Dima toponimoa

 Dima Bizkaiko udalerria da, Arratia eskualdekoa.
Toponimo honen lehenengo lekukoa XII. mendekoa litzateke, Toponimia Medieval en el País Vasco. Letras B-G liburutik hartua:

DIMA. DIMA. B
GARCIA GARCEZ DE FUSTO C. GARCIA NUNNUZO DE BEGONIA C. DON LOP DE ARANZAZU C. DON SANCIO DE DIMA C.
BALPARDA: VIZCAYA Y SUS FUEROS, VOL. 2, PAG. 391, AÑO: 1162.
“VID (STA. MARIA DE LA VID, BURGOS)”.
NOMINACION:

Erdi Aroko lekuko batzuk gehiago badaude Colección Documental de los Archivos Municipales de Guerricaiz, Larrabezua, Miravalles, Ochandiano, Ondárroa y Villaro izeneko liburuan, aipuak ez dira gutxi, lehenengo agirikoak hauek lirateke, 4. agirian, 1455. urtean, Pero Errçila, fiel de la anteiglesia de Dyma. XV. mendea bukatzear denean, beste lekuko batzuk gehiago, 8. agirian, 1497. urtean:

omes buenos vesinos de la anteyglesia de Sant Pedro de Dima,
[...]
e de la dicha anteyglesia de Dima sobre los montes e terminos de entre las dichas partes
[...]
fize fee en como los de la dicha anteyglesia de Dima en presençia tenian el dicho poder, para lo susodicho, fuerte e firme, de los de la dicha anteyglesia de Dima.

Lekuko zaharrak ezagutuz gero, toponimoa ez da batere aldatu azken mendeetan. Horrek analisia zailtzen du, jakinik oso gutxi direla d- hasiera duten toponimoak. Hauetako asko done (edo dona) hitza dute, baina ez da Dima-ren kasua.
Hurbilen dagoen euskal hitza, dema litzateke, baina arazo batzuk baditu: toponimo bihurtzeko ezegokitasuna, dema hitzaren jatorri mugatua, /e/ bokalaren aldaketa azaltzeko zailtasuna...
Egokiena litzateke beste azalbide bat bilatzea, eta hau antroponimikoa izan daiteke. Horretarako izen greko bat izan daiteke egokia, Didimo, eta izen hori zuten bi gizon izan ziren euskal lurraldetik ez urrun bosgarren mendean. Batetik, Auñamendi entziklopediak aipatzen duen Didimo:

DIDIMO
Obispo que ocupó la sede episcopal de Calahorra en el año 490.

Bestea da Julio Caro Barojaren Materiales para una historia de la lengua vasca en su relación con la latina izeneko liburuan aipatzen duena, 146-147. orrialdeetan:

Al tratar de los nombres de «Barañain» y «Barañano» (págs. 69, 85), pensamos en «Veranianum» como base. Pues bien; sabemos que en el año de 404 los suevos, vándalos y alanos fueron contenidos en el Pirineo en su intento de pasar a España por las huestes de dos patricios hermanos, de raza española, que se llamaban, precisamente, «Didimus» y «Veranianus», sobrinos de Teodosio el Grande, muertos después por orden de Constantino el Usurpador. La acción de ellos se ha localizado en los Pirineos orientales por lo general. Pero sería muy posible, en vista de este dato, que también hubiera tenido lugar parte de la lucha en el clásico punto de invasión por la zona occidental: Roncesvalles y el camino de Astorga a Burdeos señalado en el mapa VIII. Didimo y Veraniano debían de poseer grandes propiedades y muchos siervos para poder retener a los bárbaros con sus recursos privados. No se ha le creer que todas ellas est[a]rían en la misma región. En el siglo IV, a comienzos del V e incluso después, una familia rica tenía veinte, o treinta, o cuarenta tierras, fincas, villas dispersas por una o varias provincias del Imperio.

Aipagarria da egiten duen lotura, Didimoren anaia, Veranianus, eta Barañain, Barañao euskal toponimoekin. Bide antzekoa eginez, Didimo eta Dima uztartuko ditugu. Dima izenean, dirudienez, ez dago atzizkirik. Erromatar garaian bazen ohitura jabearen izena jartzea, atzizki beharrik gabe. Horrelako toponimo batzuk ezagunak dira, hala nola, Via Augusta, Augusto enperadoreagatik eta Antonia gotorlekua, Marco Antonioren omenez deitua. Eredu bera aplikatu eta Didimo antroponimotik (villa) *Didima bezalako toponimoa sortua izango zen. *Didima > Dima bilakaera erraz azaltzen da, dela haplologia gertatuz, hau da, bi silaba berdin bat bihurtuz, Malkorri toponimoan bezala. Edo bestela, Didimoren azentua lehenengo silaban omen zegoen eta orduan, azentuaren indarraz bigarren silaba desagertuko zen, nahiz eta hau beharbada, euskararen ezaugarria ez izan, baina izena jatorriz, latinean erabilia zen. Edonola ere, laburketa gertatuko zen eta aspalditik geratuko zen ezaguna den izen bakarra, Dima.
Ezin aipatu gabe utzi antzinako hiri baten izena, Didima, egun Turkiako lurraldea den eremuan zegoena. Hiri zaharretik hurbil Didim izeneko hiria bada. Euskal Herrian badira hiri ospetsuen izenak dituzten herriak, Gordoa (Araba) Espainiako Córdoba hiri izenarekin lotua dago, Gipuzkoako Tolosa... Baina antzinako Didima hain ezaguna zen Bizkaiko herri bati izena emateko? Didimo, ikusi den bezala, ez zen inguru honetan izen ezezaguna duela 1500 urte eta horrek ederki azaltzen du Dima, urruneko Didima galduaren beharrik gabe.