Toponimo hau, Otxandarri bezala, arabarra da eta lekuko bakarra G. Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa: seguido de mortuorios o despoblados y pueblos alaveses liburukoa da:
"OCHANDAPERRA, 1759, monte común de Antoñana-Oteo-Sabando."
Toponimoa bi elementuz osaturik dago, lehenengoa Otxanda antroponimoa litzateke eta bigarrena *perra hitza, jatorria latineko ferraginis izenean izango zuen, Henrike Knörr-ek adierazi zuen bezala. J. Corominas eta J. A. Pascual-en Diccionario critico etimologico castellano e hispanico ospetsuan, gaztelaniazko herrén hitzaren sarreran informazio gehiago eman zuten, latin arrunteko ferrago, -aginis izenetik sortu ziren gaztelaniazko herrén, baita bere Errioxako aldaera herrán, Arabako *perra izenetik hurbilago dagoena. Aldaketa zenbait jaso zituen hitz hau ez omen da ageri euskal testuetan, ez da Orotariko Euskal Hiztegian agertzen, nahiz eta argi dago euskal hitza zela, Otxandaperra toponimoan eta beste toponimo askotan ikus daitekeen bezala.
martes, 16 de octubre de 2018
Otxotetxea antroponimoa
Antroponimo hau testu bakar batean bakarrik agertu da, eta hori Lope Garcia de Salazar-en “Istoria de las bienandanças e fortunas” liburuan jasoa da, 1475. urte inguruan. Hona hemen Otxotetxea izenaren bi agerpenak:
"Título de cómo mataron los de [Aróstegi] (1031) en Vermeo a Ochotechea, fijo de Góm[e]z González de Butrón.
En el año del Señor de mil CDLX años mataron los de Aróstegi d'ençima de la çerca de Vermeo al puerto mayor con una saeta a Ochotechea, fijo vastardo de Gómez González de Butrón, e [col. b] ferieron a Juan González, su hermaño, e a otros de los suyos."
Otxotetxea hipokoristikoa litzateke, eta bere analisia nahiko argia da: Otxote + -txe + -a. Barruan duen -txe atzizki hipokoristikoa blog honetan ere aipatua izan da, Fintxe antroponimoan hain zuzen.
Otxote antroponimoa blog honetan aztertua izan da, baita bere eratorri toponimokoak Otxote eta Otxotenea. Otxote-ren oinarria Otxoa litzateke, baina atzizkia izateko bi aukera badira, -te eta -ote. Hala ere, Otxotetxea-ren ezaugarri ezohikoena -a litzateke, itxuraz, artikulua. Ez dago, esaterako, hemen aztertutako Otxoa-ren antroponimo eratorrietan, baina bai Otxoa izenean, Otxo/Otso (otso animalia izenetik) + -a delako.
"Título de cómo mataron los de [Aróstegi] (1031) en Vermeo a Ochotechea, fijo de Góm[e]z González de Butrón.
En el año del Señor de mil CDLX años mataron los de Aróstegi d'ençima de la çerca de Vermeo al puerto mayor con una saeta a Ochotechea, fijo vastardo de Gómez González de Butrón, e [col. b] ferieron a Juan González, su hermaño, e a otros de los suyos."
Otxotetxea hipokoristikoa litzateke, eta bere analisia nahiko argia da: Otxote + -txe + -a. Barruan duen -txe atzizki hipokoristikoa blog honetan ere aipatua izan da, Fintxe antroponimoan hain zuzen.
Otxote antroponimoa blog honetan aztertua izan da, baita bere eratorri toponimokoak Otxote eta Otxotenea. Otxote-ren oinarria Otxoa litzateke, baina atzizkia izateko bi aukera badira, -te eta -ote. Hala ere, Otxotetxea-ren ezaugarri ezohikoena -a litzateke, itxuraz, artikulua. Ez dago, esaterako, hemen aztertutako Otxoa-ren antroponimo eratorrietan, baina bai Otxoa izenean, Otxo/Otso (otso animalia izenetik) + -a delako.
sábado, 13 de octubre de 2018
Otxoteko antroponimoa
XVIII. mende bukaeran Otxoteko deituraren lekuko bat bada Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan:
"Ochoteco [N, NO]
Ochoteco (ynquilino) (Phelipe) [Ybayzabal (barrio de)], Abando (San_Vicente de), a.1798,
FogVizcayaMs".
Baina Otxoteko-ren lehenego lekukoa aski zaharragoa da, Erdi Arokoa, Alfonso Irigoienek jasoa bere De re philologica linguae uasconicae V liburuko Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vascónica, 16. orrialdean:
"Ochoteco a.1366 Pob 569, frente a Ochote, cuya forma lleva también sufijo. Véase en (+ -te)."
Antroponimo honen analisia Irigoienek berak eman zuen, Otxote hipokoristikoa eta -ko atzizki hipokoristikoa.
Otxoteko-ren lekukoak oso urriak dira, beraz, deitura hau litzateke bere izaeraren lekuko bat gehiago.
Bide luzea egin zuen Otxoteko, Erdi Aroko antroponimo zena, deitura bihurtu zen eta hala lortu zuen irautea, antroponimoa itzali ondorengo mendeetan. Egun ere, deitura hori bizirik bada.
"Ochoteco [N, NO]
Ochoteco (ynquilino) (Phelipe) [Ybayzabal (barrio de)], Abando (San_Vicente de), a.1798,
FogVizcayaMs".
Baina Otxoteko-ren lehenego lekukoa aski zaharragoa da, Erdi Arokoa, Alfonso Irigoienek jasoa bere De re philologica linguae uasconicae V liburuko Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vascónica, 16. orrialdean:
"Ochoteco a.1366 Pob 569, frente a Ochote, cuya forma lleva también sufijo. Véase en (+ -te)."
Antroponimo honen analisia Irigoienek berak eman zuen, Otxote hipokoristikoa eta -ko atzizki hipokoristikoa.
Otxoteko-ren lekukoak oso urriak dira, beraz, deitura hau litzateke bere izaeraren lekuko bat gehiago.
Bide luzea egin zuen Otxoteko, Erdi Aroko antroponimo zena, deitura bihurtu zen eta hala lortu zuen irautea, antroponimoa itzali ondorengo mendeetan. Egun ere, deitura hori bizirik bada.
martes, 9 de octubre de 2018
Otxote eta Otxotenea toponimoak
Hondarribian izan ziren Otxote eta Otxotenea toponimoak. Beharbada leku bera izendatzeko erabili ziren? Datuak Hondarribiko toponimia liburutik jasoak dira, 663. or.:
"Otxote
Kontzeptua: Baserria
Iturriak: 1625: Ochote Comp. Isa. (91. or.)
1625: Ochote Hon. 16 (23. or.)
1696: ochote, casa de E-7-I-21-7 (13. or.)
1707: ochote E-7-II-20-3 (1. or.)
1771: Ochote E-7-I-75-2 (2. or.)
Kokagunea: 41.42.6
Oharrak: “en el termino Santelmo” E-7-II-20-3 (1. or.). Ik. Otxotenea".
Eta liburu beraren hurrengo orrialdean, 664. or.:
"Otxotenea
Kontzeptua: Baserria
Iturriak: 1639: Ochotenea Aktak 35 (24. or.)
1696: ochotenea E-7-I-21-7 (8. or.)
1771: Ochottenea E-7-I-75-2 (2. or.)
1832: Ochotenea (caseria solar) C-5-II-4-1
1838: Ochotorena Por. III (1024. or.)
1857: Ochotenéa Nomen. (44. or.)
1879: Ochotenea Reg. 17 (2. or.)
1927: Ochotenea C-5-II-12
1936: Ochotonea Reg. 46 (197. or.)
1945: Ochotenea Amil. (175. or.)
1951: Ochotonea (40. or.)/ Ochotenea (62. or.) Amil.
1986: Otxotenea Ond. (152. or.)
Ebakera: 1992: Otxotene Fermin Darceles
1992: Otxotenea Marcos Anzisar
1992: Otxotenia Faustino Gonzalez
1992: Otxotenia Francisco Eizagirre
1992: Otxotenea Francisco Ugalde
1992: Otxotonea Florentino Olaskoaga
Adierakideak: Otxote
Kokagunea: 41.42.6
Oharrak: “en el termino Santhelmo” (2. or.), “varrio de Snthelmo” (4. or.) E-7-I-78-8.
“Santhelmo-La Roca y Cornoz” B-2-II-1-1. “Ochotenea, ‘Consulonea’, ‘Aitonandinea’
hoy fincas nuevas complejo ‘Aitonandinea’” Por. VIII (1987, 536. or.). Galdua, Pascual
Arroyo".
Liburuaren arabera, bi toponimoek kokagune bera izan zuten, eta Otxote-ren lekukoak 1625-1771 urte artekoak diren bitartean, Otxotenea-renak 1639-1992 urte artekoak dira. Badirudi etxe bera izendatzeko bi izen erabili zutela, Otxote eta Otxotenea, Otxote antroponimo hutsa litzeteke eta Otxotenea, aldiz, Otxote PI + -(r)en + -a, blog honetako hainbat toponimo bezala, Jamotenea edo Txakarrenea, gutxi batzuk aipatzeko.
Otxote antroponimoa ere blog honetan agertzen da, Otxoa oinarria eta atzizkia -te edo -ote izango ziren.
"Otxote
Kontzeptua: Baserria
Iturriak: 1625: Ochote Comp. Isa. (91. or.)
1625: Ochote Hon. 16 (23. or.)
1696: ochote, casa de E-7-I-21-7 (13. or.)
1707: ochote E-7-II-20-3 (1. or.)
1771: Ochote E-7-I-75-2 (2. or.)
Kokagunea: 41.42.6
Oharrak: “en el termino Santelmo” E-7-II-20-3 (1. or.). Ik. Otxotenea".
Eta liburu beraren hurrengo orrialdean, 664. or.:
"Otxotenea
Kontzeptua: Baserria
Iturriak: 1639: Ochotenea Aktak 35 (24. or.)
1696: ochotenea E-7-I-21-7 (8. or.)
1771: Ochottenea E-7-I-75-2 (2. or.)
1832: Ochotenea (caseria solar) C-5-II-4-1
1838: Ochotorena Por. III (1024. or.)
1857: Ochotenéa Nomen. (44. or.)
1879: Ochotenea Reg. 17 (2. or.)
1927: Ochotenea C-5-II-12
1936: Ochotonea Reg. 46 (197. or.)
1945: Ochotenea Amil. (175. or.)
1951: Ochotonea (40. or.)/ Ochotenea (62. or.) Amil.
1986: Otxotenea Ond. (152. or.)
Ebakera: 1992: Otxotene Fermin Darceles
1992: Otxotenea Marcos Anzisar
1992: Otxotenia Faustino Gonzalez
1992: Otxotenia Francisco Eizagirre
1992: Otxotenea Francisco Ugalde
1992: Otxotonea Florentino Olaskoaga
Adierakideak: Otxote
Kokagunea: 41.42.6
Oharrak: “en el termino Santhelmo” (2. or.), “varrio de Snthelmo” (4. or.) E-7-I-78-8.
“Santhelmo-La Roca y Cornoz” B-2-II-1-1. “Ochotenea, ‘Consulonea’, ‘Aitonandinea’
hoy fincas nuevas complejo ‘Aitonandinea’” Por. VIII (1987, 536. or.). Galdua, Pascual
Arroyo".
Liburuaren arabera, bi toponimoek kokagune bera izan zuten, eta Otxote-ren lekukoak 1625-1771 urte artekoak diren bitartean, Otxotenea-renak 1639-1992 urte artekoak dira. Badirudi etxe bera izendatzeko bi izen erabili zutela, Otxote eta Otxotenea, Otxote antroponimo hutsa litzeteke eta Otxotenea, aldiz, Otxote PI + -(r)en + -a, blog honetako hainbat toponimo bezala, Jamotenea edo Txakarrenea, gutxi batzuk aipatzeko.
Otxote antroponimoa ere blog honetan agertzen da, Otxoa oinarria eta atzizkia -te edo -ote izango ziren.
Otxote antroponimoa
Alfonso Irigoienek Otxote aipatu zuen bere De re philologica linguae uasconicae V liburuan bildutako Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vascónica, 8. orrialdean:
"Ochote el Rodero a.1366 PoblNavarra 528, Ochote a.l366 PoblNavarra 560, Ochote el maestro a.1366 PoblNavarra 567, Ochote a. 1366 PoblNavarra 569, frente a: Ochoa Galuarra a. 1330 PoblNavarra 297, cuya -a final corresponde al artículo vasco, el cual no aparece en la forma sufijada."
P. Salaberrik ere izen hori aztertu zuen, bere Izen ttipiak euskaraz liburuan, 195. or., han Otxote izenaren lehenengo lekukoa izan daitekeena jartzen du, Osote de Laharria, 1149. urtekoa. Izenaren analisiaz, Salaberrik ere uste du Otxoa + -te izan daitekeela, baina gaineratzen du Otxo(a) + -ote egitura ere posiblea dela.
Sarrera honetan Otxote antroponimoaren lehenengo lekukoa izan daitekeena jarriko dugu, Cartulario de San Juan de la Peña I liburuko Ozote de Bagilo, 1020-1030. urte inguruan, 50. agirian. Hau litzateke Salaberrik aipatutako Osote de Laharria baino 125 urte zaharragoa. Beraz, 1000 urte beteko lituzke izen honek.
Lekukoa Aragoikoa bada ere, argi dago euskal etorkikoa dela, eta hori askotan gertatzen da zenbait antroponimorekin, euskal eremutik kanpo ere ezagunak izan zirela, nahiz eta Otxote izenak ez zuen lortu zabalpen handirik.
"Ochote el Rodero a.1366 PoblNavarra 528, Ochote a.l366 PoblNavarra 560, Ochote el maestro a.1366 PoblNavarra 567, Ochote a. 1366 PoblNavarra 569, frente a: Ochoa Galuarra a. 1330 PoblNavarra 297, cuya -a final corresponde al artículo vasco, el cual no aparece en la forma sufijada."
P. Salaberrik ere izen hori aztertu zuen, bere Izen ttipiak euskaraz liburuan, 195. or., han Otxote izenaren lehenengo lekukoa izan daitekeena jartzen du, Osote de Laharria, 1149. urtekoa. Izenaren analisiaz, Salaberrik ere uste du Otxoa + -te izan daitekeela, baina gaineratzen du Otxo(a) + -ote egitura ere posiblea dela.
Sarrera honetan Otxote antroponimoaren lehenengo lekukoa izan daitekeena jarriko dugu, Cartulario de San Juan de la Peña I liburuko Ozote de Bagilo, 1020-1030. urte inguruan, 50. agirian. Hau litzateke Salaberrik aipatutako Osote de Laharria baino 125 urte zaharragoa. Beraz, 1000 urte beteko lituzke izen honek.
Lekukoa Aragoikoa bada ere, argi dago euskal etorkikoa dela, eta hori askotan gertatzen da zenbait antroponimorekin, euskal eremutik kanpo ere ezagunak izan zirela, nahiz eta Otxote izenak ez zuen lortu zabalpen handirik.
martes, 2 de octubre de 2018
Otsakain toponimoa
Otsakain Nafarroako herri baten izena da. Lehenik M. Belasko eta P. Salaberriren analisiak eta ondoren jarri beharrezko iruzkina.
Mikel Belasko, bere Diccionario etimológico de los nombres de los pueblos, villas y ciudades de Navarra. Apellidos navarros liburuan toponimoa aztertu eta hau idatzi zuen, bere blogeko Osacáin sarreran:
"Significado. Probablemente lugar propiedad de una persona llamada Otsoko. De Otsoko, nombre de persona de origen vasco y cuyo significado es "lobico", y -ain, sufijo que indica propiedad.
Documentación antigua. Excoayn (1280, NEN); Ochacain, Ochacayn (1259, 1366, 1532, 1591, NEN); Osaquayn (1201, NEN); Miguel d'Otssacain (1239, DNLO nº 9); Ossacayn (1268, NEN); James d'Ochaquayn i d'Ochoquayn (1313, DNLO nº 164); Osocain, Osocayn, Ossocain, Ossocañ (1644, 1667, 1672, NEN); Oxocain (1280, NEN).
(Mikel Belasko; 1999: pp. 351)."
Hurrengo azterketa P. Salaberrirena da, Acerca del sufijo toponímico –ain izenburuko lanean, hauxe idatzi zuen:
"Otsakain (documentado como Ossocain, Oxocain en la Edad Media, Osocayn en el siglo XVII), por su parte, parece que procede, con bastante seguridad, de Otsoko".
Biek oinarri bera ikusten dute, Otsoko hipokoristikoa. Baina Belaskok jarri dituen Erdi Aroko lekuko gehienetan Otsakain ageri da. Badirudi Otsokain geroagokoa dela. Diferentzia txikia da, baina azaldu beharrekoa.
Otxoko toponimoari eskainitako sarreran eite bereko antroponimoaz aritu ginen eta Alfonso Irigoienen liburutik hartutako lekukoak jarri genituen, guztiak XIV. mendekoak. Lekuko zaharragoak badira, Iratxe eta Leireko agiri zaharretan daudenak, baina guztiak XI. mendetik hona agertu dira.
Bada antroponimo bat oso antzekoa, eta zaharragoa, Otsako, P. Salaberriren Izen ttipiak euskaraz liburuan aipatua, 154. or.:
"Otsako (Otsoa): Osaco (“Lekere”-n, Araba, 952, Ubieto, 1976, 64. Gizon izena da, NVP, 417)."
Antroponimoaren egitura gardena da, Otsa- 'Otso/Otso' + -ko > Otsako. Diferentzia txikia bada ere, Otsako behin baino ez da agertu, eta Otsoko/Otxoko hipokoristikoaren beste lekukoak gerora azaldu ziren.
Beraz, nahiz eta lekuko bakarra izan, Otsako + -ain > Otsakain toponimoa sortu zen, eta hala iraun du mende askotan gaur egunera heldu arte.
Baina Otsokain aldaera bada eta hori aztertu beharra dago. Erantzuna kronologiak ematen du, lehenik Otsako bazen eta Otsakain sortu, mendeak igaro et gero Otsoko/Otxoko eratu zen, Otsako jada hilik izango zen eta herri izenean indarrean zegoen hipokoristikoak eragina izan zuen, hala ere, nagusitu gabe, Otsakain aldaerak iraun zuelako.
Mikel Belasko, bere Diccionario etimológico de los nombres de los pueblos, villas y ciudades de Navarra. Apellidos navarros liburuan toponimoa aztertu eta hau idatzi zuen, bere blogeko Osacáin sarreran:
"Significado. Probablemente lugar propiedad de una persona llamada Otsoko. De Otsoko, nombre de persona de origen vasco y cuyo significado es "lobico", y -ain, sufijo que indica propiedad.
Documentación antigua. Excoayn (1280, NEN); Ochacain, Ochacayn (1259, 1366, 1532, 1591, NEN); Osaquayn (1201, NEN); Miguel d'Otssacain (1239, DNLO nº 9); Ossacayn (1268, NEN); James d'Ochaquayn i d'Ochoquayn (1313, DNLO nº 164); Osocain, Osocayn, Ossocain, Ossocañ (1644, 1667, 1672, NEN); Oxocain (1280, NEN).
(Mikel Belasko; 1999: pp. 351)."
Hurrengo azterketa P. Salaberrirena da, Acerca del sufijo toponímico –ain izenburuko lanean, hauxe idatzi zuen:
"Otsakain (documentado como Ossocain, Oxocain en la Edad Media, Osocayn en el siglo XVII), por su parte, parece que procede, con bastante seguridad, de Otsoko".
Biek oinarri bera ikusten dute, Otsoko hipokoristikoa. Baina Belaskok jarri dituen Erdi Aroko lekuko gehienetan Otsakain ageri da. Badirudi Otsokain geroagokoa dela. Diferentzia txikia da, baina azaldu beharrekoa.
Otxoko toponimoari eskainitako sarreran eite bereko antroponimoaz aritu ginen eta Alfonso Irigoienen liburutik hartutako lekukoak jarri genituen, guztiak XIV. mendekoak. Lekuko zaharragoak badira, Iratxe eta Leireko agiri zaharretan daudenak, baina guztiak XI. mendetik hona agertu dira.
Bada antroponimo bat oso antzekoa, eta zaharragoa, Otsako, P. Salaberriren Izen ttipiak euskaraz liburuan aipatua, 154. or.:
"Otsako (Otsoa): Osaco (“Lekere”-n, Araba, 952, Ubieto, 1976, 64. Gizon izena da, NVP, 417)."
Antroponimoaren egitura gardena da, Otsa- 'Otso/Otso' + -ko > Otsako. Diferentzia txikia bada ere, Otsako behin baino ez da agertu, eta Otsoko/Otxoko hipokoristikoaren beste lekukoak gerora azaldu ziren.
Beraz, nahiz eta lekuko bakarra izan, Otsako + -ain > Otsakain toponimoa sortu zen, eta hala iraun du mende askotan gaur egunera heldu arte.
Baina Otsokain aldaera bada eta hori aztertu beharra dago. Erantzuna kronologiak ematen du, lehenik Otsako bazen eta Otsakain sortu, mendeak igaro et gero Otsoko/Otxoko eratu zen, Otsako jada hilik izango zen eta herri izenean indarrean zegoen hipokoristikoak eragina izan zuen, hala ere, nagusitu gabe, Otsakain aldaerak iraun zuelako.
Otxotenea toponimoa
Lesakako toponimoa da Otxotenea. Egungo lekukoa aztertuz gero, analisia errazekoa litzateke, Otxote PI + -(r)en + -a. Lekuko zaharrek, baina, bestelako analisia egitera behartzen dute. Horrela, Ochocotonea (1795, 1841), gero, XX. mendearen erdialdean Ochocotenea (1944). Urte gutxitara Otxotenea (1960), eta azkenik Ochótenia (1991).
Kontuan izanik lekuko zaharrak, *Otxokoto litzateke toponimoaren oinarria, orain arte inoiz azaldutakoa, antza. Antroponimo antzekoena *Otxokote litzateke, P. Salaberriren Izen ttipiak euskaraz liburuan aipatua, 159. orrialdean:
"Otxokote (Otxo(a)). Labaiengo 1726ko Ochocotenea oikonimoaren oinarrian dagoela dirudi."
*Otxokoto oinarria jatorra balitz, ez litzateke *Otxokote izenaren aldaera, azken honetan atzizkiak -ko eta -ot(e) lirateke, baina *Otxokoto izenean, batetik Otxoa oinarria, eta atzizkiak -ko eta -to lirateke. Dena dela, ezin da erabat baztertu hasieran *Otxokote izatea eta gero, lekukoak azaldu baino lehen *Otxokoto bezala agertzea.
Lekuko zaharretatik egungo aldaerara silaba bat galdu du, tarteko /ko/, ziurrenik azentuaren indarragatik, hurrengo silaban eragina izan du. Hala ere galera hori oso berria da, joan den mendearen erdialdean Otxokotenea bazelako.
Otxotenea toponimoaren azterketak ahalbidetu du izena bera argitzea, eta baita ere *Otxokoto antroponimo galdua berreskuratzea, toponimo hau delako *Otxokoto izenaren lekuko bakarra.
Kontuan izanik lekuko zaharrak, *Otxokoto litzateke toponimoaren oinarria, orain arte inoiz azaldutakoa, antza. Antroponimo antzekoena *Otxokote litzateke, P. Salaberriren Izen ttipiak euskaraz liburuan aipatua, 159. orrialdean:
"Otxokote (Otxo(a)). Labaiengo 1726ko Ochocotenea oikonimoaren oinarrian dagoela dirudi."
*Otxokoto oinarria jatorra balitz, ez litzateke *Otxokote izenaren aldaera, azken honetan atzizkiak -ko eta -ot(e) lirateke, baina *Otxokoto izenean, batetik Otxoa oinarria, eta atzizkiak -ko eta -to lirateke. Dena dela, ezin da erabat baztertu hasieran *Otxokote izatea eta gero, lekukoak azaldu baino lehen *Otxokoto bezala agertzea.
Lekuko zaharretatik egungo aldaerara silaba bat galdu du, tarteko /ko/, ziurrenik azentuaren indarragatik, hurrengo silaban eragina izan du. Hala ere galera hori oso berria da, joan den mendearen erdialdean Otxokotenea bazelako.
Otxotenea toponimoaren azterketak ahalbidetu du izena bera argitzea, eta baita ere *Otxokoto antroponimo galdua berreskuratzea, toponimo hau delako *Otxokoto izenaren lekuko bakarra.
Suscribirse a:
Entradas (Atom)