Asurdi toponimoa

 Asurdi da Iturengo toponimo bat. Lekuko zaharrenak XVII. mende hasierakoak dira: asurdi (1606), assurdi (1635), asurdi (1770) [...] asurdi (1999) eta asurdi (2000).
Toponimoak ez du aldaketarik jasan azken mendeetan eta, beraz, Asurdi da analizatzeko izena. Andres Iñigoren Toponomástica Histórica del Valle de Santesteban de Lerín (Regata del Ezkurra) liburuan badu aipu etimologiko bat:

MICH. opina que, en concreto, este topónimo de Ituren proviene de asuri 'cordero' [AV, nº 125]. Sin embargo, resulta extraño que el sufijo -di acompañe a nombres de animales. Se tiene, por otra parte, constancia de la existencia de topónimos similares en Navarra, como p. ej. Asurdoya datado en el año 1665 en Ezcaroz, o Asurdin cuyo étimo parece ser haitz 'peña' más urdin (v. ARRIURDIÑETA en el presente capítulo) o Asurdieta datado en 1678 en Undiano, perteneciente a la cendea de Zizur [JIMENO JURÍO, J.M. OV-1, p. 431].

Bitxia da, Iñigok adierazten duen bezala, -di atzizkia animalia izenei lotzea. Horregatik, beharbada, beste bide bati ekitea komenigarria da. Aldaketa txiki bat gertatu da, hitz zaharretan ohikoa omen zena, jaur- bada jaun izenaren eratorpen aldaera (cf. jauregi), asur- izan daiteke asun izenaren aldaera ere: asur- 'asun' + -di > *asurdi, asunen lekua. Horrela, toponimoak ez luke inolako oztoporik, nahiz eta *asurdi izenaren lekukorik ez izan.
Jakina, Asurdirako emandako etimologia egokia izan liteke Iñigok aipatutako beste toponimo batzuetarako, Asurdoia (*asur- 'asun' + -doi + -a) eta Asurdieta (*asurdi + -eta) toponimoetarako, hain zuzen.

Juliote toponimoa

 Toponimo hau Oiartzun inguruan zegoen, XV. mendeko agiri batean agertzen da, Documentación medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. III. 1320-1520 liburuan jasoa, 13. agirian, 1470. urtean, lau aldiz agertua. Lehenengo hirurak 46. orrialdean:

[...] por su término e juridiçión de la dicha Villanueba e tierra de Oyarçun, con lo otro qu’está entre los dichos montes fasta do es el mojón de los montes que diz que se llaman de Juliote, teniente a la heredad del dicho Estevan, e todos los dichos montes llamados de Juliote, con lo otro que queda faz a mano derecha, por término e juridiçión de la dicha villa de Fuenterrabía fasta el sel de la dicha María Sánchez, qu’es delante los dichos montes e término llamado Montes de Juliote, e el dicho sel de la dicha María Sánchez [...]

Azkena 48. orrialdean:

E por esta nuestra sentençia arbitraria ygualando e juzgando, así lo pronunçiamos e mandamos en estos e por estos escritos. Va escrito entre renglones o diz “dad”, e o diz “dichas”, e o diz “fasta donde”, e o diz “sendos mojones”, e o diz “que es del dicho Joan Guerra”, e o diz “en somo”, e o diz “llamados de Juliote” [...]

Juliote toponimoa litzateke antroponimo hutsa, *Juliote hipokoristikoa, hain zuzen. Izen honen egitura Julio + -ote litzateke. Julio antroponimoa ezaguna da, egun ere erabilia eta latin jatorrikoa.
Antza denez, ez dago *Juliote antroponimoaren lekukorik eta beraz, toponimo hau da hipokoristiko ezezagun horren iturri bakarra.

Esolaga toponimoa

 Toponimo honen lekukoa badago Lope de Isastiren Compendio historial de Guipuzcoa izeneko liburuan, Tolosako etxe izenak ematerakoan Esolaga aipatu zuen, 1625. urte inguruan:

[...] Verasivia azpicoa, Muñita, Eceiza garaicoa, Eceiza azpicoa. Iparraguirre, Olarrain garaicoa , Olarrain azpicoa, Esolaga...

Toponimoak bi elementu lituzke, hesola izena eta -aga atzizkia. Hesola ez dago oso zabaldurik, dirudienez, hesi + ohol izenen elkarketa da; hauxe da Orotariko Euskal Hiztegiaren sarreraren hasiera hitz honi buruz:

hesola.
1. (Lar, Arch VocGr , H; -ol G-to, AN-gip, B, BN-ciz; Sarask), hesio (SP, O-SP 229?Dv, A), hesiol (V-gip; H), exol(a), hesaul (L, B, BN, S; SP, Hb, Dv, H), hezaul (SP s.v. hesaul ), esaule (B), esual (AN; Aq 580). Ref.: A (hesaul, hesol, esual); A EY III 280; BU Arano (zutoi); Ond Bac; Iz To, UrrAnz; Izeta BHizt (esaule); Elexp Berg.
"Cachizo, esola " Sarask 21. "Pieu" O-SP 229. " Hesaul (contraction de hesi ohol), pieu, palis" Dv. " Esol, estaca pequeña para setos" A. "Un palo (que se pone para sostener los tomates)" Iz To. " Esaule, zutoi, estaca para hacer cerrados. Etxi behar dugu belaia esaulekin. Esaule ederrak ditugu " Izeta BHizt. v. hersol.

Goiko paragrafoarena kontuan hartuz, lehenengo lekukoa Larramendiren hiztegikoa litzateke, 1745. urtekoa. Hala bada, Esolaga toponimoak 120 urte aurreratuko lituzke hesola hitzaren lehenengo lekukoa.

Elimendia toponimoa

 Ondarroako toponimoa, XIX. mendeko lekukoen bidez ezaguna, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburutik jasoak:

Elimendia [N, TO]
Elimendia (barrio de), Ondarroa, a.1876, FogVizcayaMs.
Elimendi_Aldecoa (la casa de) [Elimendia (barrio de)], Ondarroa, a.1876, FogVizcayaMs.
Elimendi_Erdicoa (la casa de) [Elemendia (barrio de)], Ondarroa, a.1876, FogVizcayaMs.
Elimendi_Gogeazcoa (la casa de) [Elimendia (barrio de)], Ondarroa, a.1876, FogVizcayaMs.

Badago aipu zaharrago bat, Juan Ramon de Iturrizaren Historia General de Vizcaya y Epítome de las Encartaciones liburuan jasoa, 1775. urte inguruan idatzia, 258. or.:

Tiene una iglesia parroquial de la advocación de San Martín Obispo, fundada por sus feligreses en eremitorio el año de 1519 en virtud de la Bula del Papa León X; la cual situada en la loma de Elimendi fue ampliada y reedificada con piedra sillar caliza en el siglo próximo pasado...

Lekuko hau Amoroto herriaz egindakoa da, baina herri hau eta Ondarroa mugakideak direnez, toponimo bera izan liteke.
Toponimo honek bi elementu lituzke, eli eta mendi, Azken hitza ezaguna da oso, baina eli ez hainbeste, hauxe da Orotariko Euskal Hiztegiaren sarreraren hasiera hitz honi buruz:

1 eli.
1. (L-sar, S, R; SP (elhi), Lar, msOch 320, HeH Voc, Hb, Dv (V, S), H (+ elhi)), ele (G, AN-erro, L; Lar, msOch 320, HeH Voc, Dv (G), H), teli (S; H), elli (A (que cita RS)). Ref.: A (eli, ele, teli); Lh; EI 142.
Hato de ganado mayor; ganado; rebaño; grupo grande (de personas). " Eli, elija, quiere decir multitud o rebaño" Ast Apol 81. "Ostea, saldoa, multzoa" HeH Voc. " Eli, troupe, un certain nombre, se dit des hommes, des animaux ou des choses" Dv. " Telia, troupeau, nombre, quantité, troupe" H. Cf. Ech 34r: "Yliturgui, que después llamaron Yliturgi, que quiere decir 'fuentes de ganado'". v. infra ELI BAT.

Bizkaieraz ere ezaguna da, baina erabilera, orohar, ez da handia izan. Hala ere, Elimendia toponimoak erakusten du hitz honen erabilera eta ezagutza, Bizkai aldean ere.

Arraskaran toponimoa

 Arraskaran etxe izena behin agertzen da, Bizkaiko Markina herrian, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan:

Arrascaran [N, TO]
Arrascaran (la cassa de), Marquina, a.1704, FogVizcayaMs.

Lekuko bakarra bada ere, nahiko argia da, bi elementuz osaturik izango zen, harraska eta haran. Ez da toponimo hau blog honetan lehenengoa harraska duena, Arraskue toponimoa ere harraska izenaz osaturik dagoelako. Dirudienez, garai batean, elementu nabarmenak zirela edo, behintzat, aipagarriak.

Sugaosin toponimoa

 Arrasateko toponimo honen ezagutza hiru lekukoren bidez heldu zaigu, Arrasateko toponimia liburuan jasoa, 290. or.:

Hiru lekuko dira eta bi aldaera daude, baina erdikoa, Sugueozin dena, bitxia da, alde batetik oinarriko /e/ bokala berrezarri da, eta bestetik, txistukarien neutralizazioaren lekukoa izan daiteke, jatorrian <s> izango zelako, etimologian oinarri harturik.
Toponimoak bi elementu lituzke, suga- 'suge' eta osin, hau da, sugeen osina, putzua. Suge izena, Orotariko Euskal Hiztegiaren arabera, agertzen da 1562. urtean, Landucciren hiztegian. Kontuan izanik toponimoaren lehenengo lekukoa 1475. urtekoa dela, suge hitzaren lekukotza ia mende bat aurreratuko litzateke, suga- eratorpeneko aldaeran agertzen bada ere.
Dirudienez, XVIII. mende erdialdetik ez da berriz jaso eta, beraz, toponimoa galdua da.

Barbaraetxe toponimoa

 Erdi Aroko lekuko bakarraren bitartez ezaguna da Barbaraetxe toponimoa, Bilbokoa. Libro de Autos Judiciales de la Alcaldía (1419-1499) y Libro de Acuerdos y Decretos Municipales (1463) de la Villa de Bilbao izenburuko liburuan badago aipatutako lekukoa, 125. orrialdean, 1430. urtekoa:

Sepan quantos este publico ymustrumento (sic) carta de partiçion bieren commo en la casa de Vgarte, a la qual llaman por sobrenonbre, Barbaraeche, que es en Aluia...

Lekuko bakarra bada ere, gardena da, bi elementuz osaturik dago, Barbara antroponimoa eta etxe, izen arrunta. Barbara izen ezaguna da eta toponimoa jasoa den garai haietan badaude Barbararen hainbat lekuko. Erdi Aroko lekuko batzuk badira Libro Padrón de la Hacendera Raíz de la villa de Lequeitio (1510-1556) izeneko liburuan, 1510-1556 urte tartekoak, 18. or.:

Yten mas, la meytad de las casas de Arranegui que hobieron de partes de los hijos/ de su muger, (interlineado: Barbara)

19. or.:

Barbara de Vrquiça, viuda.
[...]
(Tachado: Anton Edrrin del Puerto e Barbara, su muger.

71. or.:

Las casas de Apallua de junto a las de Marina de Legaspi, que ovo de Julian de Leaegui e Maria Martines de Esuneta, con Barvara, su muger

Toponimo honen egitura ez da ohikoa, PI + etxe, baina badira beste lekuko batzuk, biak sartaldeko euskararen lurraldekoak, Otxandaetxea eta Otsoetxe toponimoak, adibidez.