Toponimo hau nafarra da, Basaburukoa. Otxokoneko barrutia toponimoaren lekukoak ez dira ez asko ez oso zaharrak. Lehenengoa Ochoconea, 1908. urtekoa. Gero, 1993. urteko Ochokoneko barrótie.
Lekuko zaharrena hartu, Otxokonea, eta analisia eginez, Otxoko + -(r)en + -a izango genuke, Otsakane toponimoa bezala, baina toponimo nafarrak ez du bokaletan inolako aldaketarik jasan, eta horrek egiten du analisia argiagoa.
Otxoko antroponimoa zen, Otxoa antroponimo eta -ko atzizki txikigarriaz osatua. Barruti hitzak ez du zailtasunik, egun ere ezaguna eta erabilia delako.
Antroponimoaren erabilera batez ere nafarra izan zen, eta Basaburuko toponimo honek Erdi Aroko egoera horren ispulua bada.
domingo, 30 de septiembre de 2018
Otsakane toponimoa
Otsakane Oiartzungo toponimoa da.
Oiartzungo toponimia liburuan informazio gehiago ematen dute, eta toponimoaren etimologiarako erabili beharreko datua:
"Otsokone. Parajea.
Otsakane ahoskatzen den arren, dokumentazioan -o- duten formak agertzen dira (Ochocone, 1827, OGPAR Lib H 594 Fol 69 Vto “Inmediato al paraje de Ochocone”). Karrikan dago, Artikutzako errepidearen gainean".
Beraz, Otxokone > Otsakane bilakaera gertatuko zen. Afrikatuaren grafia zaharra zalantzazkoa da, <ch> horrekin beharbada adierazi nahi zuten hor afrikatua bazela, ez nahi ta nahi ez egun <tx> bezala jarriko genukeena. Baina hori ez da ziurra. Aldaketa nabarmena bokaletan izan da, o-o-o-e > o-a-a-e, erdiko bi bokalak aldatu dira. Beharbada bat aldatu eta gero, asimilazioaz, bestea. Baina ez dago argi aldaketaren kausa. Lekuko zahar gehiago beharrezkoak lirateke.
Dena den, lehenengo lekukoak Otxokone/Otsokone bezala agertzen baziren, analisi errazekoak lirateke, euskal antroponimian bilaketa eginez gero. Otxoko antroponimo hipokoristikoa litzateke toponimoaren oinarria, eta -(r)en + -a. Blog honetako Otxoko toponimoaren oinarri bera, nahiz eta azken honek ez du ezer oinarriaz gain.
Hasieran etxea edo izango zen han, baina gero desagertuko zen eta gerora aurkintza bat izendatzeko erabiliko zen, gaur arte.
Oiartzungo toponimia liburuan informazio gehiago ematen dute, eta toponimoaren etimologiarako erabili beharreko datua:
"Otsokone. Parajea.
Otsakane ahoskatzen den arren, dokumentazioan -o- duten formak agertzen dira (Ochocone, 1827, OGPAR Lib H 594 Fol 69 Vto “Inmediato al paraje de Ochocone”). Karrikan dago, Artikutzako errepidearen gainean".
Beraz, Otxokone > Otsakane bilakaera gertatuko zen. Afrikatuaren grafia zaharra zalantzazkoa da, <ch> horrekin beharbada adierazi nahi zuten hor afrikatua bazela, ez nahi ta nahi ez egun <tx> bezala jarriko genukeena. Baina hori ez da ziurra. Aldaketa nabarmena bokaletan izan da, o-o-o-e > o-a-a-e, erdiko bi bokalak aldatu dira. Beharbada bat aldatu eta gero, asimilazioaz, bestea. Baina ez dago argi aldaketaren kausa. Lekuko zahar gehiago beharrezkoak lirateke.
Dena den, lehenengo lekukoak Otxokone/Otsokone bezala agertzen baziren, analisi errazekoak lirateke, euskal antroponimian bilaketa eginez gero. Otxoko antroponimo hipokoristikoa litzateke toponimoaren oinarria, eta -(r)en + -a. Blog honetako Otxoko toponimoaren oinarri bera, nahiz eta azken honek ez du ezer oinarriaz gain.
Hasieran etxea edo izango zen han, baina gero desagertuko zen eta gerora aurkintza bat izendatzeko erabiliko zen, gaur arte.
martes, 25 de septiembre de 2018
Otxoko toponimoa
Toponimo hau arabarra da eta bildu den lekuko bakarra G. Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa liburuan bada:
"OCHOCO, término en ayuntamiento de Aspárrena."
Dirudienez, antroponimo honetaz arduratu zen lehenengoa Alfonso Irigoien izan zen, bere Pertsona izenak euskaraz liburuko zati honetan bezala:
"3.265. OCHOCO: Ochoco, (1366, PN-XIV, F.Sang., 506 orr.), Racays de Suso-n; Rodrigo, yerrno de Ochoquo, (1350, PN-XIV, L.-Mon.Est., 366 orr.), Larrahona-n; Xemen Ochoquo, (1330, PN-XIV, F.Est., 273 orr.), Sesma-n; Xemen Ochoco, (1366, PN-XIV, F.Est., 628 orr.), Sesma-n, seguru asko pertsona berbera. Ikus OCHOA eta OCHANDO, eta baita-ere LOBO eta LOPE".
Berak eman zituen lekuko guztiak nafarrak ziren, baita Erdi Aroko beste agiri batzuetan agertzen direnak ere. Hala ere, antroponimoa Arabara ere hedatuko zen, Asparrenako toponimo hau lekukoa bada.
Egituraren aldetik ez du zailtasunik, Otxoa antroponimo eta -ko atzizki txikigarria lotuz Otxoko antroponimo hipokoristikoa genuke.
"OCHOCO, término en ayuntamiento de Aspárrena."
Dirudienez, antroponimo honetaz arduratu zen lehenengoa Alfonso Irigoien izan zen, bere Pertsona izenak euskaraz liburuko zati honetan bezala:
"3.265. OCHOCO: Ochoco, (1366, PN-XIV, F.Sang., 506 orr.), Racays de Suso-n; Rodrigo, yerrno de Ochoquo, (1350, PN-XIV, L.-Mon.Est., 366 orr.), Larrahona-n; Xemen Ochoquo, (1330, PN-XIV, F.Est., 273 orr.), Sesma-n; Xemen Ochoco, (1366, PN-XIV, F.Est., 628 orr.), Sesma-n, seguru asko pertsona berbera. Ikus OCHOA eta OCHANDO, eta baita-ere LOBO eta LOPE".
Berak eman zituen lekuko guztiak nafarrak ziren, baita Erdi Aroko beste agiri batzuetan agertzen direnak ere. Hala ere, antroponimoa Arabara ere hedatuko zen, Asparrenako toponimo hau lekukoa bada.
Egituraren aldetik ez du zailtasunik, Otxoa antroponimo eta -ko atzizki txikigarria lotuz Otxoko antroponimo hipokoristikoa genuke.
Otxoki toponimoa
Otxoki Donostiako etxe baten izena da.
Lehenengo lekukoa 1775. urtekoa litzateke, Proyecto de ereccion de tres iglesias antemurales en San Sebastian. Hacia 1775 izenburuko lanean, Luis Murugarren egilea, BAP, 1980, 393. eta 396. or.: Ochoqui.
Geroko informazioaren iturria Donostiako toponimia, 1995. urteko lana izan da, hauxe jarri zuten:
"OTXOKI: Ochoqui (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Ochoqui (1864, Casa de labor, N.P.G., 39 orr.); Otxoki (1989, D.U.T.B.). 64-14-3, M. I-3.
Ochoqui Bonasategui (1860, D.U.A.-D-7-1-P.).
*OTXOKI: Otxoki (1989, D.U.T.B.). 64-14-2, M."
Beraz, ia 250 urteko lekukoak badira eta beti Otxoki agertzen da, bestelako aldaerarik gabe. Horrela, etxe izena izanik, egokia litzateke antroponimian egokiak izan daitezkeen kideak aurkitzea. Bada bat erabat egokitzen dena, Otxoki antroponimoa, Otxoa ezagunaren hipokoristikoa. Aipatzen lehenengo P. Salaberri da, bere Izen ttipiak euskaraz liburuan hauxe jarri zuelako, 139. orrrialdean:
"Otxoki (Otxo(a)). Errazkingo Ochoquirena (1594, Le.p. 1) eta Goizuetako Ochoquirena (XVII. m.), Ochoqui (XVIII. m.), Ochoquia (XIX. m.) oikonimoetan aurkitu dut. Urumearen ertzeko herrikoa Otxókì ahoskatzen da egun; Baraibarren Otxokinbórda dago orain (NTEM XLV, 104)".
Salaberrik eite bereko antroponimorik aurkitu ez bazituen, gutxienez badira bi lekuko, Erdi Arokoak. Lehenengoa Colección Documental del Archivo Municipal de Hondarribia. Tomo II (1480-1498) liburuan bada:
Ochoqui d’Iginiz, 1481. urtean, 5. agiria.
Hurrengoa urte gutxira agertu zen, Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520) liburuan:
Ochoqui Belç, 1499. urtean, 1. agirian.
Erdi Aroko lekukoak gipuzkoarrak dira, eta toponimoa ere hangoa da, inguru berekoa. Badirudi antroponimo honek hedapen mugatua izan zuela, Gipuzkoako sortaldea eta honen Nafarroako eremua.
Antroponimoaren analisia, Salaberrik adierazi bezala Otxoa antroponimoa eta -ki atzizki txikigarria lirateke.
Beraz, Otxoki antroponimo hipokoristikotik Otxoki oikonimoa, etxe izena.
Lehenengo lekukoa 1775. urtekoa litzateke, Proyecto de ereccion de tres iglesias antemurales en San Sebastian. Hacia 1775 izenburuko lanean, Luis Murugarren egilea, BAP, 1980, 393. eta 396. or.: Ochoqui.
Geroko informazioaren iturria Donostiako toponimia, 1995. urteko lana izan da, hauxe jarri zuten:
"OTXOKI: Ochoqui (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Ochoqui (1864, Casa de labor, N.P.G., 39 orr.); Otxoki (1989, D.U.T.B.). 64-14-3, M. I-3.
Ochoqui Bonasategui (1860, D.U.A.-D-7-1-P.).
*OTXOKI: Otxoki (1989, D.U.T.B.). 64-14-2, M."
Beraz, ia 250 urteko lekukoak badira eta beti Otxoki agertzen da, bestelako aldaerarik gabe. Horrela, etxe izena izanik, egokia litzateke antroponimian egokiak izan daitezkeen kideak aurkitzea. Bada bat erabat egokitzen dena, Otxoki antroponimoa, Otxoa ezagunaren hipokoristikoa. Aipatzen lehenengo P. Salaberri da, bere Izen ttipiak euskaraz liburuan hauxe jarri zuelako, 139. orrrialdean:
"Otxoki (Otxo(a)). Errazkingo Ochoquirena (1594, Le.p. 1) eta Goizuetako Ochoquirena (XVII. m.), Ochoqui (XVIII. m.), Ochoquia (XIX. m.) oikonimoetan aurkitu dut. Urumearen ertzeko herrikoa Otxókì ahoskatzen da egun; Baraibarren Otxokinbórda dago orain (NTEM XLV, 104)".
Salaberrik eite bereko antroponimorik aurkitu ez bazituen, gutxienez badira bi lekuko, Erdi Arokoak. Lehenengoa Colección Documental del Archivo Municipal de Hondarribia. Tomo II (1480-1498) liburuan bada:
Ochoqui d’Iginiz, 1481. urtean, 5. agiria.
Hurrengoa urte gutxira agertu zen, Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520) liburuan:
Ochoqui Belç, 1499. urtean, 1. agirian.
Erdi Aroko lekukoak gipuzkoarrak dira, eta toponimoa ere hangoa da, inguru berekoa. Badirudi antroponimo honek hedapen mugatua izan zuela, Gipuzkoako sortaldea eta honen Nafarroako eremua.
Antroponimoaren analisia, Salaberrik adierazi bezala Otxoa antroponimoa eta -ki atzizki txikigarria lirateke.
Beraz, Otxoki antroponimo hipokoristikotik Otxoki oikonimoa, etxe izena.
jueves, 20 de septiembre de 2018
Otsaita toponimoa
Otsaita Berrizko (B) toponimoa da.
Lekuko zaharrak baditu, Erdi Arokoak. Colección Documental del Archivo Municipal de Durango. Tomo II liburuan bada bat, XVI. mende hasierakoa: Ochoa de Ochayta, 1504. urtean, 134. agirian.
Bilduma horretako hurrengo liburuan gehiago badira, Colección Documental del Archivo Municipal de Durango. Tomo III liburuan: Ochoa de Ochayta, XV-XVI. mendeetakoa, 223. agiria. Beste grafia batekin ere badaude: Martin de Osayta, 1512. urtean, 166. agirian; Martin de Osayta, XV-XVI. mendeetakoa, 223. agiria; Mari Ochoa de Osayta, XV-XVI. mendeetakoa, 223. agiria.
Blog honetako Otzango toponimoa bezala, lekuko zahar batzuek <ch> erakusten duten bitartean, beste batzuetan <s> badago.
Hurrengo mendeetako lekukoetan <ch> bada, hala nola, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Vizcaya de los siglos XVII y XVIII liburuko lekukoak, XVIII. mendekoak:
"Ochaita [N, TO]
Ochaitta (la caseria de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1796, FogVizcayaMs.
Ochayta (la casa de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1704, FogVizcayaMs.
Ochaita_Veytia (la caseria de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1745, FogVizcayaMs.
Ochayta_Ueytia (la casa de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1704, FogVizcayaMs.
Ochayta_Veittia (la caseria de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1796, FogVizcayaMs.
Ochaita_de_Suso (la caseria de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1745, FogVizcayaMs."
Beraz, toponimo honen lekukoek bost mende bete dituzte, baina ziurrenik toponimoa mende batzuk zaharragoa izan daiteke, ohi den bezala.
Analis etimologikoa egiteko, argi samar dago bi elementuz osaturik dagoela, otsa- eta -ita, lehenengoa otso izenaren edo Otxoa antroponimoaren eratorpeneko aldaera, bestea izan liteke -eta atzizki ezagunaren aldaera, eta gero aldaketa gertatu zen: *Otsaeta > Otsaita.
Beste aukera bat, atzizkia -ita izatea, adibidez gaztelaniaz ohiko txikigarria bada, casa > casita... Horrek ez luke eskatuko inolako aldaketarik: Otsa- 'otso/Otso' + -ita > *Otsaita antroponimo hipokoristiko emakumezkoa, Otxoeta bezala.
Beharbada *Otsaita bazen Otxoeta antroponimo ezagunaren aldaera, zaharragoa. Horrek azalduko luke otsa- erabiltzea, Otxando antroponimoan bezala, cf. blog honetako Otsandola eta Otsondoa toponimoak. Edo Otxango antroponimoa, Otxango eta Otzango toponimoen sortzailea izana.
Beste aldetik, aipagarria da <ch> eta <s> grafien agerpena, horrek adieraz lezake lehenagoko ahoskeraren afrikatua <ts> zela, hala bazen ere Otsoeta toponimo bizkaitarrean ere.
*Otsaeta edo *Otsaita ustezko antroponimoak galdu ziren eta ez da lekukorik geratzen Otsaita toponimoa baizik.
Hala izan bazen, Otsaita toponimoaren etimologia argitzeaz gain, antroponimo galdu baten aztarren bakarra izango genuke.
Lekuko zaharrak baditu, Erdi Arokoak. Colección Documental del Archivo Municipal de Durango. Tomo II liburuan bada bat, XVI. mende hasierakoa: Ochoa de Ochayta, 1504. urtean, 134. agirian.
Bilduma horretako hurrengo liburuan gehiago badira, Colección Documental del Archivo Municipal de Durango. Tomo III liburuan: Ochoa de Ochayta, XV-XVI. mendeetakoa, 223. agiria. Beste grafia batekin ere badaude: Martin de Osayta, 1512. urtean, 166. agirian; Martin de Osayta, XV-XVI. mendeetakoa, 223. agiria; Mari Ochoa de Osayta, XV-XVI. mendeetakoa, 223. agiria.
Blog honetako Otzango toponimoa bezala, lekuko zahar batzuek <ch> erakusten duten bitartean, beste batzuetan <s> badago.
Hurrengo mendeetako lekukoetan <ch> bada, hala nola, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Vizcaya de los siglos XVII y XVIII liburuko lekukoak, XVIII. mendekoak:
"Ochaita [N, TO]
Ochaitta (la caseria de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1796, FogVizcayaMs.
Ochayta (la casa de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1704, FogVizcayaMs.
Ochaita_Veytia (la caseria de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1745, FogVizcayaMs.
Ochayta_Ueytia (la casa de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1704, FogVizcayaMs.
Ochayta_Veittia (la caseria de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1796, FogVizcayaMs.
Ochaita_de_Suso (la caseria de) [Eytua (cofradia de)], Berriz, a.1745, FogVizcayaMs."
Beraz, toponimo honen lekukoek bost mende bete dituzte, baina ziurrenik toponimoa mende batzuk zaharragoa izan daiteke, ohi den bezala.
Analis etimologikoa egiteko, argi samar dago bi elementuz osaturik dagoela, otsa- eta -ita, lehenengoa otso izenaren edo Otxoa antroponimoaren eratorpeneko aldaera, bestea izan liteke -eta atzizki ezagunaren aldaera, eta gero aldaketa gertatu zen: *Otsaeta > Otsaita.
Beste aukera bat, atzizkia -ita izatea, adibidez gaztelaniaz ohiko txikigarria bada, casa > casita... Horrek ez luke eskatuko inolako aldaketarik: Otsa- 'otso/Otso' + -ita > *Otsaita antroponimo hipokoristiko emakumezkoa, Otxoeta bezala.
Beharbada *Otsaita bazen Otxoeta antroponimo ezagunaren aldaera, zaharragoa. Horrek azalduko luke otsa- erabiltzea, Otxando antroponimoan bezala, cf. blog honetako Otsandola eta Otsondoa toponimoak. Edo Otxango antroponimoa, Otxango eta Otzango toponimoen sortzailea izana.
Beste aldetik, aipagarria da <ch> eta <s> grafien agerpena, horrek adieraz lezake lehenagoko ahoskeraren afrikatua <ts> zela, hala bazen ere Otsoeta toponimo bizkaitarrean ere.
*Otsaeta edo *Otsaita ustezko antroponimoak galdu ziren eta ez da lekukorik geratzen Otsaita toponimoa baizik.
Hala izan bazen, Otsaita toponimoaren etimologia argitzeaz gain, antroponimo galdu baten aztarren bakarra izango genuke.
Otsoeta toponimoa
Otsoeta Zornotzako baserria da.
Lekuko zaharrik ez bada ere, Erdi Aroko antroponimo bat dago, guztiz egokitzen dena, Otxoeta. Alfonso Irigoienek Pertsona izenak euskaraz liburuan hauxe jarri zuen:
"3.267. [...] Bada OCHOETA / OCHETA ere, seguru asko emakume-izena, eta baita-ere O[T]SOTA: Ochoeta, (1330, PN-XIV, F.Est., 236 orr.), Larraga-n; Ocheta de Saragueta, (1366, PN-XIV, F.Pamp.Mont., 550 orr.), (en la ciudat et Nauarreria de Pomplona); Osota, (1330, PN-XIV, F.Est., 300 orr.), Artaxona-n.
XIII menderako OCHOETA: Ochoeta, (1288 inguruan, El gran Pr. Nav., dok. 498)".
Irigoienek eman zituen lekuko guztiak nafarrak ziren, XIII-XIV. mendeetakoak; beraz, Zornotzako toponimo honek lekuko bat gehiago biltzen du, toponimikoa, beharbada lehenengoa, eta Bizkaikoa. Horrek adieraziko luke antroponimo honek agiri zaharretan bildutako hedapena baino handiagoa ezagutu zuela.
Antroponimoaren elementuak Otxoa antroponimoa eta -eta atzizki hipokoristikoa, erromantze batetik mailegatua, Irigoienek adierazten duen bezala beste lan batean, De re philologica linguae uasconicae V liburuan bildutako Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vascónica, 19. orrialdean.
Nabarmentzekoa da toponimoaren afrikatua, Irigoienen lekuko ia guztiek <ch> dute, Osota izan ezik, eta hau ziurrenik egun <ts> digrafoz idatziko genuke, Otsoeta bezala. Beraz, toponimoak afrikatu zaharra gordeko luke.
Beste aukera etimologiko bat litzateke otso animalia izenari -eta atzizki multzogarria eranstea, baina toponimian ez da ohikoa horrelako egitura. Horri gaineratu behar zaio etxe izena dela eta horiek, blog honetan behin eta berriz ikusi bezala, normalean antroponimo batez osaturik daude.
Beraz, Otxoeta antroponimoaren lekuko toponimiko bat litzateke Zornotzako Otsoeta baserria.
Lekuko zaharrik ez bada ere, Erdi Aroko antroponimo bat dago, guztiz egokitzen dena, Otxoeta. Alfonso Irigoienek Pertsona izenak euskaraz liburuan hauxe jarri zuen:
"3.267. [...] Bada OCHOETA / OCHETA ere, seguru asko emakume-izena, eta baita-ere O[T]SOTA: Ochoeta, (1330, PN-XIV, F.Est., 236 orr.), Larraga-n; Ocheta de Saragueta, (1366, PN-XIV, F.Pamp.Mont., 550 orr.), (en la ciudat et Nauarreria de Pomplona); Osota, (1330, PN-XIV, F.Est., 300 orr.), Artaxona-n.
XIII menderako OCHOETA: Ochoeta, (1288 inguruan, El gran Pr. Nav., dok. 498)".
Irigoienek eman zituen lekuko guztiak nafarrak ziren, XIII-XIV. mendeetakoak; beraz, Zornotzako toponimo honek lekuko bat gehiago biltzen du, toponimikoa, beharbada lehenengoa, eta Bizkaikoa. Horrek adieraziko luke antroponimo honek agiri zaharretan bildutako hedapena baino handiagoa ezagutu zuela.
Antroponimoaren elementuak Otxoa antroponimoa eta -eta atzizki hipokoristikoa, erromantze batetik mailegatua, Irigoienek adierazten duen bezala beste lan batean, De re philologica linguae uasconicae V liburuan bildutako Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vascónica, 19. orrialdean.
Nabarmentzekoa da toponimoaren afrikatua, Irigoienen lekuko ia guztiek <ch> dute, Osota izan ezik, eta hau ziurrenik egun <ts> digrafoz idatziko genuke, Otsoeta bezala. Beraz, toponimoak afrikatu zaharra gordeko luke.
Beste aukera etimologiko bat litzateke otso animalia izenari -eta atzizki multzogarria eranstea, baina toponimian ez da ohikoa horrelako egitura. Horri gaineratu behar zaio etxe izena dela eta horiek, blog honetan behin eta berriz ikusi bezala, normalean antroponimo batez osaturik daude.
Beraz, Otxoeta antroponimoaren lekuko toponimiko bat litzateke Zornotzako Otsoeta baserria.
martes, 18 de septiembre de 2018
Otzango toponimoa
Otzango Zumaiako toponimoa da, baserri baten izena.
Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburuan ere, Oikiako haranerako Otzango baserria bada.
Baina lekuko zaharragoak badira, Erdi Arokoak.
Documentación medieval del Archivo Municipal de Zumaia (1256-1520) liburuko lekukoak dira:
Iohan Martiniz d’Ochango, 1344. urtekoa, 6. agiria; don Beltrán Martiniz d’Ochango, 1344. urtekoa, 6. agiria; Iohan Martinis d’Ochango, 1344. urtekoa, 7. agiria; don Beltrán Martiniz de Ochango, 1344. urtekoa, 7. agiria.
Baina badira grafia diferentea duten lekukoak:
Pedro de Osango, 1495. urtekoa, 53. agiria; Catalina de Osango, 1503. urtekoa, 55. agiria; don Martín de Osango, 1520. urtekoa, 86. agiria.
Kontuan izanik herri bereko lekukoak direla eta toponimo berari buruz ari direla, gerta liteke grafien diferentzia ahoskerakoa islatzea? Ziurrenik kasu guztietan afrikatua ahoskatzen zen baina eskribauek grafietan diferentzia egin zutela batzuek <ch> idatzi zuten nabarmentzeko afrikatua zela eta besteek <s>, nabarmentzeko artikulazio modua, egungo Otsango idatziko genukeena.
Hala ere, azken urteetako lekukoak bat datoz toponimoa Otzango dela, beharbada txistukari neutralizazioa ere Zumaiaraino heldua da, eta horregatik afrikatuak batu dira, sartaldeko euskaran bezala, eta ondorioa ahoskera hori da.
Etimologiari buruz, Otsango antroponimoa toponimo bihurtu zen, Otxango toponimoa bezala. Oinarria Otxoa antroponimoa eta atzizkia -ngo lirateke.
Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburuan ere, Oikiako haranerako Otzango baserria bada.
Baina lekuko zaharragoak badira, Erdi Arokoak.
Documentación medieval del Archivo Municipal de Zumaia (1256-1520) liburuko lekukoak dira:
Iohan Martiniz d’Ochango, 1344. urtekoa, 6. agiria; don Beltrán Martiniz d’Ochango, 1344. urtekoa, 6. agiria; Iohan Martinis d’Ochango, 1344. urtekoa, 7. agiria; don Beltrán Martiniz de Ochango, 1344. urtekoa, 7. agiria.
Baina badira grafia diferentea duten lekukoak:
Pedro de Osango, 1495. urtekoa, 53. agiria; Catalina de Osango, 1503. urtekoa, 55. agiria; don Martín de Osango, 1520. urtekoa, 86. agiria.
Kontuan izanik herri bereko lekukoak direla eta toponimo berari buruz ari direla, gerta liteke grafien diferentzia ahoskerakoa islatzea? Ziurrenik kasu guztietan afrikatua ahoskatzen zen baina eskribauek grafietan diferentzia egin zutela batzuek <ch> idatzi zuten nabarmentzeko afrikatua zela eta besteek <s>, nabarmentzeko artikulazio modua, egungo Otsango idatziko genukeena.
Hala ere, azken urteetako lekukoak bat datoz toponimoa Otzango dela, beharbada txistukari neutralizazioa ere Zumaiaraino heldua da, eta horregatik afrikatuak batu dira, sartaldeko euskaran bezala, eta ondorioa ahoskera hori da.
Etimologiari buruz, Otsango antroponimoa toponimo bihurtu zen, Otxango toponimoa bezala. Oinarria Otxoa antroponimoa eta atzizkia -ngo lirateke.
Otxango toponimoa
Arabako toponimoa, Aletxa ingurukoa. Bi lekuko daude José Antonio González Salazar-en Montaña alavesa. Comunidades y pastores liburuan, 279. orrialdean. Testuen agiria 1825. urtekoa da; beraz, duela bi mendeko lekukoak dira: "paraje que llaman OCHANGO" eta "sitio [...] llaman OCHANGO".
Analisi etimologikoari dagokionez, antroponimo hutsa litzateke, gero toponimo bihurtua. Otxango antroponimoaren oinarria Otxoa izango zen eta -ngo atzizki hipokoristikoa. Blog honetan badira Otxango antroponimoaren lekuko zahar batzuk, Otsanko antroponimoa eta Otsango antroponimoa.
Badirudi toponimo hila dagoela, hala ere, lekuko zahar honek Erdi Aroraino eraman behar du bere sorrera, Otxango-ren lekuko urriak oso zaharrak direlako.
Analisi etimologikoari dagokionez, antroponimo hutsa litzateke, gero toponimo bihurtua. Otxango antroponimoaren oinarria Otxoa izango zen eta -ngo atzizki hipokoristikoa. Blog honetan badira Otxango antroponimoaren lekuko zahar batzuk, Otsanko antroponimoa eta Otsango antroponimoa.
Badirudi toponimo hila dagoela, hala ere, lekuko zahar honek Erdi Aroraino eraman behar du bere sorrera, Otxango-ren lekuko urriak oso zaharrak direlako.
martes, 11 de septiembre de 2018
Otsango antroponimoa
Donemiliaga Kukulako kartularioan 952. urtean, 64. agirian Osango aipatzen da. Inoiz pentsatu izan da Osango toponimoa zela, baina aspaldian G. Lopez de Gereñuk, bere Toponimia alavesa: seguido de mortuorios o despoblados y pueblos alaveses liburuan, Arabako mortuorio delakoez ari denean zailtasunak baditu:
"185. OSANGO. — No podemos asegurar que sea realmente un “mortuorio”, puesto que el único dato encontrado es de 1 de julio de 952, en que Diego Beilaz cede sus bienes a San Millán, y en ellos vemos citado, entre Anguella (despoblado) y Urbina, “Osango, cum casas, ecclesia et cum sua hereditate” (4, pág. 58). Llorente afirma que Orango es una variante del pueblo de Orenin, cuya situación queda bastante lejos de Anguella y Urbina".
Andres de Mañarikua ikertzailearen arabera, Osango hau ez litzateke toponimoa, antroponimoa baizik, bere “Vizcaya, siglos VIII al XI. Los orígenes del señorio” honakoa idatzi zuenean:
“La donación de Diego Vélaz siempre hace preceder la preposición «in» al nombre del lugar en que se sitúan las personas o bienes donados: «In Alava... In Sancti Vicentii... In Anguella...» Y a continuación del topónimo, consigna el nombre de las personas donadas y sus bienes. En nuestro caso se prescinde de la partícula «in» y no se mencionaría ninguna persona. El diploma dice: «In Anguella tres casatos: Sancio, Tellu, Beila; Osango, cum casas, ecclesias et cum sua hereditate». Y ello nos induce a pensar que Osango no es nombre de lugar; sino de persona, residente en Anguella. Un siglo después (1053) encontramos el patronímico «Ossandoç», que supone el nombre de varon Ossando y es conocido el nombre vasco medieval de mujer Otsanda.
La misma razón nos hace pensar que Urrana, que ha sido identificado con Durana, mencionado por el documento de las rejas en Arrazua, no es en la donación de Diego Vélaz nombre de lugar, sino de persona, vecina de la villa de Ulibarri. Que tal nombre existiera lo prueba el documento fundacional de San Agustín (1053) que menciona a «Nunuto Miotaco ad una cum uxor sua Urrana»”.
Otsango litzateke Otxoa ezagunaren hipokoristikoa, Otsanko bezalakoa, baina azken honentan atzizkia -nko bazen, Otsango-rena -ngo litzateke. Biak atzizki beraren aldaerak, hala ere, kilometro gutxitan diferentzia nabarmena izango zen, Errioxan arkaismoa eta Araban, aldiz, berrikuntza.
Grafiaren aldetik aipatzeko bakarra <s> litzateke, ziurrenik islatzeko egun <ts> idazten duguna.
"185. OSANGO. — No podemos asegurar que sea realmente un “mortuorio”, puesto que el único dato encontrado es de 1 de julio de 952, en que Diego Beilaz cede sus bienes a San Millán, y en ellos vemos citado, entre Anguella (despoblado) y Urbina, “Osango, cum casas, ecclesia et cum sua hereditate” (4, pág. 58). Llorente afirma que Orango es una variante del pueblo de Orenin, cuya situación queda bastante lejos de Anguella y Urbina".
Andres de Mañarikua ikertzailearen arabera, Osango hau ez litzateke toponimoa, antroponimoa baizik, bere “Vizcaya, siglos VIII al XI. Los orígenes del señorio” honakoa idatzi zuenean:
“La donación de Diego Vélaz siempre hace preceder la preposición «in» al nombre del lugar en que se sitúan las personas o bienes donados: «In Alava... In Sancti Vicentii... In Anguella...» Y a continuación del topónimo, consigna el nombre de las personas donadas y sus bienes. En nuestro caso se prescinde de la partícula «in» y no se mencionaría ninguna persona. El diploma dice: «In Anguella tres casatos: Sancio, Tellu, Beila; Osango, cum casas, ecclesias et cum sua hereditate». Y ello nos induce a pensar que Osango no es nombre de lugar; sino de persona, residente en Anguella. Un siglo después (1053) encontramos el patronímico «Ossandoç», que supone el nombre de varon Ossando y es conocido el nombre vasco medieval de mujer Otsanda.
La misma razón nos hace pensar que Urrana, que ha sido identificado con Durana, mencionado por el documento de las rejas en Arrazua, no es en la donación de Diego Vélaz nombre de lugar, sino de persona, vecina de la villa de Ulibarri. Que tal nombre existiera lo prueba el documento fundacional de San Agustín (1053) que menciona a «Nunuto Miotaco ad una cum uxor sua Urrana»”.
Otsango litzateke Otxoa ezagunaren hipokoristikoa, Otsanko bezalakoa, baina azken honentan atzizkia -nko bazen, Otsango-rena -ngo litzateke. Biak atzizki beraren aldaerak, hala ere, kilometro gutxitan diferentzia nabarmena izango zen, Errioxan arkaismoa eta Araban, aldiz, berrikuntza.
Grafiaren aldetik aipatzeko bakarra <s> litzateke, ziurrenik islatzeko egun <ts> idazten duguna.
Otsanko antroponimoa
Antroponimo galdu hau hiru aldiz agertu da Donemiliaga Kukulako kartularioan. Lekuko zaharrena Uzanco bezala dago: Uzanco de Refoio, 940. urtekoa, 27. agiria.
Hamaika urte geroago beste aldaera bat izango genuke, Ozanco: vinea de Ozanco [transkribapenean Oranco], eta bi lerro beherago: a[g]ro de Ozanco. Esan bezala, biak 951. urtekoak, 62. agirian.
P. Salaberriren Izen ttipiak euskaraz liburuan Otxanko, Otsango hipokoristikoak aipatu zituen eta Errioxako Uzanco, Ozanco horiek hipokoristiko honen lekuko zaharrenak lirateke, duela mila urte baino zaharragoak.
Uzanco-ren lehenengo bokalaren aldaketa blog honetan dauden toponimo batzuetan ere bada, hala nola, Uxando, Usandizaga eta Usanits. Beraz, Otxoa-ren hainbat eratorritan gertatutako fenomeno litzateke.
*Otsanko-ren egitura ezaguna da, batetik otsa- 'otso/Otso' eta atzizkia -nko, Otxanko bezala, belare ahoskabea gordetakoa.
Grafiaren aldetik, susmatzekoa da <z> erabiliko zutela afrikatua idazteko, grafia egokia ez zutelako.
Hamaika urte geroago beste aldaera bat izango genuke, Ozanco: vinea de Ozanco [transkribapenean Oranco], eta bi lerro beherago: a[g]ro de Ozanco. Esan bezala, biak 951. urtekoak, 62. agirian.
P. Salaberriren Izen ttipiak euskaraz liburuan Otxanko, Otsango hipokoristikoak aipatu zituen eta Errioxako Uzanco, Ozanco horiek hipokoristiko honen lekuko zaharrenak lirateke, duela mila urte baino zaharragoak.
Uzanco-ren lehenengo bokalaren aldaketa blog honetan dauden toponimo batzuetan ere bada, hala nola, Uxando, Usandizaga eta Usanits. Beraz, Otxoa-ren hainbat eratorritan gertatutako fenomeno litzateke.
*Otsanko-ren egitura ezaguna da, batetik otsa- 'otso/Otso' eta atzizkia -nko, Otxanko bezala, belare ahoskabea gordetakoa.
Grafiaren aldetik, susmatzekoa da <z> erabiliko zutela afrikatua idazteko, grafia egokia ez zutelako.
martes, 4 de septiembre de 2018
Otxandarri toponimoa
Toponimo hau arabarra da, Villaverde herrikoa, Lagrán-etik hurbil. Lekuko bakarra dago, G. Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa: seguido de mortuorios o despoblados y pueblos alaveses liburuan jasoa:
"OCHANDARRI, 1770, labrantío de Villaverde."
Toponimoa dagoen bezala, Otxanda + harri bezalako egitura izan lezake. Hala ere, Otxandibar toponimoan ikusi bezala, antroponimoaren azken bokala galdu zen eta ez dago erabateko ziurtasunik
antroponimoa Otxando edo Otxanda izateko. Gainera, toponimoaren lekuko bakarra nahiko berankorra da, eta herri hartan euskara aspaldi galdua izango zen.
Otxando eta Otxanda antroponimoen lekuko zuzenak kontuan hartuz, badirudi emakumezko izenak bizitza luzeagoa izan zuela, Erdi Aroa bukatu ondoren ere erabilia izan zen. Beraz, Otxanda izenak aukera gehiago izango zituen toponimo honetako oinarria izateko. Dena den, ziurtasun maila handiagoa izateko, lekuko gehiago eta zaharragoak beharrezkoak lirateke.
"OCHANDARRI, 1770, labrantío de Villaverde."
Toponimoa dagoen bezala, Otxanda + harri bezalako egitura izan lezake. Hala ere, Otxandibar toponimoan ikusi bezala, antroponimoaren azken bokala galdu zen eta ez dago erabateko ziurtasunik
antroponimoa Otxando edo Otxanda izateko. Gainera, toponimoaren lekuko bakarra nahiko berankorra da, eta herri hartan euskara aspaldi galdua izango zen.
Otxando eta Otxanda antroponimoen lekuko zuzenak kontuan hartuz, badirudi emakumezko izenak bizitza luzeagoa izan zuela, Erdi Aroa bukatu ondoren ere erabilia izan zen. Beraz, Otxanda izenak aukera gehiago izango zituen toponimo honetako oinarria izateko. Dena den, ziurtasun maila handiagoa izateko, lekuko gehiago eta zaharragoak beharrezkoak lirateke.
Otsandagorta toponimoa
Otsandagorta Zeanuriko baso baten izena da. Toponimo honetan afrikatu jatorrizkoa agertzen da, eta gauzak zuzen eginez gero, badirudi aspaldiko ahoskapena gorde dela. Ohar hau egin beharrekoa da, izan ere, Otxanda bezalako toponimoaren afrikatua <tx> da, eta Otxanda antroponimoaren lekuko ia guztietan <ch> bezala transkribaturik daude; beraz, egun <tx> idatzi beharko litzateke.
Bigarren elementua gorta da, eta korta hitz ezagunagoaren aldaera litzateke. Egun korta 'ikuilu' bada ere, lehenago 'saroi' bezala ezaguna izan zen, eta hori izango zen Otsandagorta toponimoan ere.
Bigarren elementua gorta da, eta korta hitz ezagunagoaren aldaera litzateke. Egun korta 'ikuilu' bada ere, lehenago 'saroi' bezala ezaguna izan zen, eta hori izango zen Otsandagorta toponimoan ere.
Suscribirse a:
Comentarios (Atom)