Sarrinko toponimoa

 Errioxako toponimo zahar hau lekuko bakar baten bitartez ezaguna da, Donemiliaga Kukulako Becerro Galicano izeneko bilduman dago lekukoa, Sarrincho bezala jarria, 945. urtean:

[...] concedimus vobis in montibus de civitate de Aucha licentiam cedendi ligna ad cremandum, et ad domos hedificandas in locis determinatis, id est: sicut accipit in Ocharanna et ad Garvissaro, et ad Sanctum Pelagium; deinde ad Via de Torchus; deinde ad lumbo de Sarrincho; deinde ad Rencones et bachariza in Berrozal; et de Morteros et de Totas Torchas usque ad Vallem de Avolo, et usque ad padulem de Herramel, quia totum istud supradictum terminum est de civitate de Aucha. Et in istis supradictis terminis et in aliis montibus [...]

Toponimoan zalantza bat dago <ch> digrafoa interpretatzeko orduan. Izan ere, testuan badira digrafo honen bi irakurketa, batean, egun <tx> bezala izkribatuko genukeena, Ocharanna toponimoan. Baina beste modu batena irakurriko litzateke beste agerpen batzuetan, horrelakoak dira Aucha 'Oka', bachariza eta Torchas bezalakoetan. Hauetan <k> izango litzateke euskarazko grafia egokia. Beraz, bi irakurketa daude izen honetarako, uste badugu bestelako akatsik ez dagoela, *Sarrintxo ala *Sarrinko. Bietatik zuzena bigarrena litzateke, jakinik badirela sarri hitza eta -nko atzizki txikigarria, muturreko lurraldeetan ezaguna, erdikoetan -ngo aldaera ohikoa dena. Horrelako banaketa Otsango eta Otsanko antroponimoetan ere izango genuke.
Toponimorako eman den azterketa zuzena bada, hauxe litzateke sarri hitzaren lehenengo lekukoa, Orotariko Euskal Hiztegian dagoena X. mende bukaerakoa delako, beraz, mende erdi baten aurrerapena litzateke.

Gallardi toponimoa

 Gallardi da Zallako auzo baten izena, baita industrialde batena ere. Toponimoak antz handia du eskualdeko beste toponimo batekin, Gallarraga tontorraren izenarekin. Azken honen elementuak galar eta -aga badira, Gallardi toponimoaren atzizkia -di litzateke, oso ohikoa toponimian. Baina lekuko zahar batek erakusten du izena nahikoa aldatu zela, Izendegi Geografiko Ofizialeko web orrian XVII. mendeko lekuko bat dago, gardellegui (1645). Lekuko hau zuzena bada, aldaketa larriak izan ziren; zoritxarrez, ez dago hurrengo mendeetako lekukorik, bilakaera ikusteko. Hala ere, kontuan izanik kate luzearen bi muturrak, erraz antzematen da azken silabako herskaria galdu zela eta metatesi handi bat gertatu zela, rd-ll > ll-rd. Aldaketa beharbada erraztu zen Gallarraga mendiaren eraginez, bestela, zaila da ulertzea horrelako aldaketaren arrazoia. Horrelako metatesiak gutxitan agertzen dira, baina izan dira, Baztela toponimoarena bezala, balezta hitzean jatorri izan dezakeena. Toponimoaren etimologia Kardelegi toponimioaren berbera da, Gardele antroponimoa eta hegi izena edo, agian, -tegi atzizkiaren aldaera zaharra.

Bernarda toponimoa

 Arabako toponimo honen lekukoa XX. mendearen erdialdekoa da, Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan aurkitua:

BERNARDA, término de Nograro.

Toponimo honetan Bernarda emakumezko antroponimoa dago, besterik gabe. Antroponimo honen lekukoak daude Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak. XVI. mendearen hasieratik lekukoak jaso dira:

Bernardaren gizonezko aldaera Bernardo da, germaniar jatorriko antroponimoa.

Martonea toponimoa

 Martonea da Amezketako etxe bat. Lekuko zaharrik ez dago eta hemen aurkeztuko den etimologia egin da dagoen lekukotza urriarekin. Lekuko zaharragoak agertuz gero, etimologia sendotu liteke edo ezeztatu.
Toponimo honen bukaera aldean bi elementu daude, -(r)en eta -a, artikulua. Azaltzeko geratzen dena, Marto, antroponimo bat da. Marto eta Martogana toponimoen sarreran Marto antroponimoaz azalpen labur bat dago eta XVI. mendeko lekuko batzuk.
Martonea toponimoaren elementu berberak daude Martoena eta Martorena toponimoetan. Beraz, Marto + -(r)en + -a egituratik hiru dira sortutako toponimoak: Martoena, Martonea eta Martorena.

Meltxorrenea toponimoa

 Meltxorrenea zen Errenteriako etxe baten izena, bi lekukoren bitartez ezaguna, biak XVIII. mendearen bukaerakoak:

1793     Milchiorrenea
1794     Milchiorrrenea

Dirudienez, ezberdintasun bakarra akats bat da, azken lekukoak hiru dardarkari dituelako. Toponimoren azterketan sartuz, bukaeran etxe izenetan ohikoak diren -(r)en eta -a daude eta oinarrian antroponimo bat, Meltxor:

Hebreerako *Melki'or (Melki 'erregea' eta or 'argia') izenetik. Mateoren Ebanjelioa da ekialdetik etorritako magoak aipatzen dituen bakarra, izenak eta errege kopurua zehaztu gabe, gainera. Izenak IX. mendeko Liber Pontificalis-en agertu ziren, non mago bakoitzak munduko eskualde bana ordezkatzen baitzuen. Meltxor Asiako ordezkaritzat azaltzen da bertan.

Eliza kristauren eraginez hedatutako izen honek hainbat aldaera izan zituen eta Errenteriako toponimoan Miltxior dago, beharbada *Meltxior zaharrago batetik, aipatutako web orrian Beltxior aldaera agertzen da, lekuko bakarra duela.

Asuritz toponimoa

 Asuritz da Oloritz udalerriko herri hustu bat, Orbaibarrean, Nafarroako Erdialdeko eskualdean. Toponimoak bi elementu izan litzake, bukaeran -itz atzizkia eta oinarrian Asuri antroponimoa:

Erdi Aroko izena, Euskal Herritik Asturiaseraino erabilia. Asuri 919. urtean agertzen da lekukotzat epaiketa batean, Espejon (Araba).

Alfonso Irigoienen arabera, antroponimo hori latineko Agnellus izenarekin erka liteke, biak izen arruntak ziren, esanahi bera zutela eta antroponimo bihurtu ziren. Antroponimoaren sarreran bere patronimikoaren lekuko batzuk daude eta bukaerako txistukaria gorabehera, Nafarroako toponimoaren homofonoak dira:

Froila Assuriz, Didaco Asuriz a.987 CartSantillana

Bi erabilerak, patronimikoa eta toponimikoa, funtsean kontzeptu bera adierazten dute, jabetasuna, batean seme-alabena eta bestean lurrarena eta, antza, latineko -is genitibotik mailegatu zen, euskal fonetikara egokituz.

Garate toponimoa

 Garate hitzarekin sortutako toponimoak ez dira gutxi euskal lurretan. Horrela, Garategana da Eako baserri bat eta baita Gautegiz Arteaga eta Ibarrangelu arteko tontor bat ere. Garateko erreka da Artziniega eta Gordexolako erreka bat, beraz, toponimo hau Araban zein Bizkaian dago, gainera, izen bereko beste erreka bat dago Aduna, Andoain eta Zizurkilen. Garateko tontorra da Ispasterko tontor bat.
Garate zein Garatea toponimoen XVII. eta XVIII. mendeko lekuko ugari daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan:

Garate [N, TO]
Garate (la casa de), Arrazola, a.1704, FogVizcayaMs. -/Cenarruça, a.1641, FogVizcayaMs.

Garate [N, NO]
Garate (Agustina de Arabio_Vrrutia viuda de Martin de) [Vedoña (la caseria de)] [Zenita y Galarza (varrio de)], Elorrio, a.1745, FogVizcayaMs.
Garate (Antonio de) [Acheta (la caseria de)], Arrancudiaga, a.1745, FogVizcayaMs.
Garate (Antonio de) [Acheta y Zuloaga (barrio de)], Arrancudiaga, a.1704, FogVizcayaMs.
[...]

Garatea [N, TO]
Garatea (la caseria de), Gautiguiz de Arteaga, a.1641, FogVizcayaMs.
Garatea (la caseria de) [Basecheta (cofradia de)], Ereño, a.1745, FogVizcayaMs.
Garatea (la caseria de) [Mendesona (cofradia de)], Yspaster, a.1745, FogVizcayaMs.
Garatea (la caseria de) [Zeniga (cofradia de)], Cenarruza, a.1745, FogVizcayaMs.
Garatea (la cassa de), Yzpaster, a.1704, FogVizcayaMs. -/Zenarruza, a.1704, FogVizcayaMs.
Garattea (la casa de), Bolibar/Cenarruza, a.1796, FogVizcayaMs. -/Yspaster, a.1796, FogVizcayaMs.

Garatea [N, NO]
Garatea (Ant(oni)o de) [Aldaola_Aspicoa (la caseria de)], Arbazegui, a.1745, FogVizcayaMs.
Garatea (Domingo de), Bedarona, a.1704, FogVizcayaMs.
Garatea (Juan de) [Echebarri (la caseria de)] [Mendesona (cofradia de)], Yspaster, a.1745, FogVizcayaMs.
[...]

Toponimo hauen etimologiek ez dute zailtasun handirik, garate hitza ezaguna delako:

garate.
Onom.: Enecus Garatea. (1225) GLarr SJ 189. Don Garcia de Garate. (1246) Ib. 305. Petrus Garatecoa. (1249) Ib. 326. II peonadas en arradigaratea. Arzam 247.

1. "Col (passage), garatia" Foix. Cf. A Morf 696: "Ate en [...] Belate, Eulate, Garate... etc. no significa 'fuera' sino puerta o puerto y no de mar".
Hortakoz lehenak, Harizpe gehientako zianak, ükhen zian Berdaitzeko garatiaz (edo lephoaz) jabetzeko mania. ArmUs 1896, 102. Ibañeta garatian / egün ikhas dezagün / nola gure libertatiak / begiratü behar dügün. (Pastoral Üskaldünak Ibañetan). RIEV 1908, 668.

2. Cf. Itza 61 (ed. 1884; ap. RIEV 1930, 158): "Algunas [caserías] son de término redondo, como las fundadas en seles con su mojonera o apeo, llamado garate".

3. Hórreo. v. 3 garai.
Labetan gogortutako murkoak etxearen eta garatearen (hórreo) sinbolotzat zeuzkaten. Etxde Egan 1961 (1-3), 95.

Garate hitzak oso hedapen handia izan zuen eta egun dagoen gehiena toponimikoa da. Hitzaren analisiari dagokionez, argia da azken elementua ate izena dela baina hasierakoa iluna da, izan dezake lotura garai hitzarekin edo *gara hitz berreraikiarekin. Hemen proposatuko da beste azalbide bat, gain izenarekin lotura eginez. Garbe eta Garbea toponimoen sarreran gain > gar- bilakaera aurkeztu genuen eta garate izenarentzat ere egokia izan daiteke: gar- 'gain' + ate > garate. Garberen kasuetan ez zegoen beste aukerarik, garate hitzean beste aukera batzuk daude, baina eman den azalbidea osorik egokitzen zaio hitzari.

Balderrebielle toponimoa

 Arabako toponimo honen lekuko lekuko bakarra ezagutzen da, XVI. mende bukaerakoa eta Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan aurkitua:

BALDEREBIELLE, 1586, labrantío en Bachicabo.

Lekukoaren dardarkaria aldatu dugu, hala delakoan. Dirudienez, toponimoa aspaldi galdu zen baina bilaketa sakonago batek lekuko gehiago eman litzake. Toponimoa erromantzez sortua da eta egitura ezaguna du, Valdepaderna toponimoak bezala, val, valle izenaren aldaera laburtua, de preposizioa eta Rebielle, Revellius antroponimoaren aldaera bat, Ana Isabel Boullónen Antroponimia medieval galega (ss. VIII-XII) izenburuko tesian oso izen antzekoa dago, s. v. Revellius:

Euskaraz ere erabilia izan zen antroponimo hori, egokitzapena jasoa, Errebelu toponimoek hala erakusten dutelako.

Errebelu toponimoak

 Nafarroan lau dira Errebelu izena duten lekuak, guztiak aurkintzak dira. Aurizperri eta Mezkiritz herrietako Errebelu, Ezkirotz herriko Errebelu, Lantz herriko Errebelu eta, azkenik, Almandoz herriko Errebelu. Toponimoek, orohar, ez dute lekuko oso zaharrik, batzuk XVI. mende bukaerakoak dira, baina Almandoz herrikoek 20 urte bete dituzte duela gutxi:

errebelu (1998)
Errebelu (2019)

Lekuko zaharrenak Ezkirotz herrikoak dira:

errebelu (1592)
errebelu (1592)
errebelua (1593)

Hurrengoak Lantz herrikoak dira:

errebelugaña, sel de (1629)
Errebelu (2019)

Aurizperri eta Mezkirizkoak XIX. mendekoak dira:

errabelu (1833)
errebelu (1865)
revelua (1911-1925)

Azken toponimo honetan badira bi aipu etimologiko, lehenengoa Nafarroako Toponimia eta Mapagintza lan bilduma erraldoikoa:

[...]
OBS.- Elevación de 1001 metros de altitud. "Erraila (B-m), montón largo de helecho. Nahiz eta Bizkaian erabili esanahi horrekin, hemengoa zuhaitz eta iraztorrez beteriko eremua da" (MT).
[...]

Bestea Mikel Belaskoren Diccionario etimológico de los nombres de los montes y ríos de Navarra liburukoa:

[...]
Espinal, Mezkiritz (1001 m). Comentario. Nombre que se repite en Lantz y en la cendea de Galar, pero cuyo significado se nos escapa. Existe el apellido Errebelutegi.
[...]

Sarrera honetan proposatutako jatorria antroponimikoa izango da, Ana Isabel Boullónen Antroponimia medieval galega (ss. VIII-XII) izenburuko tesian oso izen antzekoa dago, s. v. Revellius:

Euskaran sartzean aldaketa batzuk izan zituen, nabarmena da dardarkariaren aurreko protesi bokalikoa, ohikoa egun ere. Tarteko <ll> ere soildu zen euskaraz <l> geratuz. Dirudienez, antroponimo honen lekukorik ez dago euskal lurraldean, baina toponimo nafar hauek erakusten dute garai zaharretan erabilia izan zela.

Garbe eta Garbea toponimoak

 Garbe da Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan dagoen toponimoa, gehienak lehenengo bi herrialdeen arteko mugaldean, horrela, Arabako Laudion eta Okondon erreka eta hegala, mazela da. Bizkaiko Igorre herrian kale bat da.
Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan lekuko gehiago daude:

GARBE, monte y camino de Mandojana. Regata de Llodio.

Bizkairako Galdakaon ere bazen Garbe, Relación toponímica general de Galdácano izeneko lanean agertzen baita:

Garbe: 1607, regato de Lecubaso; monte y término de Arteta.
Garbeburu: 1607, agurbide, zona de Lecubaso-Arteta.

Garbea da Artzentalesen erreka, Sopuertan eta Balmasedan tontorra eta Trebiñun soroa. Sopuertarako lekuko zahar bat dago Euskal Autonomia Erkidegoko Izendegi Geografiko Ofizialean, Garvea (1794). Inoiz toponimo honen lekukoetan La Garbea agertzen da.
Aipatutako Lopez de Gereñuren liburuan Arabako beste lekuko bat dago, Aiaraldean, la erdarazko preposizioa daramala, beharbada inguru honetako erdaran hitza mailegatu zelako:

GARBEA (La...), monte de Menagaray.

Azkenik, Gipuzkoan ere izan zen Garbe izeneko tontorra. Garbebarrena basoa toponimo eratorria da. Garberen lekuko zaharrena Garve da, 1822. urtekoa. Besteak lekukotza zaharragoa du, Garbeabarrena (1771), Garbe barrena (1891) eta Garbebarrena (1991).
Toponimoak aurkeztu eta gero, azterketa etimologikoa dago. Horretan aurrera egiteko bilakaera zahar bat kontuan izan behar dugu, sudurkariz bukatutako hitz batzuen eratorrietan dardarkari batez ordezkatua zela, horrela, egun : eguraldi, jaun : jauregi bezalakoak. Garbe zatituz, gar-be eskuratuko genuke eta lehenego elementuaren aurreko egoerara itzuliz gain eskura genezake: gar- 'gain' + -be (+ -a). Hurrengo elementua behe izan liteke eta *garbe hitz inoiz izan bazen 'gainaren behekoa' esan nahiko luke. Hau bat dator toponimo hauen gehienen kokalekuaren, mendi inguruan daudelako, gainaldeetatik hurbil.

Geretabaso eta Geretalaueta toponimoak

 Geretabaso eta Geretalaueta dira Igorreko toponimoak. Lehena basoa da, bere izenak adierazten duen bezala; bestea, baserria da eta tontorra.
Baserriaren toponimoaren lekuko zaharrenak XX. mende bukaerakoak dira, Getalueta eta Ketalueta, 1986. urtekoak. Laburketak ohikoa dira izen luzeetan, areago mikrotoponimoak badira.
Toponimoek bukaeran baso izena eta lau izenondoak dira, baina oinarriko da elementu interesgarriena, kereta 'kanaberak edo kidekoak bilbatuz egiten den hesi, ate edo zernahi gauza', gereta aldaera ere aski ezaguna da, beste batzuekin batera. Orotariko Euskal Hiztegian dagoen lekuko zaharrena XVII. mende hasierakoa da baina lekuko zaharragoak daude Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta bi lekuko daude XVI. mendean:

Beraz, lekuko zaharrenak mende bat inguru aurreratuko luke hitz honen lehenengo lekukoa.

Eguneraketa (2024-02-05):
Igorreko Gereta toponimoaren XVIII. mendeko lekuko ugari daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan:

Guereta [N, TO]
Guereta (la casa de), Mañaria, a.1704, FogVizcayaMs., a.1799, FogVizcayaMs. -/Yurre 18.1796, FogVizcayaMs.
Guereta (la caseria de), Mañaria, a.1745, FogVizcayaMs. -/Yurre, a.1745, FogVizcayaMs.
Guereta (la cassa de) [Santa_Lucia (barrio de)], Yurre, a.1704, FogVizcayaMs.
Gueretta (la casa accesoria a la de), Mañaria 18.1796, FogVizcayaMs.
Gueretta (la caseria de), Mañaria 18.1796, FogVizcayaMs.

Guereta [N, NO]
Guereta (Joseph de) [Basaolz (barrio de)], Yurre, a.1704, FogVizcayaMs.
Guereta (Joseph de) [Ugarte (barrio de)], Yurre, a.1704, FogVizcayaMs.
Guereta (Martin de) [Guereta (la cassa de) (pr.n.res)] [Santa_Lucia (barrio de)], Yurre, a.1704, FogVizcayaMs.
Guereta (Martin de) [Plaza (cofradia de la)], Amorebieta, a.1704, FogVizcayaMs.
Guereta (ynquilino) (M(a)r(ti)n de), Amorebieta, a.1745, FogVizcayaMs.
Guereta (ynquilino) (Pedro de), Yurre, a.1745, FogVizcayaMs.

Sanchoyerto toponimoa

 Sanchoyerto da Gordexolako baserri bat eta etxola bat. Toponimoa aspaldi deitura ere bihurtu zen eta lekuko zaharrak daude Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta lekuko gutxi batzuk ditu XVI. mendearen hasieratik, egungo izenaren berdina dela:

Toponimoak, antza, bi elementu ditu, Santxo antroponimoa eta yerto, gaztelaniazko hitza:

yerto, ta

Del lat. vulg. *erctus, part. pas. de *ergere, y este del lat. erigere 'poner derecho, enderezar'.

1. adj. Dicho de un ser vivo o de alguna parte de él: Tieso o rígido, especialmente a causa del frío o de la muerte.

Hitza, egun, ez da batere ohikoa edo ezaguna, baina lehenagoko egoera bestelakoa izan zitekeen. Toponimoaren alde semantikoa bitxia da eta horrek, beharbada, beste azalbide bat eskatzen du. Hala bazen, horrelako toponimo bat euskararen eremuan zegoen eta gerta zitekeen euskarazko toponimo baten erdarazko egokitzapena izatea. Aurreragoko egoerara itzuliz, antroponimoa dagoen bezala gera liteke, baina bigarren elementua aldatua izango zen, euskal toponimoetan gutxi batzuetan gertatzen erdararen eraginez bukaerako bokaletan aldaketak izatea, -u dena -o bihurtuz, esaterako. Hori gertatu bazen *Santxoyertu eskuratuko genuke, *Santxoiartu zaharrago baten ondorengoa izan zitekeena. Horrela, antroponimoaz gain, ihartu partizipioa izango genuke, egungo euskaran ere ezaguna eta toponimian agertu ohi dena.
Beraz, toponimo honetarako proposatua da Santxo + ihartu > *Santxoiartu > *Santxoyertu > Sanchoyerto bilakaera. Bilakaera aspaldi gertatu zen, XVI. mendearen hasieran gertatua zelako.

Ordosolegi toponimoa

 Ordosolegi da Oiartzungo baserri bat eta erreka bat. Informazio gehigarri apurra dago Oiartzungo toponimia liburuan, 253. or.:

Ordosolegi. Baserria.
Ergoienen dago, hirigunetik hurbil. Ordoxelai ahoskatzen da. Dokumentazioan, proposatutako forma azaltzen da.
Toponimo erlazionatuak: Ordosolegierreka.

Toponimoak hiru elementu dauzka, bukaeran hegi izena, aurrerago ola hitza, oso arrunta toponimian eta hasierako elementua ezohikoena da, ordots:

ordots.
Etim. De *urda- (<urde ) 'puerco' + orots 'macho'.
1. (G-azp-goi-nav, AN-larr-5vill-egüés-erro-ilzarb-olza, B; Lar, Aq 80, VocBN , Gèze); ordotz (gral.; Zam Voc ); ordotx (G-azp, AN-ulz); ordox (Izt 24r) Ref.: Bon-Ond 142; A (ordotz); EEs 1915, 210; Iz Ulz (ordotx), ArOñ (ordotz), To, Als ; EAEL 85; Izeta BHizt; Elexp Berg; Gte Erd 244; ZestErret (ordotx).
(Sust.). Cerdo macho. "Verraco, cerdo que cubre a las puercas" Lar. "Mâle des animaux porcins" VocBN. . "Cochon mâle" Gèze.
[...]

Ezin jakin izendapenaren arrazoia, beharbada ordots izengoiti bihurtu zen, gizon batena, edo ordotsak biltzeko ola zen. Hitza, den den, nahiko ziurra da.

Olanditxone toponimoa

 Olanditxone da Oiartzungo baserri bat. Informazio gehiago dago Oiartzungo toponimia liburuan, 249. or.:

Olandretxone. Baserria.
Ergoieni dagokio; Elizaldetik Ergoienera doan errepidearen ondoan dago. Dokumentuetan forma diferenteak agertzen direnez, grafia zuzenari buruz zalantza dago.
Zaharrenak Olandretxone dira (1802, 096T; 1826, OGPAR Lib H 594 Fol 58; 1827, OGPAR Lib H 594 Fol 72; 1828, OGPAR Lib H 594 Fol 80 Vto; 1841, OGPAR Lib H 343 Fol 20; 1841, OGPAR Lib H 343 Fol 24). Olandetxone (1831, OGPAR Lib H 594 Fol 109) forman -r- galdu egiten dela dirudi. Eta azkenean, XIX. mendearen amaieran -e- letra -i- letran eraldatzen da Olanditxone (1883, OUA B/3/II/9/5; 1894, OUA B/3/II/24; 1940, OUA 0674-04) forma emanez. Gaur egun ahozko forma Olanditxone da.

Toponimoak bilakaera bitxia izan du, Olandretxone > Olanditxone, hau azaltzeko ez da arau fonetikorik, litekeena da toponimoaren elementuen ezagutza galduko zela eta herri etimologiaz berreraiki zuten, ulergarriago eginez. Toponimoaren bukaeran ohikoa den -(r)en dago, apur bat aldaturik, inguru hartan gertatu ohi den bezala. Geratzen dena oinarria da, *Olandretxo, bukaeran -txo atzizki txikigarria dago eta aurrerago, olandre hitza, lekukotza oso urria duela:

olandre.
olandre, olandra (V-m ap. A). "Mujer corpulenta y sólida; litm., señora de ferrería" A.

Azkuek azaldu bezala ola + andre > olandre, gizonezkoen hitza olajaun da, askoz ezagunagoa eta Olajaunbaso toponimoaren oinarria.

Atxabrin toponimoa

 Atxabrin da Aulesti eta Nabarniz herrien arteko harritza bat. Lekuko zaharrena duela 40 urtekoa da, Atxabrin (1981). Lekukoen arteko ezberdintasunik ez dago eta izen bakarra dago aztertzeko. Toponimoak bi elementu izan ditzake, atx, haitzen sartaldeko aldaera eta arbin:

arbin.
1. (V-ger-ple-arr-oroz- ap. A; Lar Sup, H) "Estrecho" Lar Sup. "Étroit" H. "Estrecho, delgado (Humb. Adit. á Mitrid)" A. v. 1 armin.
Illun ta otzak / beren biyotzak / laja ere bai arbin zorrotzak, / astun, laiotzak... Inzag EEs 1912, 212.

Bi elementuak batzerakoan aldaketa bat gertatu zen, metatesi bat, dardarkaria bigarren silabatik hirugarrenera aldatu zen: atx + arbin > *Atxarbin >  Atxabrin. Bilakaera hau ez da ohikoa, oso bitxia ere ez eta horrela toponimoa guztiz azaltzen da.
Bizkaian badira beste bi toponimo, oso egitura antzekoa dutenak, Alarbin eta Alarmin toponimoak, baina hauetan, antza, lehenengo elementua harri izan daiteke eta ondoren aldaketaren bat gertatu zen.