Musastegieta toponimoa

 Musastegieta Altzoko aurkintza bat da, beraz, gipuzkoar toponimoa da.
Lekuko zaharrik ez badago ere, toponimoaren egitura nahiko argia da, aldaketa larririk gertatu ez bada.
Toponimoak hiru elementu lituzke, Musa antroponimoa, estegi izena eta, azkenik, -eta atzizkia.
Estegi izena badago blog honetan aztertutako Jandustegi toponimoan.
Musastegieta ez da, blog honetan, Musa antroponimoa duen aztertutako lehenengo toponimoa, aldez aurretik izan dira beste bi, Musategi eta Musasoro toponimoak.

Doneakue toponimoa

 Toponimo hau arabarra zen, Documentación Municipal de la Cuadrilla de Salvatierra: municipio de San Millán-Donemiliaga (1214-1520) liburuan jasoa. Guztira sei lekuko agertzen dira, guztiak 40. agirikoak, 1463. urtean.
Lehenengo bi lekukoak, 179. or.:

... los lugares despoblados de Doneaco y de Berezeca, deciendonos, la parte de las dichas aldeas de Vicuña y de Eguilaz, auer parte y perteneçernos derecho en los terminos y montes y yeruas y pastos y grana y çeuera y aguas estantes y corrientes de los dichos lugares de Doneaco y Bereçeca para ellos y en cada una parte de ellos...

Hurrengoa, 181. or.:

Con mas poder que les damos para que puedan apear y mojonear y señalar los dichos terminos, montes, pastos y eruajes y aguas de los dichos lugares despoblados de Doneacue y de Berezeca, asi ante de la sentencia y pronunciamiento y laudo...

Laugarren lekukoa, 185. or.:

... los dichos lugares despoblados de Doneacu y Berezeca.

Bosgarren lekukoa, 186. or.:

Y dende otro moxon deuajo de la llana de Doneacue.

Eta azken lekukoa, 187. or.:

Yten, fallamos que el agua que desçiende de la fuente de Doneacue que deue ir y correr a las dos aldeas de Vicuna y de Eguilaz por donde siempre corrio sin contradizion ni embargo de los vecinos de San Roman.

Toponimoak hiru aldaera baditu, Doneako, Doneakue eta Doneaku. Jatorrizko toponimotik hurbil dagoena Doneakue litzateke. Doneaku aldaeran azken /e/ galdu da eta Doneako izan liteke aurrekoaren erdalkuntzea jasoa duena, ezaguna da hainbat toponimotan -u > -o bilakaera izan dela, gaztelaniaren eraginez.
Toponimo hau hagionimo bat izango zen, santu izena. Hasieran done izango zen, Donikendi toponimoan bezala, eta bukaeran antroponimoa, kasu honetan Jakue ezaguna.
Mitxelena, bere Nombres vascos de persona lanean antroponimo honetaz aritu zen:

Jakobe, Jakue Jacobo, Santiago: «sanctum Iacobum uocant Jaona domne Jacue» Guía del peregrino de Santiago (s. XII), Jacue bichia, Jacue dorbaiz, etc. Rolde 1366, Iondone Iacue Apostolua Axular 252; Isasti 472 llama Jacue de Astigar a la misma persona a quien en 213 llama Jacobo (ms. Jacobe). Jacue apellido corriente en Nav. Iondoné Iakhubé Apostoliac (activo), Ioandoné iakhubek (id.) Tartas 27 y 170, Jaun Done Jakobe Duv. Leiç. y Haraneder dicen Iaques, Etchahun Sen Jakan «en Santiago (de Compostela)».

Toponimoan gertatutako aldaketa bakarra litzateke /i/ bokala galtzea, bi elementu elkartuz *Doneiakue sortuko zelako. Bokalarteko galera hori geratu ohi da, esaterako Ibaeta toponimoa jatorriz *Ibaieta izango zelako.

Musasoro toponimoa

 Musasoro izeneko baserria bada Zegama herrian, Gipuzkoan.
Badago XX. mendearen bigarren erdiko lekuko bat,  Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburuan dagoena:

MUSASORO (prop.) Zegama

Badago beste lekuko zaharrago bat, XVI. mendekoa, Archivo Municipal de Salvatierra-Agurain. Tomo IV (1501-1521). Apéndice 1259-1469 liburuan jasoa, 100. agirian, 1516. urtean, Rodrigo de Musasoro, Zegamako auzokoa.
Azken lekuko honek erakusten du toponimoak 500 urte dituela, eta ziurrenik baditu urte gehiago, jakinik Musaren lekukoak,Euskal Herrian zaharragoak direla. Musa antroponimoa arabiar jatorrikoa da eta, beraz, VIII. mendearen ondorengoa. Izen honetaz informazio gehiago Musategi toponimoari eskainitako sarreran.
Jatorrian antroponimoa Musa edo Muza izan zitekeen, azken honen kasuan txistukari asimilazioa gertatuko zen, z-s > s-s, baina Musategi toponimoan ez zen asimilazioaren aukerarik eta antroponimoa Musa zen.

Gariñondo toponimoa

 Bizkaiko Ea herriko toponimoa. Eako mapa toponimikoan jasoa:

Toponimoaren lekuko zaharrik ez badago ere, aldaketa larririk gertatu ez bada, analizatzeko erraza ematen du, baina badago oztopo bat, gero erakutsiko dena. Toponimoak bi elementu lituzke, garin- eta ondo. Hobekien egokitzen dena Galindo antroponimoa izan daiteke, baina euskararen egokitzea jasoa duena. Galindo germaniar jatorrikoa da eta Mitxelenak azaldua bere Nombres vascos de persona lanean:

Garindo Galindo: «GALINDO, fréquent dans les chartes espagnoles, et aussi dans les chartes pyrénéennes françaises, particulièrement sous la forme Galin, a donné en basque, par la mutation ordinaire de l en r, Garindo» (Luch). El patronímico es Garindoiz, Garindiz, que puede proceder directamente de Galindonis. Luch. señaló también que este antropónimo es la base del nombre de población navarro Garinoain (doc. Garinnoain): añádase Garindein, vasc. Ga(r)indáñe en la Soule.

Galindo ezin izan toponimo honen oinarria baina bi aukera daude, biak antroponimo honetatik sortuak: Garin eta Garino. Bietan gertatu da nd > n bilakaera.
Galindo edo bere euskal etorkikoek aztarrena utzi dute antroponimo eratorrietan eta baita toponimo eratorrietan ere. Esaterako, Garinduaga toponimoan antroponimoa Garindo zen, zalantzarik gabe. Ez zen hori gertatzen Galindarte toponimoan, oinarria Galindo zein Garindo izan zitekeen, bigarren kasuan r-r > l-r bezalako disimilazio bat gertatuko zen, baina ez dago ziurtasunik.
Laburtuz, Galindo antroponimoaren euskal ondorengo baten bitartez sortuko zen Gariñondo toponimoa, baina aukera bikoitza da, Garin eta Garino. Biak izan litezke Gariñondoren oinarriak.

Tiasolo toponimoa

 Eako mapa toponimikotik jasoa da Tiasolo izeneko toponimoa:

 Lekuko zaharrik ez dago eskura, baina toponimoa nahiko gardena da, aldaketa larririk gertatu ez bada. Bi elementu lituzke, tia eta solo. Azken hau oso ohikoa da, soro hedatuagoaren sartaldeko aldaera. Interes handiagoa du hasierako izena dena, tia. Bizkai aldean ohikoa da izeko hitza, beste lurraldeetako izeba esateko. Euskal testuetan ez da erabilera handiko hitza izan, gaztelaniazko mailegua da eta horren ispilua da Orotariko Euskal Hiztegian bildutako informazio eta lekuko urriak:

tia.
(V-ger-gip, AN-egüés-ilzarb, Sal, R; tie AN-olza). Ref.: Bon-Ond 139; VocPir 169; Holmer ApuntV; Elexp Berg.
Tía. v. izeba.
Esan datorrela aunarte anpurtxu baten, tien partez. Ort Oroig 77. Ta gero egon zala beia ateetan murrusaka ta ikus auela tiak. Holmer ASJU 1969, 182.

Beraz, Tiasolo toponimoak erakusten du tia izena ezaguna dela eta toponimiara ere jauzi egin zuela.

Txasparrena toponimoa

 Lizarrako toponimoa izan zen Txasparrena, lekuko bakar baten bitartez ezaguna dena. Lekuko hori badago José María Jimeno Jurioren Estella/Lizarra. Toponimia izenburuko lanean, 158. or.:

Txasparrena
DOC.: Chasparrena (1295).
OBS.: Viña y cimaquera en "el terminat de Chasparrena" (1295).

Nahiz eta lekuko bakarra izan, toponimoa oso gardena da, euskal antroponimiaren ezagutza izanez gero. Antroponimo hipokoristiko galdu bat izango genuke, *Txaspar, eta ohikoa den atzizkia, jabetasuna adierazteko, -(r)en + -a artikulua. Antroponimo ezezagun honen jatorria Gaspar izenean dago, Errege Magoetako bat, eta *Txaspar izenaren bitartez badakigu Gaspar ezaguna zela euskal lurretan, *Txaspar sortzeko. Hipokoristikoa egiteko erabilitako ezaugarria da hasierako kontsonantea sabaikaritzea, g- > tx-. Oso bilakaera ohikoa da, esaterako blog honetako Txarti antroponimoa, Marti antroponimotik eratorria.

Musategi toponimoa

 Bi dira Bizkaian Musategi toponimoa duten lekuak, Elorriko pinudi bat eta Busturiko baserri bat.
Azken toponimo honen lekukoak badaude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izeneko liburuan:

Musategui [N, TO]
Musategui (la casa de), Axpe de Busturia, a.1796, FogVizcayaMs. -/Busturia, a.1745,
FogVizcayaMs. -/Busturia (San_Andres_de_Axpe de), a.1641, FogVizcayaMs.
Musategui (la cassa de), Busturia, a.1704, FogVizcayaMs.

Musategui [N, NO]
Musategui (Domingo de), Arraçua, a.1704, FogVizcayaMs.
Musategui (F(ernan)do de), Busturia (San_Andres_de_Axpe de), a.1641, FogVizcayaMs.
Musategui (Ynigo de), Busturia (San_Andres_de_Axpe de), a.1641, FogVizcayaMs.

Azken 400 urte inguruan toponimoak ez du jasan inolako aldaketarik eta, beraz, ez dago zalantza izaterik. Bi elementu lituzke, musa- eta -tegi. Azken hau oso ezaguna da eta toponimian ohikoa, baina hasierakoa ez. Etxe izena zenez, oso arrunta zen jabearen izena izatea, eta orduan *Musa antroponimoa izan liteke. Oso antzeko gizon izen bat bazen Erdi Aroan, arabiar jatorriko Muza, J. Viejoren La onomástica asturiana bajomedieval tesiko 471. orrialdean ikertua:

Muzza (m.)
Documentación: lantado de Muzza a. 1222(or.) CDSVicenteOviedo 2,116 n°67.
Origen: De MÚsÁ, forma árabe de MOYSES (—> Museo)
Es dificil de precisar si la única constatación asturiana de este nombre árabe posterior a 1200 hace alusión a un personaje vivo por entonces o se trata de una referencia toponímica plenamente consolidada desde épocas anteriores, en las que ya se testimonia este antropónimo en Asturias (Muza s.11 CDSVicenteOviedo 1,66 n°26; en un original, in castrillo de Muza a.1081 (or.) CDCatedralOviedo 1,246 n°85, aunque el documento hace referencia al territorio castellano). Es, en todo caso, uno de los contados ejemplos de antroponimia árabe de origen meridional peninsular que han podido ser recogidos en Asturias (—> Amet), aunque no es raro en documentación leonesa de siglos anteriores (Aguilar Sebastián 1994: 536).
Desde el punto de vista formal Muzza, como su homófona castellana Muza, implica una evolución fonética plenamente regular en lo que se refiere al paso del árabe al romance, contexto en el que debe entenderse la evolución particular de la sibilante originaria.

Musategi toponimoko antroponimoa Musa izango zen, <s> txistukariduna, erdaraz ez bezala. Euskal Herriko antroponimian badira antroponimo honen lekuko gutxi batzuk, grafia ezberdina dutenak. Leireko agirian zaharretan badira Muça, 43. agirian eta Muça de Subpenna 34. agirian. Iratxeko agirietan badago Muça Lopiz, 10. eta 26. agirietan. Baina Iruñeko katedraleko agiri bilduman bada Mussa Gutia, 453. agirian.
Musategi toponimoari esker badakigu Bizkaian ere ezaguna zela Musa antroponimoa, nahiz eta lekuko antroponimikorik ez utzi lurralde horretan.