*Txalaman antroponimoa

Euskal antroponimian badira toponimiaren bitartez bakarrik ezagutzen diren antroponimoak, adibidez, blog honetan aztertutako *Bonatxo, baserri izen batean baino agertzen ez dena.
*Txalaman litzateke beste adibide bat, hau ere Errenterian aurkitua, Txalamanenea etxe izenean.
Analisia *Txalaman + -(r)en + -a litzateke, oinarria ezezaguna dena. Antzekotasuna bilatu eta Alaman antroponimoa litzateke, etnoizena. Garai batean 'alemaniar' esanahia izango zuena eta gerora pertsona izena ere bihurtua. Aldaketa bakarra, hasierako txistukaria. Horrela *Txalaman litzateke Alaman-en hipokoristikoa. Baina *Bonatxo edo beste hipokoristikoetan ez bezala, ez zen atzizki txikigarririk erabili, tx- batez gehitu zitzaion balio hipokoristikoa.

Terenti toponimoa

Bizkaiko toponimo hau Enkartazioetako Artzentalesko tontor izena bada, beraz, oronimoa.
Dirudienez jatorria latin antroponimo batean bilatu beharra dago, Terentius izenean hain zuzen. Beharbada kasu genitiboan zegoena, ia aldaketarik gabe, finkatu zen: Terentii > Terenti.
Bukatzeko, badago J. C. Barojaren ohar bat mitologiari buruz, hemen jartzeko egokia, bere “Sobre historia y etnografia vasca”, 150 or.: “En la montaña de Santander, según lo que dice el señor Manuel Llano, llaman Trenti a un ser mítico, enano, que anda, o andaba, vestido de hojas y de musgo por los montes, que duerme en invierno en las torcas y bajo los árboles en verano”.

Teluola toponimoa

Arrasateko toponimia liburuan, 242. orrialdean, baino ez den agertzen toponimo honen 1476. urtekoak dira lehenengo lekukoak eta ondorengo urtekoak azken lekukoak. Badirudi gerora desagertu zela, lekuko gehiagorik bildu ez delako.
Argi dago azken zatia ola izen arrunta da, eta lehenengoa Telu antroponimoa. Gaztelaniazko Tello-ren euskal aldaera, Iratxeko Erdi Aroko agirietan bi gizonezkoetan bazen izen hori: Telu Munioiz de Partunia eta Garcia Telu.
Erdi Aroko bi antroponimo horiei gehitu ahal zaio Teluola, Telu izenaren lekuko gutxiko zerrendari.

Donustebia toponimoa

Arabako Bernedo udalerriko Arluzean bada egun Donustebia bezala ezaguna den lekua (Cuadernos de toponimia 2 Montaña alavesa, 39. or.: 37.— Donustebia), eta garai zaharragoetan beste bi aldaeratan ezaguna: Donostebia (1721) eta Donastebia (1775). Azken bi hauek G. Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa izeneko lan erraldoian daude.
Jatorria bilatzerakoan, nabarmena da Donostia izenarekin dagoen antzekotasuna, nahiz eta azken honek silaba bat gutxiago izan. Ezaguna da Dom(i)ne Sebastiane zahar batetik egungo Donostia izenera aldaketa nabarmenak gertatu direla eta Arabako toponimoan ere aldaketak izan ziren, tartean metatesi ezohiko bat b-st > st-b, baina bilakaera osoa lehenago gelditu zen, Donustebia izenak, edo bere aldaerek erakusten duten bezala.

*Ordoñotxe antroponimoa

Izen hau Lope Garcia de Salazar “Bienandanzas e fortunas” liburuan agertu zen, Ordomoche bezala transkribatuta. Analisi ilunekoa izan liteke antroponimo hau, baina paragrafo berean aitaren izena ere aipatu zuen Lopek, Ordoño de Çamudio, eta orduan analisi errazeko bihurtzen da: Ordoño + -txe. Ordoño antroponimoa jatorri ilunekoa da, Salaberriren “Euskal deiturategia. Patronimia” liburuan badu Ordun izenari emandako sarreran Ordoñoren jatorriaz hainbat iritzi bildurik.
Beraz, <Ordomoche> grafia zuzentzekoa da, ziurrenik testuan <Ordonnoche> izan beharko zuen agertu beharrekoa, gaizki kopiatua edo irakurria.

Estebanungo antroponimoa

Oinarria eta analisi aski errazeko antroponimo hau behin baino ez da agertzen, Hondarribiko Esteban de Aduna izeneko marinel baten izengoiti bezala, El triunfo de las elites urbanas guipuzcoanas: nuevos textos para el estudio del gobierno de las villas y de la Provincia (1412-1539) liburuko 14. agirian, 1499. urtekoa.
Esteban antroponimo ezagunari bi atzizki hipokoristiko gehiturik sortu zen Estebanungo, lehenik -on eta ondoren -ko, sudurkari ondoren herskaria ahostundu zela. Baina ez zen *Estebanongo sortu, eta horrek beste urrats bat eskatzen du, on > un aldaketa ezaguna batez ere Ipar Euskal Herrian, baina Pirinioz hegoaldeko eskualdeetan ezezaguna ez dena, cf. Undarribia, Hondarribia-ren lehenengo lekukoen artean dagoena, lekuko bat aipatzearren.
Beste analisi diferente bat proposa liteke, antroponimoari -ngo atzizki bakarra gehitzea, baina horrela eginez gero, *Estebanengo sortuko zen. Oztopo hori saihesteko *Estebanu bezalako oinarria kontuan hartuz (Stephanus-en egokitzapena), -ngo atzizkia erantsi. Baina ez da horrelakorik bildu. Eta horrexegatik onena da elementu ezagunetik hasi, datuekin bat egiten duen egitura eraikitzeko.

Bonatxo toponimoa

Errenteriako oikonimo hau, Bonatxo baserri izena, lekukotu gabeko antroponimo bat da, leku izen bihurtua. Onarria Bona emakumezko antroponimoa litzateke, horri -txo atzizki txikigarria erantsi eta *Bonatxo hipokoristikoa izango litzateke. Nahiz eta testuetan ez ezagutu horrelako izenik duen emakumerik, egitura gardena da, eta beraz, baserri honen izenaren sorburu egiantzekoena.

Larraul toponimoa

Gipuzkoako herri izena. Larraul izenak analisi bat baino gehiago ahalbidetzen du, baina Auñamendi entziklopediakoak arazo nabarmena du: larra + une, bukaerako sudurkaria alboko bihurtu behar duelako, baina horretarako ez dago arrazoirik.
Analisi errazagoa du larra- 'larre' + ahul adjektiboa. Ahul izaki bizidinekin erabili ohi da, baina OEHak erakutsi bezala:" ahul [...] (V, G, L, B, BN, S ap. A; Dv). "Lur ahulak, terres pauvres" Dv. "Terreno poco fértil" A. Lur ahul batean erein giristino azi saindua. "Dans une terre débile". Ardoy SFran 319.". Beraz, arazorik ez litzateke. Dena den, ahul ez da batere ohikoa toponimian. Horrela izanez gero, aukera bada pentsatzeko aldaketa bat gertatu dela, eta rr-l fonemak ez ziren jatorrizkoak, rr-r baizik, beraz, *Larraur jatorrizkoa izan liteke, hau da, larra- 'larre' + aur 'aurre'.
Bi analisiak posibleak dira, batean toponimoak ez luke inolako aldaketarik jasoko, bestean rr-r > rr-l dardarkarien disimilazioa. Lekuko zaharrenetan egungo forma agertzen da, toponimoa Erdi Arotik ez da aldatu.