Arbide toponimoa

Arbide da Euskal Herriko sartaldeko hiru lurraldeetako toponimoa. Arabarako, Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan aurkitutako lekukoa:

ARBIDE, término de Domaiquia.

Bizkaian, Arrankudiaga-Zollon auzoa da eta industrialdea. XVIII. mendeko lekuko ugari daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan:

Arbide [N, TO]
Arbide (barrio de), Arrancudiaga, a.1704, FogVizcayaMs., a.1796, FogVizcayaMs.
Arbide (la caseria de), Arrancudiaga, a.1745, FogVizcayaMs.
Arbide_Veazcoa (la caseria de), Arrancudiaga, a.1745, FogVizcayaMs.

Arbide [N, NO]
Arbide (Andres de), Zollo, a.1704, FogVizcayaMs.
Arbide (Andres de) [Echachu (la casa de)] [Elejalde (varrio de)], Zollo, a.1796, FogVizcayaMs.
Arbide (Andres de) [Goyco_Landa (la casa de)] [Usttara (varrio de)], Zollo, a.1796, FogVizcayaMs.
[...]

Gipuzkoan, Oiartzunen bada Arbide izeneko baserria eta iturburua eta Berrobin ere baserria dago. Azken herri honen XX. mendeko toponimo lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburuan:

ARBIDE (prop.)
*ARBIDEBERRI (ARKAITZA) (prop.)

Oiartzungo baserriaren aipua ere bada:

ARBIDE (2 viv.) (prop. y col.)

Dirudienez, XV. mendetik ezaguna da, Oiartzungo toponimia liburuan hala adierazten baita, 77. or.: 

Iñaki Linazasororen liburu berean beste baserri bat dago izen ia berdina duela, Berastegiko Izotz alde auzoan:

ARBIDEA (prop.)

Azken bi herri hauek, Berrobi eta Berastegi mugakideak dira eta agian toponimoak loturik daude, nahiz eta baserriak izan eta ez bideak.
Toponimoek azalpen erraza dute, harbide hitz elkartua dagoelako:

harbide.
(V), harribide (BeraLzM), arpide. Ref.: A Apend; Etxba Eib.
Calzada, camino de piedra; carretera. "Calzada" A Apend. "Calzada. Pasadera, hilera de piedras que sirven para atravesar una corriente de agua" BeraLzM. "Arpide, camino de piedra y de narrias" Garate Cont RIEV 1933, 95. "Calzada, camino empedrado. Bide txingor onek, arbide batera joten dau" Etxba Eib. Azkue le da tbn. el sentido de "camino de narrias (B)" interpretándolo como "contr. de arba-bide".

Hitz horretan beste bi hitz daude, harri, har- eratorpen aldaerarekin eta bide, hau aldatu gabea. Orotariko Euskal Hiztegiko lekukoak XX. mendekoak dira, beraz, aski berankorrak dira, baina lekuko toponimikoek erakusten hitz hitz elkartu hori zaharra dela.