Sal de Sancho toponimoa

 Sal de Sancho da Turtziozko aurkintza bat. Bildutako lekukoak mende honetakoak dira eta, beraz, antzinatasun gabekoak. Hala ere toponimoa gardena da, aldaketa txiki baten laguntzarekin. Toponimoa gaztelaniaz sortu zen eta hiru elementu ditu, azkena da Sancho antroponimoa, Santxosolo toponimoan dagoena. Beste bi elementu daude, aurrean de preposizioa eta oinarrian sal- dago, baina ez da gaztelaniazko izen arrunta, sal 'gatz', askoz ezagutza gutxiagokoa den sel izena baina, euskaraz erabili diren sinonimoak dira korta eta saroi. Ziurrrenik, garai batean sel hitza galduz joan zen eta kasu batzuetan aldatu zuten hitz ezagunago batekin ordezkatuz. Aldaketa, lehen esan bezala, hasierako izenari dagokio, beharbada herri etimologiaren eraginez sortua. Berdin gertatu zen Saldamando toponimoarekin, honetan antroponimoa Amando da, Amata toponimoan dagoen Amata antroponimoarekin lotua, biak latin jatorrikoak.

Santxosolo toponimoa

 Santxosolo da Gueñesko baserri bat. XVIII. mendeko lekuko batzuk daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan:

Sanchosolo [N, TO]
Sanchosolo (cuadrilla de), Gueñes, a.1704, FogVizcayaMs.
Sanchosolo (la casa quemada en), Gueñes, a.1799, FogVizcayaMs.
Sanchosolo (varrio de), Gueñes, a.1796, FogVizcayaMs.

Lekuko zaharrenak Lope G. de Salazarren Bienandanzas e fortunas liburukoak izan daitezke, XV. mendearen bukaera aldekoak. Liburuaren hiru kapitulutan daude toponimo honekikoak. Lehenik, 21. liburuarena (kapituluarena):

E ganó las azeñas de Llantada e de La Iseca e las azeñas de Sanchosolo, e las meyas de Landulizia e el solar de Aranguren, devaxo del Castillar, e fizo la torre mayor de Salzedo e el solar de Lezcano e la torre que dexó començada e otros muchos eredamientos.

Hurrengoak, 23. liburuan:

E venieron Martín Sánchez de Palaçio a Martín Sánchez de Ibargoen, su primo, con XL omes e fallaron en Sanchosolo a Sancho Lovo e a Lope Lovo e a Juan Lovo, fijos de Diego Sánchez Lovo, e otros quarenta omes de linaje de Marroquines de Salzedo, que dudavan de ir a la dicha Junta, aunque avían tregua; e juntos todos estos, venieron a la junta.
[...]
En estos días mataron omes de los Çamudianos en tregua malamente en Sanchosolo, cavo su casa estando seguro, a Juan Marroquín, fijo vastardo de Juan Marroquín de Montermoso; e después mataron a Marroquín de Sant Pero, su hermano de madre, aquellos mesmos, en tregua, porque quería querellar aquella muerte.

Azkenak, 24. liburuan:

Después de todo esto, llegó este dicho Ochoa Sánchez a Lope Garçía de Salazar en Sanchosolo, que iba a la muerte de Martín Sánchez de Palaçio, e díxole esta misma razón que dicho avía a los otros e la respuesta d'ellos e que a él devía plazer más que a todos porqu'él avía más deudo con el dicho Mendoça que todos ellos.
[...]
E juntados con él, no curando de las dichas treguas e juramentos que fecho avían él e los mejores de los suyos, quemó las casas de Ínigo Lana, que eran en la villa fronteras de los de Aedo, por consejo d'ellos e salió a Salsedo con toda su gente e quemó el cadahalso de Çalla de Lope Furtado e las sus azeñas de Sanchosolo e el cadahalso de Juan Roiz de Larragorria de Gordojuela; llegó a Carrança e quemó los dos cadahalsos de Tranbasaguas e las tres ferrerías que eran de Lope Garçía de Salazar, qu'él avía fecho en Carrança.

Lekuko hauek guztiek erakusten dute izena oso egonkorra izan dela, ez da aldatu azken bost mendeetan. Analisiak ez du zailtasunik, bi elementuz osaturik dagoelako, Santxo antroponimoa, alde batetik, eta solo izen arrunta, bestetik.

Sanchoyerto toponimoa

 Sanchoyerto da Gordexolako baserri bat eta etxola bat. Toponimoa aspaldi deitura ere bihurtu zen eta lekuko zaharrak daude Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta lekuko gutxi batzuk ditu XVI. mendearen hasieratik, egungo izenaren berdina dela:

Toponimoak, antza, bi elementu ditu, Santxo antroponimoa eta yerto, gaztelaniazko hitza:

yerto, ta

Del lat. vulg. *erctus, part. pas. de *ergere, y este del lat. erigere 'poner derecho, enderezar'.

1. adj. Dicho de un ser vivo o de alguna parte de él: Tieso o rígido, especialmente a causa del frío o de la muerte.

Hitza, egun, ez da batere ohikoa edo ezaguna, baina lehenagoko egoera bestelakoa izan zitekeen. Toponimoaren alde semantikoa bitxia da eta horrek, beharbada, beste azalbide bat eskatzen du. Hala bazen, horrelako toponimo bat euskararen eremuan zegoen eta gerta zitekeen euskarazko toponimo baten erdarazko egokitzapena izatea. Aurreragoko egoerara itzuliz, antroponimoa dagoen bezala gera liteke, baina bigarren elementua aldatua izango zen, euskal toponimoetan gutxi batzuetan gertatzen erdararen eraginez bukaerako bokaletan aldaketak izatea, -u dena -o bihurtuz, esaterako. Hori gertatu bazen *Santxoyertu eskuratuko genuke, *Santxoiartu zaharrago baten ondorengoa izan zitekeena. Horrela, antroponimoaz gain, ihartu partizipioa izango genuke, egungo euskaran ere ezaguna eta toponimian agertu ohi dena.
Beraz, toponimo honetarako proposatua da Santxo + ihartu > *Santxoiartu > *Santxoyertu > Sanchoyerto bilakaera. Bilakaera aspaldi gertatu zen, XVI. mendearen hasieran gertatua zelako.

Txantxillitxot antroponimoa

 Izen hau behin aurkitu dugu, Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520) liburuko 3. agirian, 1520. urtean:

Yten, la nueva obra de Gueraçia de Chanchillichot, que antes estava pequenno e anadyeron medio pequenno: I pequenno medio

Antroponimo hau hipokoristikoa litzateke, Geraziaren aitaren izena edo izengoitia, ziurrenik. Toponimoa ere izan zitekeen, baina antroponimotik eratorria. Oinarrian *Txantxo genuke, Santxoren hipokoristikoa. Ondoren, dirudienez, hiru atzizki erantsi zioten *Txantxo-ri: -illo + -txo + -ot. Beraz, bilakaera osoa hauxe izango zen: Santxo > *Txantxo + -illo > *Txantxillo + -txo > *Txantxillotxo > *Txantxillitxo + -ot > *Txantxillitxot? Eraketa konplexu honetan aldaketa bat gertatu da, bokal asimilazio bat i-o > i-i: *Txantxillotxo > *Txantxillitxo. Hori kontuan izanik izena osorik azalduta geratuko zen.