Tellauri toponimoa

 Bizkaiko toponimo honetaz lekuko bakarra dago, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan dagoena:

Tellauri [N, NO]
Tellavri (M(art)in de), Maruri, a.1641, FogVizcayaMs.

Lekuko bakarra bada ere, dauden bi elementuak oso arruntak dira, teila eta huri. Hala ere, bada nabarmentzeko bat, huri izena, hiri zabalduagoaren sartaldeko aldaera. Egungo hiri eta Erdi Arokoa ez dira berdinak, egungo baserri izenetik hurbilago zegoen. Beharbada toponimo honetatik hurbilen dagoena Tellaetxe izena litzateke, aipatutako liburuan ere dagoena:

Tellaechea [N, TO]
Tellaeche (barrio de) (Mesperuza y), Baracaldo, a.1704, FogVizcayaMs.
Tellaeche (el molino de), Axpe de Busturia, a.1796, FogVizcayaMs. -/Buturia, a.1704, FogVizcayaMs.
Tellaeche (la cassa de), Arraçua, a.1704, FogVizcayaMs. -/Elorrio, a.1641, FogVizcayaMs.
Tellaeche (la cassa de) [Aulestia (puebla de)], Murelaga, a.1704, FogVizcayaMs.
Tellaeche (la torre de), Axpe de Busturia, a.1796, FogVizcayaMs.
Tellaechea (la casa de), Busturia (San_Andres_de_Axpe de), a.1641, FogVizcayaMs.
Tellaechea (la caseria de), Arraçua, a.1641, FogVizcayaMs....

Tellechea [N, TO]
Tellechea (la cassa de), Aulestia, a.1641, FogVizcayaMs.
Thelleche (barrio de), Deusto, a.1704, FogVizcayaMs.
Thelleche (la caseria de), Arrazua, a.1745, FogVizcayaMs.
Telleche_Vecoa (la casa de) [Sangroniz (varrio de)], Lujua, a.1704, FogVizcayaMs.
Tellecheuecoa (la casa de), Arrazua, a.1796, FogVizcayaMs.
Telleche_Goycoa (la casa de) [Sangroniz (varrio de)], Lujua, a.1704, FogVizcayaMs.
Tellechegoitia (la casa de), Arrazua, a.1796, FogVizcayaMs.

Garai batean teilaz eginiko etxeak ez ziren ohikoak izango eta horrela, izenean bertan aipatuak ziren, antzekoa gertatuko zen Arruriaga toponimoarekin, harriz eginiko etxeak arruntak ez zirelako. Huri izenaren beste lekuko batean ere antzematen da erabilera zaharra bazela, Labauria toponimoa, etxe bat zena eta ez hiri bat.

Okeluri toponimoa

 Okeluri toponimoa bi probintziatan aurkitu ahal da. Bizkaiko Orozkoko herrian, auzo baten izena da. Araban bi baserri izenetan dago, Amurrion eta Laudion. Aipatutako hiru herriak oso hurbil daude, esaterako, Laudio eta Orozko mugakideak dira. Beraz, oso eremu zehatzeko toponimoa da.
Okeluriren lekuko zahar batzuk daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izeneko liburuan, XVIII. mendekoak:

Oqueluri [N, NO]
Oqueluri (administrador don) (Manuel de) [Correo Videbarrieta (sigue el cantton que
attraviesa desde hasta)], Bilbao, a.1796, FogVizcayaMs.
Oqueluri (administrador don) (Manuel de) [Vrasurrutia Allende_el_Puentte Bilbao la Vieja (varrio de)], Bilbao, a.1796, FogVizcayaMs.
Oqueluri (administrador don) (Manuel de) [Santta_Maria hasta Carniceria (desde la calle de)], Bilbao, a.1796, FogVizcayaMs.
Oqueluri (don) (Manuel de) [Bidebarrieta (calle de)], Bilbao, a.1796, FogVizcayaMs.
Oqueluri (don) (Manuel de) [Calzadas (varrio de las)]|, Begoña (Santa_Maria de), a.1796, FogVizcayaMs.
Oqueluri (don) (Manuel de) [Correo (calle del)], Bilbao, a.1796, FogVizcayaMs.
Oqueluri (ynquilino) (Vizente de) [Villa y Rabales (casco de la y sus)], Miraballes, a.1745, FogVizcayaMs.
Oqueluri vecino de Bilbao (administrador de Josef_Maria de Allende) (Manuel de), Zamudio, a.1796, FogVizcayaMs.

Toponimoak bi elementu ditu, okelu 'ikuilu' eta huri, hiri hedatuagoaren sartaldeko aldaera. Toponimiako huri ez da populazio handiko lekuez ari, gaur egungo kiderik egokiena baserri izan liteke. Okelu ez da hitz ezaguna, mailegu zaharra da, eta erabilera gutxikoa, baina toponimian badira lekuko batzuk, eta hauetako bat Okeluri litzateke.

Eguneraketa (2024-11-29):
Toponimoen etimologia ematerakoan okeluren adiera bat eman genuen, korta hitzarekin berdintzen zuena, baina hitzak beste adiera batzuk baditu eta beharbada egokiagoa izan daiteke Orotariko Euskal Hiztegikoaren lehena:

1. (V-ple-oroz), okellu (A, que cita msOch), okelu (Lcc, H), okoilu (V-ger-ple-oroz-m; -ollu Añ (V)), okolo (V-ger), okolu, okuilu (-ullu Mg PAbVoc, Arch ap. DRA ., H). Ref.: A (ukuillu, okoillu, okolo).
Rincón; rincón oculto, escondrijo. "Rincón" Lcc. "Zurkulluba, okulluba, escondrijo, rincón" Mg PAbVoc.

Semantikaren aldetik ere, egokiagoa dirudi, okelu 'bazter' eta huri lotzea eta ez korta eta huri. Beharbada toponimoen kokapenak argia eman dezake kontu honetan.

Labauria toponimoa

 Kortezubiko etxe izenen artean Labauria izenekoa bazen, XVIII. mendeko lekuko ugarietan erakusten den bezala. Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan daude eskuratutako lekukoak:

Labauria [N, TO]
Labauria+ (la casa de), Cortezubi, a.1796, FogVizcayaMs.
Labauria+ (la cassa de), Corteçubi, a.1704, FogVizcayaMs.

Labauria [N, NO]
Labauri (Miguel de) [San Miguel de Linares (anteiglesia de)], Arcentales, a.1796, FogVizcayaMs.
Labauria (Baup(tis)ta de) [Labacoa (la casa de)], Cortezubi, a.1745, FogVizcayaMs.
Laua_Uria (Juan de) [Terleguiz_Echeuarria (la cassa de) (pr.n.res)], Corteçubi, a.1704, FogVizcayaMs.

Toponimoak bi elementu lituzke, laba eta huri, labe eta hiri izenen sartaldeko aldaerak, artikulua aipatu gabe. Oinarriko laba izan zitekeen labe izenaren eratorpeneko aldaera, arta- arte izenarena den bezala, baina eremu horrean laba erabili ohi zen, Labaita toponimoaren sarreran adierazi den bezala, beraz, toponimo honetan ere aldaera hori erabilia izango zen.
Aipatzeko geratzen da azken elementuaren ezaugarri bat, huri hitzak ez zuen egun duen esanahia izango, Arruriaga toponimoan bezala, aspaldian 'landetxe, baserri' izango zen, gerora esanahia hedatuko zelako, gaztelaniazko villa izenean bezala. Toponimo honetan etxe bat edo etxe multzo txiki bat izango zen, ez egungo hiri bat.

Janduri toponimoa

 Janduri toponimoa Maruri-Jatabe eta Mungiako herrien arteko tontorra da.
Lekuko zaharrik ez dago baina, aldaketa larririk gertatu ez bada, dagoen bezala analizatu ahal da.
Toponimoak bi elementu lituzke, Jaunti antroponimoa eta huri izena. Elementu hauek batzerakoan aldaketa batzuk gertatu ziren, antroponimoaren diptongoa soildu zen, hau oso ohikoa da Jaunti antroponimoaren eratorri toponimikoekin, esaterako, Jandustegi eta Jandolamendi toponimoetan, blog honetan aztertuak. Antroponimoaren azken bokala ere galdu zen, eta erakutsitako toponimo hauetan ere ez dago jatorrizko bokalaren aztarrenik.
Sartaldeko euskararen ezaugarri toponimiko bat da PI + huri egitura, Bizkaitik hasi, Araban igaro eta Errioxan ere ondarea utzi duena, Enekuri, Obekuri bezalako toponimoetan. Janduri egun tontor baten izena da, baina sarrera honetan eman den etimologia zuzena bada, inguruan etxe bat edo etxe multzo bat izan zen, nahiz eta egun tontorrak hartu izen hori.

Musaurieta toponimoa

 Musaurieta Barrikako auzoa da eta Barrika eta Plentziako erreka ere bada.
Toponimo honen lekuko zaharrak badira Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan:

Musaurieta [N, TO]
Musaurieta (la casa de), Barrica, a.1796, FogVizcayaMs. -/Mundaca, a.1641,
FogVizcayaMs., a.1704, FogVizcayaMs.
Musaurieta (la casa y caseria de) (Balduese o), Barrica, a.1704, FogVizcayaMs.
Musaurieta (la caseria de), Barrica, a.1745, FogVizcayaMs. -/Mundaca, a.1745,
FogVizcayaMs.
Musaurietta (la casa y caseria de), Barrica, a.1704, FogVizcayaMs.
Musaurietta_Echanagusia (la casa y caseria de), Barrica, a.1704, FogVizcayaMs.
Musaurieta_Echesarra (la casa y caseria de), Barrica, a.1704, FogVizcayaMs.
Musaurieta_Nausia (la caseria de), Barrica, a.1745, FogVizcayaMs.

Toponimo honek 300 urte gutxienez baditu, baina ziurrenik baditu askoz urte gehiago, bere etimologia ezaguturik.
Musaurieta izenak hiru elementu lituzke, musa-, huri, hiri hedatuagoaren sartaldeko aldaera, eta bukaeran -eta atzizkia. Azaldu gabe geratuko litzateke lehenengo zatia, musa-. Beste toponimo batzuetan aztertu bezala, Musa antroponimoa izango zen, Musategi, Musasoro eta Musastegieta toponimoetan dagoen izen bera.
Toponimoaren sorrera, beraz, nahiko zaharra litzateke, beharbada duela mila urte inguru, edonoloa ere, Erdi Arokoa.
Antroponimoaren lekuko toponimiko hauek erakutsiko lukete Musa antroponimoak indarra izan zuela Bizkaian eta Gipuzkoan, baina dirudienez lurralde hauetan lekuko antroponimikorik ez da jaso.