Nabarrola toponimoa

 Nabarrola da Etxalarko aurkintza bat. Toponimoaren lekuko zaharrenak XVIII. mendekoak dira eta aldaera sinkopatua agertzen da:

navarla (1725)
navarla (1760)
nabarrola (1997)

Toponimoa egun aurkintza bada ere, lehenago etxola edo burdinola izan zen, bukaerako ola izenak erakusten duen bezala. Hasierakoa nabar adjektiboa izan daiteke, izengoiti bihurtua edo, besterik gabe, antroponimoa. Alfonso Irigoienen Pertsona izenak euskaraz liburuan lekuko ugari daude:

3.262. NAUARR, NAUARRA, azkenengo hau emakume-izena: Arnalt Nauarr, (1366, PN-XIV, F.Pamp.-Mont., 542 orr.), en las Ruas Nueuas del Mercado (en el Burgo de Sant Cernin), Iruñean; Pero Nauarr, (1366, PN-XIV, F.Est., 627 orr.), Mendauia-n; Johan Nauarr, (1330, PN-XIV, F.Est., 276 orr.), Liçagorria-n; Nauarra, (1366, PN-XIV, F. Est., 610 orr.), Esteilla-n.
Ikus XII eta XIII mendeetarako NAVAR eta emakume-izen moduan NAVARRA: Navar, eta abar (testes francos Stelle), (1175, El gran Pr. Nav., dok. 47); don Navar el tendero, (1233, El gran Pr. Nav., dok. 248); ego Giraldus migo et uxor mea dompna Navarra, (1153, El gran Pr. Nav., dok. 24); dona Navarra la muiler de don Fortunio Arceiç de Çuloeta, (1195, El gran Pr. Nav., dok. 80); Navarra, (s. XIII, El gran Pr. Nav., dok. 108). Ikus PARDO.

Ezin da baztertu Nabarro antroponimoa izatea, Nafarroako erdarazko gentilizoan oinarritua, Iratxeko agirien artean agertzen dira Nauarro faber 252. agirian eta Nauarro, capellano 388. agirian.
Zalantza bera dago Zakarrola toponimoan, bukaeran ola dago baina oinarrian zakar zein zakarro hitzak ager litezke, izengoiti bihurturik.

Amenabar toponimoa

 Amenabar toponimoa Gipuzkoan aurkitu ahal da, Beizamako auzo bat da eta Asteasuko baserri bat.
Izen honetaz ezagutzen den etimologia dago Mitxelenaren Apellidos vascos liburuan:

40. — ametz «carballo, quejigo» (Azkue), «melojo, Quercus Toza» (Aranzadi): Amezaga, Amezpetu, Amezqueta, Amezti (Ameizti), Ameztoy, Amezua; Amenabar, Amechazurra, Amescaray; Mezcorta. Azkue ve en ametz el radical de Amezcoa, Amezcua (Amescua, Mescua).

Aipu luzeagoa, etimologia osoa ematen du nabar hitzari emandako sarreran:

464. — nabar «pardo» «abigarrado»: Areiznabar, Arnabar (Arrinabar, Harnabar), Zuaznabar (top. Zuhaznabar en Guip. en 1025). De ametz nabar procede seguramente el ap. Amenabar. Acaso Navarcorena y Navarlaz. Creo que no puede excluirse la posibilidad de que nabar (del cual parece haberse formado nabari «notorio, manifiesto») sea un derivado de naba: cf. acaso bidenabar «de paso» «al encuentro» «a medio camino», etc. El top. Ariç nauarieta, s. XII, habrá de leerse Ariç nauarreta. Como topónimo, el actual Navarlaz aparece como Nauarr Olatze, Roncesvalles 1284.

Beraz ametz + nabar > Amenabar. Ez du aldaketa fonetiko horren adibide gehiago, baina bi kontraadibide izan daitezkeenak, gutxienez, aipatzen ditu liburu berean, Arizmendi eta Ariznabarreta:

59. [...], Arechabaleta, Arechaga, Arechederra, Arechederreta, Arecheta, Arechu, Arechuloeta (aretx-zulo-eta), Arechuloaga; Arejola (Arexola); Arizabaleta, Arizabalo, Arizaga, Arizarte, Arizcorreta, Arizeta, Arizgoiti, Arizmendi (Harismendi, Arismendiarrieta), Ariznabarreta

Gainera, badago Ariznabarra, Gasteizko auzo bat.
Beraz, txistukariaren ondoren sudurkaria badago, ez da nahi ta nahi ez txistukaria galtzen. Dena den, gogoan hartzekoa da ez nuen > enuen bezalako laburketa. Beharbada oinarrian /m/ izateak eragina izan zezakeen? Mitxelenak hori ez zuen azaldu.
Beste azalbide bat posiblea da, eta aztarrena ematen du XVIII. mende erdialdeko lekuko bakar batek, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izeneko liburuan aurkitua:

Abenabar [N, NO]
Abenabar (ynquilino) (Joseph de) [Ybarrola y Zetoquiz (varrio de)], Murelaga, a.1745, FogVizcayaMs.

Lekuko gehiagorik ez dago, baina, bere bakartasunean, Amenabar izenaren elementuak agerian izan zitzakeen, habe + nabar. Mitxelenak, aipatutako liburuan badu leku bat habe izenarentzat:

6. — (h)abe (ant. vizc.) «árbol», (común) «columna»: Abaunz, Abaunza (Habaunza), aunque podría también ser un der. del vizc. abe «panal», algo así como Colmenares. Además Abaurrea: «y algunos echan bidigazas en los ríos, y arroyos que passán por los tales exidos, y ponen assimesmo abeurreas ten otros pásajes abehurreas] (que son señal de Casa) para poner en aquel lugar, do aquellas señales echan, pressa de Herreria, ó Molino, ó rueda, ó la tal casulla, para edificar ende Ferreña, ó Molino, ó ruedas...» (Fuero de Vizcaya, tít. 24, ley IV, cit. por J. Gárate, RIEV XXIV, 95).

Aspaldian habe 'zuhaitz' izan zen eta beraz, Zuaznabar toponimoaren sinonimoa izan zitekeen. Aldaketa bat jasan zuen, b-n > m-n asimilazioa, Mikendi toponimoan gertatutako fenomeno bera.
Beraz, aukera bada Amenabar izatea habe + nabar. Beharrezko aldaketa bakarra aski ezaguna da eta zabaldua.

Arnabal toponimoa

Arnabal toponimoa hainbat leku izendatzeko erabilia da, Bizkaian eta Araban. Horrela, Arnabal da Barakaldoko tontor baten izena, eta baita ere Galdamesko mendi-hobia. Araban, aldiz, Arnabal da Aiarako erreka-zulo baten izena.
Nahiz eta, hasieran, ez dago argi toponimoaren analisia, egoera guztiz aldatzen da beste toponimo baten ezagutza izatean, Arnabar, hain zuzen.
Arnabar toponimoa Bizkaian eta Gipuzkoan ezaguna da. Sopela eta Getxoko herrietan badaude izen hori duten bi baserri. Muxikan, Arnabar izeneko basoa bada eta Gipuzkoako Oñati herrian baso baten izena bada.
Arnabar toponimotik hasi eta Arnabal toponimoan bukatzeko gauza bakar bat beharrezkoa da, dardarkarien disimilazio bat, r-r > r-l. Hori gertatu zen, adibidez Bizkaiko Algorta herri izenean, nahiz eta honetan disimilatu zena lehenengo dardakaria izan.
Esanahia, behin elementuak ezaguturik, erraza da, har- 'harri' + nabar, azken honek harriaren koloreari erreferentzia egingo lioke, ziurrenik.