cofradia de)], Berriz, a.1745, FogVizcayaMs.
Lupiola (Juan de) [Arguinzonis_Vriarte (la caseria de)] [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1745, FogVizcayaMs.
Lupiola (Juan de) [Lupiola (la casa de)] [Andicona (cofradia de)], Berriz, a.1704, FogVizcayaMs...

Lekuko hauek erakusten dute toponimoa ez dela aldatu azken hiru mendeetan. Honek adieraz lezake izena oso egonkorra dela, hala ere, lehenago alda zitekeen arazorik gabe, blog honetan behin eta berriz azaldu dugun bezala.
Toponimoak bi elementu izango zituen, bukaerakoa ola izena da, oso ohikoa toponimian. Hasierakoa ilunagoa da, baina bazen antroponimo bat, Lupi, Lope ezagunagoaren aldaera zaharra. Lupiaran toponimoaren sarreran informazio gehiago antroponimo horretaz.
Beraz, Lupi eta ola batuko ziren inolako aldaketaren beharrik gabe. Ez da ahaztu behar Lupia emakumezko aldaera ere izan zela, baina gizonen antroponimotik sortutako toponimoak askoz ugariagoak dira.
Aipatzeko geratzen da izen arrun bat, lupia, arrain izena, Lupia emakumezko antroponimoaren berdina. Baina Berriz herria barrualdean dago, itsasotik urrun eta horrelako azalpena erabiliz, ulergaitza litzateke horrelako izen elkarketa.

 Eguneraketa (2024-04-19):
Sarrerako lekuko zaharrena XVIII. mende hasierakoa da baina, toponimoa deitura bihurtua, badira lekuko gehiago eta zaharragoak Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak. Ondoko irudian ikus daitekeen bezala ia bi mende lehenagoko lekuko batzuk daude, zaharrena 1533. urtekoa dela:

Beraz, toponimoak iraun du ia 500 urte aldatu gabe eta ziurrenik zaharrago bada, agian mende batzuk gehiago.

Lupiaran toponimoa

 Lupiaran da Urduñako aurkintza baten izena. Lekuko zaharrik ez da eskuratu baina toponimoaren analisia egin daiteke, jakinik hemen aurkeztuko den etimologia dagoen datuetatik osatua dela, lekuko zaharragoek etimologia alda dezakete, edo ziurragotu. Azken elementua haran izena da, egun oso ezaguna baina hasierakoa ez da horrela. Ongi egokituko litzateke lupia, arrain izena. Baina hau itsas arraina da eta Urduñak urrun du itsasoa. Beste alde batetik, horrelako elkarketa, lupia + haran, oso bitxia litzateke eta interpretatzeko zaila.
Blog honetan proposatutakoa bestelakoa da, oinarriko elementua antroponimo bat izango zelako, Lupi, Lope ezagunaren aldaera zaharra. Alfonso Irigoienek izen hori aipatu eta aztertu zuen bere La lengua vasca en relación con la antroponimia y otras cuestiones medievales lanean, 13. or.:

Orrialde berean Lupia ere aipatzen du, emakumezko aldaera dena eta toponimoan ere ongi egokituko litzatekeena:

Laburtuz, Lope ezagunagoaren aldaera zaharra Lupi antroponimo gizonezkoa zen, Lupìa emakumezkoa. Bata edo bestea izango ziren toponimoaren oinarri egokiak, jakinik antroponimo gizonezkoak askoz ohikoagoak direla toponimian.