Atxamiku toponimoa

Arabako toponimo honen lekuko bakarra XVIII. mende hasierakoa da eta G. Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa liburuan bada:
"ACHAMICU, 1704, labrantío en Adana"
Lekuko gehiago bildurik ez dagoenez, lekuko bakar honekin azterketa egin beharra dago, jakinik lekuko bakarrek eragiten duten ziurtasun eza nabarmena.
Analisi etimologikoa egiteko, toponimoa ikusi eta berehala sumatzen da bukaerako silaba, batere ohikoa ez dena eta askotan denbora urrunera eramaten duela, eta baita ere kanpoko hizkuntzetara, Mutriku toponimoa bezala.
Atxamiku toponimoak, aldiz, ez du hain bide luzerako aukera emango, izan ere, gure etimologiaren arabera, toponimoa Erdi Aroan sortuko zen.
Atxamiku izenak bi elementu izango lituzke, Atxa 'Aita' eta Domiku. Biak antroponimoak, Aita, Mitxelenak adierazi bezala, praenomen bezala erabilia izan zen, gaztelaniaz zein euskaraz. Beraz, Atxa Domiku izeneko gizon bat izan zen toponimoari izena utzi ziona. Gerora, mendeen joanetan, izena laburtu zen, ziurrenik lehenik bokalarteko /d/ galdu zen eta ondoren /o/ bokala, eta prozesu hori bukatua izango zen XVIII. menderako.
Aita izenaren erabileraren beste lekuko toponimiko bat litzateke Txarabitana, hemen aztertutako toponimoa.

Domikusantz toponimoa

Etxalarko toponimoen artean aipagarria da Domikusantz. Lekuko zaharrena XVII. mende bukaerakoa bada ere, aldaketarik ez du erakutsi.
Analisia erraza da, aldaketarik jaso gabea delako, Domiku antroponimo eta Santz patronimikoa. Horrelako toponimoak asko ez diren arren adibideak badira han hemenka, eta Domikusantz bezala, Erdi Aroan sortuko ziren, Domiku adibidez ez zen XV. mendera bizirik helduko. Santz patronimikoa, Santxo izenaren patronimiko ugarietako bat da, zenbaitetan ponte izen bezala ere erabilia izan zen, baina toponimo honetan ez zen horrela izan.
Domikusantz, Domiku toponimoa bezala, nafarra da, eta hori ez da kasualitatea, Domiku antroponimoaren lekuko ia guztiak hangoak direlako.

Domiku toponimoa

Domiku eta Domikuko borda Baztango toponimoak dira, bigarrenaren jatorria lehenengoa dela. Lekukoen zahartasuna handia ez bada ere, toponimoaren eta pertsona izen baten berdintasuna kontuan izanik, etimologia aski agerikoa bada.
Domiku bazen Erdi Aroko antroponimo bat, latin jatorrikoa, Mitxelenak argi ikusi zuen bere "Nombres vascos de persona" lanean, Domiku-ren erdal kidea Domingo zela adierazi zuenean.
Irigoienek bere "De re philologica linguae uasconicae V" lan bilduman zehaztu zuen Domiku-ren bilakaera: "en Domicu nos encontramos ante una forma vasca procedente del latín Dominicu(m) por caída de -n- intervocálica y reducción de vocales del mismo timbre".
Domiku izena izan zuten gehienak, antza, nafarrak ziren eta orduan lekuko toponimiko honek izenaren erabilera eremua berresten du.
Bukatzeko, hemen aztertutako Domikueta toponimoa ez bezala, Domiku ageri zaigu besterik gabe, dela atzizkia edo dela beste zenbait hitz lagungarririk gabe. Blog honetan badira antroponimo hutsak toponimo bihurturik, Esuste gipuzkoarra bezala.

Domikueta toponimoa

Domikueta da Berako toponimoa. Lehenengo aldiz 1920. urtean agertzen da, beraz, dokumentazioa oso berria da. Analisia erraza du, Domiku antroponimoa eta azken zatia -eta atzizkia. Domiku antroponimoaren jatorria Dominicu(m) latinean bada, Alfonso Irigoienek adierazi bezala, De re philologica linguae uasconicae V liburuko 8. orr.: "... en Domicu nos encontramos ante una forma vasca procedente del latín Dominicu(m) por caída de -n- intervocálica y reducción de vocales del mismo timbre, cfr. la forma plena Dominicu Moza et pastore de ovem s.13 CDPriorado Navarra 106". Atzizkia oso ezaguna da izen arruntekin: Aritzeta, Arrieta, Urkieta... baina pertsona izenekin ere erabili izan zen, nahiz eta lekuko askorik ez izan, bi toponimo arabar adibide, Donemiliagako Reja ospetsukoak: Mariaeta, eta Sansoheta.
Beraz, -eta atzizkia Nafarroako iparrean ere erabili zuten garai batean toponimoak egiteko, oinarria antroponimoak zirela.