Kamio hitzaren lehenengo agerpena Larramendiren hiztegian bada, 1745. urtean, Orotariko Euskal Hiztegiaren arabera. Baina Erdi Aroko agirietan bada Kamio izeneko toponimoa. Hala agertzen da Colección Documental del Archivo Municipal de Hondarribia. Tomo IV (1499-1537) liburuan behin baino gehiagotan. Lehenengo agerpena Juan Pérez de Camio litzateke, 1499. urtean, 35. agirian.
Ez da ohikoa hitz soil bat toponimo bihurtzea baina badirudi horrela gertatu zela. Hala izanik, toponimo horri esker kamio hitzaren lehenengo agerpena 250 urte inguru aurrera daiteke.
Kamio hitza ez litzateke blog honetan lehenago aurkeztutakoak bezala, hau da, alokairu eta altzairu bezala, kamio hitza toponimian aurkitzea ez da harritzekoa, dena den, hitz honen erabilera eta hedapena ez dira oso handiak izan, ez bide hitzari lekua kentzeko nahikoa.
miércoles, 28 de noviembre de 2018
Izurrategi toponimoa
Toponimo honen informazioa Fuentes Documentales Medievales del País Vasco izeneko bildumaren bi liburutan bada. Lehenengoa Colección Documental del Archivo Municipal de Oñati (1149-1492) liburuan bi lekuko daude:
Joan de Yçurrategui, 1477. urtea, 13. agiria.
Martin de Yçurrategui, 1489. urtea, 34. agiria
Bigarren liburuko lekuko guztiak agiri berekoak dira, 42. agiria, eta data 1500-1520 urte artekoa da, Archivo Municipal de Oñati. Tomo II (1494-1520) liburuan hiru lekuko daude: Martin de Yçurrategui, Juan Martin de Yçurrategui eta Juan de Yçurategui.
Toponimoa, lekukoak kontuan harturik, Oñati ingurukoa izango zen eta, dirudiene, ez da gure egunetara heldu. Hala ere, lekuko horiek ahalbidetzen dute analisi etimologikoa, bere urritasunean ugariak dira eta, bestetik, lekukoen artean bat bakarra dago diferentzia txiki bat erakusten duena, ziurrenik kakografia dena, Yçurategui.
Izurrain toponimoa aztertzerakoan, Izur/Izurra oinarria aipatua izan zen, jatorriz adjektiboa eta gero izengoiti bihurtua eta Mitxelenaren Apellidos vascos liburuko zati esanguratsua:
"349b.—izur «dobladillo, pliegue» «rizo» (Luchaire lo traduce «ridé, frisé», con razón sin duda): Manxo Içurra (Luchaire, Leire, 980), Sancho Içurra (Lacarra, 248). Efectivamente, en Etcheberri de Sara, Obras, p. 106, adatsa içur, eta croscoila significa «la cabellera rizada y crespa». Cf. Crispus, Crespo, galo Crixos. El ap. Ijurco podría ser un diminutivo, *ixur de izur."
Izurrain toponimoko bigarren elementua -ain atzizkia bazen, honakoan -tegi genuke: Izurra PI + -tegi. Lekukoen data kontuan hartuz, badirudi Erdi Aroaren bukaeran toponimoa bizirik zegoela.
Joan de Yçurrategui, 1477. urtea, 13. agiria.
Martin de Yçurrategui, 1489. urtea, 34. agiria
Bigarren liburuko lekuko guztiak agiri berekoak dira, 42. agiria, eta data 1500-1520 urte artekoa da, Archivo Municipal de Oñati. Tomo II (1494-1520) liburuan hiru lekuko daude: Martin de Yçurrategui, Juan Martin de Yçurrategui eta Juan de Yçurategui.
Toponimoa, lekukoak kontuan harturik, Oñati ingurukoa izango zen eta, dirudiene, ez da gure egunetara heldu. Hala ere, lekuko horiek ahalbidetzen dute analisi etimologikoa, bere urritasunean ugariak dira eta, bestetik, lekukoen artean bat bakarra dago diferentzia txiki bat erakusten duena, ziurrenik kakografia dena, Yçurategui.
Izurrain toponimoa aztertzerakoan, Izur/Izurra oinarria aipatua izan zen, jatorriz adjektiboa eta gero izengoiti bihurtua eta Mitxelenaren Apellidos vascos liburuko zati esanguratsua:
"349b.—izur «dobladillo, pliegue» «rizo» (Luchaire lo traduce «ridé, frisé», con razón sin duda): Manxo Içurra (Luchaire, Leire, 980), Sancho Içurra (Lacarra, 248). Efectivamente, en Etcheberri de Sara, Obras, p. 106, adatsa içur, eta croscoila significa «la cabellera rizada y crespa». Cf. Crispus, Crespo, galo Crixos. El ap. Ijurco podría ser un diminutivo, *ixur de izur."
Izurrain toponimoko bigarren elementua -ain atzizkia bazen, honakoan -tegi genuke: Izurra PI + -tegi. Lekukoen data kontuan hartuz, badirudi Erdi Aroaren bukaeran toponimoa bizirik zegoela.
martes, 20 de noviembre de 2018
Atxamiku toponimoa
Arabako toponimo honen lekuko bakarra XVIII. mende hasierakoa da eta G. Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa liburuan bada:
"ACHAMICU, 1704, labrantío en Adana"
Lekuko gehiago bildurik ez dagoenez, lekuko bakar honekin azterketa egin beharra dago, jakinik lekuko bakarrek eragiten duten ziurtasun eza nabarmena.
Analisi etimologikoa egiteko, toponimoa ikusi eta berehala sumatzen da bukaerako silaba, batere ohikoa ez dena eta askotan denbora urrunera eramaten duela, eta baita ere kanpoko hizkuntzetara, Mutriku toponimoa bezala.
Atxamiku toponimoak, aldiz, ez du hain bide luzerako aukera emango, izan ere, gure etimologiaren arabera, toponimoa Erdi Aroan sortuko zen.
Atxamiku izenak bi elementu izango lituzke, Atxa 'Aita' eta Domiku. Biak antroponimoak, Aita, Mitxelenak adierazi bezala, praenomen bezala erabilia izan zen, gaztelaniaz zein euskaraz. Beraz, Atxa Domiku izeneko gizon bat izan zen toponimoari izena utzi ziona. Gerora, mendeen joanetan, izena laburtu zen, ziurrenik lehenik bokalarteko /d/ galdu zen eta ondoren /o/ bokala, eta prozesu hori bukatua izango zen XVIII. menderako.
Aita izenaren erabileraren beste lekuko toponimiko bat litzateke Txarabitana, hemen aztertutako toponimoa.
"ACHAMICU, 1704, labrantío en Adana"
Lekuko gehiago bildurik ez dagoenez, lekuko bakar honekin azterketa egin beharra dago, jakinik lekuko bakarrek eragiten duten ziurtasun eza nabarmena.
Analisi etimologikoa egiteko, toponimoa ikusi eta berehala sumatzen da bukaerako silaba, batere ohikoa ez dena eta askotan denbora urrunera eramaten duela, eta baita ere kanpoko hizkuntzetara, Mutriku toponimoa bezala.
Atxamiku toponimoak, aldiz, ez du hain bide luzerako aukera emango, izan ere, gure etimologiaren arabera, toponimoa Erdi Aroan sortuko zen.
Atxamiku izenak bi elementu izango lituzke, Atxa 'Aita' eta Domiku. Biak antroponimoak, Aita, Mitxelenak adierazi bezala, praenomen bezala erabilia izan zen, gaztelaniaz zein euskaraz. Beraz, Atxa Domiku izeneko gizon bat izan zen toponimoari izena utzi ziona. Gerora, mendeen joanetan, izena laburtu zen, ziurrenik lehenik bokalarteko /d/ galdu zen eta ondoren /o/ bokala, eta prozesu hori bukatua izango zen XVIII. menderako.
Aita izenaren erabileraren beste lekuko toponimiko bat litzateke Txarabitana, hemen aztertutako toponimoa.
Kaiku hitza
Colección Documental del Archivo Municipal de Hondarribia. Tomo IV (1499-1537) liburuan bada Kaikuegi izeneko toponimoa, itxuraz etxe izena zela. Toponimoaren azterketak ez du zailtasun berezirik, bi elementuz osaturik dago, bata kaiku eta bestea hegi. Liburuko lehenengo agerpena Juanot de Caycuegui litzateke, 1499. urtekoa eta 31. agirikoa. Gerora beste hainbat pertsona eta baita ere toponimo bera agertuko dira agirien artean.
Kaiku hitza, Orotariko Euskal Hiztegiaren arabera, agertzen da lehendabizikoz Silvain Pouvreauren hiztegian, eta hau XVII. mende erdikoa litzateke. Beraz, Kaikuegi toponimoaren bitartez hitz honen agerpena 150 urtetan aurrera daiteke.
Kaiku hitza, alokairu eta altzairu bezala, ez dira toponimian aurkitzeko errazak, horregatik hemen plazaratuak izan dira.
Kaiku hitza, Orotariko Euskal Hiztegiaren arabera, agertzen da lehendabizikoz Silvain Pouvreauren hiztegian, eta hau XVII. mende erdikoa litzateke. Beraz, Kaikuegi toponimoaren bitartez hitz honen agerpena 150 urtetan aurrera daiteke.
Kaiku hitza, alokairu eta altzairu bezala, ez dira toponimian aurkitzeko errazak, horregatik hemen plazaratuak izan dira.
viernes, 16 de noviembre de 2018
Martikotxotegi toponimoa
Martikotxotegi Donostiako baserria zen. Lehenengo lekukoa 1775. urtekoa litzateke, Proyecto de ereccion de tres iglesias antemurales en San Sebastian. Hacia 1775 izenburuko lanean, Luis Murugarren egilea, BAP, 1980, 391.or.: Marticochotegia.
Hurrengo mendeetako lekuko ugariak Donostiako toponimia, 1995. urteko lanean badira:
"MARTIKOTXOTEGI: Martiochotegui/ Marticochotegui (1841, casa, D.U.A.-B-10-II-362-2), Marticochotegui (1860, D.U.A.-D-7-1-P.), Marticochotegui (1860, D.U.A.-D-7-1-P.), Marticochótegui (24) (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Martincochótegui (32) (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Martincochótegui de Eguía (1864, Casa de labor, N.P.G., 68 orr.); Martikotxotegi (1989, D.U.T.B.). 64-6-6, M. H-2."
Lekuko batzuetan Martinkotxotegi aldaera ageri da, ziurrenik Martin izenarekin zegoen harremana hiztunek ere ikusten zutelako, eta analogia eginez, toponimoari Martin- jartzen zioten, "behar" zuen sudurkaria erantsiz.
Blog honetako beste toponimo asko bezala, oinarrian antroponimoa bada eta ondoren -tegi badu, Martiotegi toponimoan bezala. Banaketa eginez, Martikotxo- + -tegi izango genuke. Antroponimoaren lekuko zuzenik ez da ezagutzen, baina, hala ere, azterketa erraza du: Martiko hipokoristikoa eta -txo atzizkia. Martiko, bere aldetik, Marti(n) + -ko litzateke. Beraz, Martin antroponimoaren beste ale bat gehiago, *Martikotxo hipokoristiko ezezaguna eta Martikotxotegi toponimoa.
Hurrengo mendeetako lekuko ugariak Donostiako toponimia, 1995. urteko lanean badira:
"MARTIKOTXOTEGI: Martiochotegui/ Marticochotegui (1841, casa, D.U.A.-B-10-II-362-2), Marticochotegui (1860, D.U.A.-D-7-1-P.), Marticochotegui (1860, D.U.A.-D-7-1-P.), Marticochótegui (24) (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Martincochótegui (32) (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Martincochótegui de Eguía (1864, Casa de labor, N.P.G., 68 orr.); Martikotxotegi (1989, D.U.T.B.). 64-6-6, M. H-2."
Lekuko batzuetan Martinkotxotegi aldaera ageri da, ziurrenik Martin izenarekin zegoen harremana hiztunek ere ikusten zutelako, eta analogia eginez, toponimoari Martin- jartzen zioten, "behar" zuen sudurkaria erantsiz.
Blog honetako beste toponimo asko bezala, oinarrian antroponimoa bada eta ondoren -tegi badu, Martiotegi toponimoan bezala. Banaketa eginez, Martikotxo- + -tegi izango genuke. Antroponimoaren lekuko zuzenik ez da ezagutzen, baina, hala ere, azterketa erraza du: Martiko hipokoristikoa eta -txo atzizkia. Martiko, bere aldetik, Marti(n) + -ko litzateke. Beraz, Martin antroponimoaren beste ale bat gehiago, *Martikotxo hipokoristiko ezezaguna eta Martikotxotegi toponimoa.
Martikotene toponimoa
Martikotene eta Martikotenea berri toponimoak Donostiakoak baziren. Bietarako erabilitako informazioa Donostiako toponimia, 1995. urteko lanetikoa da.
Martikotene toponimoaren informazioa hauxe litzateke:
"Marticoténe (29) (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Marticotene (1864, Casa de labor, N.P.G., 68 orr.)."
Martikotenea berri toponimoarena:
"*MARTIKOTENEA BERRI: Martikotene berri, Martintxone berri, Setien, Xexenania, Rekondo (1989, D.U.T.B.). 64-5-5, m."
Beste toponimo asko bezala oinarria antroponimoa litzateke eta ondoren -(r)en + -a. Hala ere, lekuko gehienetan -a artikulurik ez dago.
Antroponimoa Martikot litzateke, Marti(n) antroponimoa eta -ko eta -ot atzizki hipokoristikoak dituena. Erdi Aroan ezaguna, batez ere Gipuzkoako sortaldean eta mugako inguruetan. P. Salaberrik bere Izen ttipiak euskaraz liburuan aipatu zuen, 158. or.:
"Martikot (Marti): Marticot de Beroui (Esterenzubi, 1358, Goih., 1966: 133), Marticot de Callao, Marticot de Yhercoa, Marticot Dubnuguer (Pasaia, 1457, Elortegi, 1992: 165), Marticot de Garayburu (Oiar.al., 1478, C. & C. & G., 1997, 69, 56. or. = Martico de Garayburu, ibid., 72, 73. or.), Marticot de Aguirre (Erre., 1490, ibid., 80, 98. or.), Marticot de Liçarrague (Oiar.al., ibid., 81, 99. or.), Marticot de Larreguy (Biarritz, 1498, Goih., 1966: 20). Iglesiasek Biarrizko Marticot etxe izena biltzen du eta dio Marti okzitaniar aldaeran oinarriturik dagoela (2000: 118, 264-265). Ditugun testigantzak ikusirik badirudi biarriztar ikertzailearen usteak funtsa baduela; zernahi gisaz, Marti aldaera ezaguna zen gure artean ere, Martie, Martin eta besterekin batean."
Martin antroponimoak uzta ugari utzi zuen euskal lurretan, eta bere eratorriak ere ugariak izan dira mendeetan zehar, Martikotene toponimoa beste ale bat gehiago litzateke, Martiotegi toponimoa bezala, mende luzeetan iraun duena.
Martikotene toponimoaren informazioa hauxe litzateke:
"Marticoténe (29) (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Marticotene (1864, Casa de labor, N.P.G., 68 orr.)."
Martikotenea berri toponimoarena:
"*MARTIKOTENEA BERRI: Martikotene berri, Martintxone berri, Setien, Xexenania, Rekondo (1989, D.U.T.B.). 64-5-5, m."
Beste toponimo asko bezala oinarria antroponimoa litzateke eta ondoren -(r)en + -a. Hala ere, lekuko gehienetan -a artikulurik ez dago.
Antroponimoa Martikot litzateke, Marti(n) antroponimoa eta -ko eta -ot atzizki hipokoristikoak dituena. Erdi Aroan ezaguna, batez ere Gipuzkoako sortaldean eta mugako inguruetan. P. Salaberrik bere Izen ttipiak euskaraz liburuan aipatu zuen, 158. or.:
"Martikot (Marti): Marticot de Beroui (Esterenzubi, 1358, Goih., 1966: 133), Marticot de Callao, Marticot de Yhercoa, Marticot Dubnuguer (Pasaia, 1457, Elortegi, 1992: 165), Marticot de Garayburu (Oiar.al., 1478, C. & C. & G., 1997, 69, 56. or. = Martico de Garayburu, ibid., 72, 73. or.), Marticot de Aguirre (Erre., 1490, ibid., 80, 98. or.), Marticot de Liçarrague (Oiar.al., ibid., 81, 99. or.), Marticot de Larreguy (Biarritz, 1498, Goih., 1966: 20). Iglesiasek Biarrizko Marticot etxe izena biltzen du eta dio Marti okzitaniar aldaeran oinarriturik dagoela (2000: 118, 264-265). Ditugun testigantzak ikusirik badirudi biarriztar ikertzailearen usteak funtsa baduela; zernahi gisaz, Marti aldaera ezaguna zen gure artean ere, Martie, Martin eta besterekin batean."
Martin antroponimoak uzta ugari utzi zuen euskal lurretan, eta bere eratorriak ere ugariak izan dira mendeetan zehar, Martikotene toponimoa beste ale bat gehiago litzateke, Martiotegi toponimoa bezala, mende luzeetan iraun duena.
martes, 13 de noviembre de 2018
Martiotegi toponimoa
Martiotegi, Donostiako baserria. Lehenengo lekukoa 1775. urtekoa litzateke, Proyecto de ereccion de tres iglesias antemurales en San Sebastian. Hacia 1775 izenburuko lanean, Luis Murugarren egilea, BAP, 1980, 396. or.: Martiotegui.
Beraz, toponimoa 250 urte betetzear izango litzateke, gutxienez.
Toponimoaren analisiaren aldetik, izenak bi zati baditu, Martio- eta -tegi. Azken elementua oso ezaguna den bitartean, lehenengoaren lekukorik ez dago, baina badirudi Martin antroponimoaren eratorria dela. Patxi Salaberrik, bere Izen ttipiak euskaraz liburuan biltzen du analisirako egokia den Martiot hipokoristikoa, eta lekuko bat ematen du, Martiot de Yllarregui, 1490. urtekoa. Oinarria Marti(n) litzateke eta atzizkia -ot.
Antroponimoak ez du lekuko askorik utzi, orain arte bat ezagutzen zitzaion eta orain, Martiotegi toponimoari esker, beste bat gehiago bada.
Beraz, toponimoa 250 urte betetzear izango litzateke, gutxienez.
Toponimoaren analisiaren aldetik, izenak bi zati baditu, Martio- eta -tegi. Azken elementua oso ezaguna den bitartean, lehenengoaren lekukorik ez dago, baina badirudi Martin antroponimoaren eratorria dela. Patxi Salaberrik, bere Izen ttipiak euskaraz liburuan biltzen du analisirako egokia den Martiot hipokoristikoa, eta lekuko bat ematen du, Martiot de Yllarregui, 1490. urtekoa. Oinarria Marti(n) litzateke eta atzizkia -ot.
Antroponimoak ez du lekuko askorik utzi, orain arte bat ezagutzen zitzaion eta orain, Martiotegi toponimoari esker, beste bat gehiago bada.
Suscribirse a:
Entradas (Atom)