viernes, 15 de octubre de 2021

Giberritzaga eta Giberriza toponimoak

 Giberritzaga baserria Mungian dago, Bizkaian.
XVIII. mendeko lekuko batzuk daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izeneko liburuan:

Guibirrizaga [N, TO]
Guiberrizaga (el molino de) [Achuri (cofradia de)], Munguia (anteiglesia de) 18.1796, FogVizcayaMs.
Guiberrizaga (la casa de) [Achuri (cofradia de)], Munguia (anteiglesia de) 18.1796, FogVizcayaMs.
Guibir(r)izaga (la casa de) [Laraudo (confradia de)], Munguia, a.1641, FogVizcayaMs.
Guibirrizaga (la casa de) [Laraudo (cofradia de)], Munguia, a.1704, FogVizcayaMs.
Guibirrizaga (la caseria de) [Achuri (cofradia de)], Munguia (anteyglesia de), a.1745, FogVizcayaMs.
Toponimoaren lekukoetan bi aldaera daude, baina Gibirrizaga erraz azal daiteke, bokal asimilazioak eraginda: i-e-i > i-i-i.
Beste aldetik, Aralarko saroien artean bazen Giberriza izenekoa, Gipuzkoako eta Nafarroako mugan, XV. mendearen lekuko batez ezaguna, Archivo Municipal de Ataun (1268-1519) liburuko 32. agirian, 1452. urtean:
... e Arbiçeta bihurdi saroea, e Hola de suso, e Uildosola en Muyneguia, e Otorgayña, e Otaydi, e Leycasobea, e Arpeloa, e Manrucicatis olaca, e Guiberriça, e Fardelus con su cueba, e Demisa, e Alçolaça, e Latosa Aystaraya, e Ollarça...
Bi toponimoetan giberri hitza dagoela ematen du:
giberri.
1. (V-m ap. A ; Añ, H).
" Giberrija, ganado lanar, ovejas, carneros, cabras, etc." Mg PAbVoc. "Cabrío" Añ. "Animal, bête" H. "Ganado lanar de cualquier edad" A.
Daukaguz larogei giberri: irurogei ardi, aari bi ta zortzi auntz. Mg PAb 109. Baña bear da gezurra / neretzeko giberria. Mg (in VMg 94; v. tbn. giberri en la misma fábula Zav Fab RIEV 1909, 33). Beiak eta giberriak nola zaitu. Ibiñ Virgil 69.
Aragi egosia, usaia ere berri; / [...] artatik sartu ditu lau libra giberri. "Vaca." Or Eus 369.
2. "(V-ger-arr-oroz-och), cabrito de más de un año. En V-m designan con el nombre de giberri todo ganado lanar que no ha padreado" A.
Giberriza toponimoan giberri + -tza genuke eta Giberritzaga izenean giberri + -tza + -aga.
Etimologia zuzena bada, giberri hitzaren lehenengo lekukotasuna 350 urtetan aurreratuko litzateke, Orotariko Euskal Hiztegian dagoena, Mogelen Peru Abarca liburuko hiztegian dagoelako, 1802. urte ingurukoa.
Aipatzeko geratzen da beste ohar bat, Bizkaiko toponimoan ere giberri dagoela, ez *gibarri. Dirudienez, giberri hitzean berri izenondoa izango zen, barri sartaldeko euskaran, baina hitz honen lekuko guztietan giberri dugu. Beharbada hitz hori sortu zenean berri > barri aldaketa gertatu gabea zen, baina hori ez da azalpen bakarra.

No hay comentarios:

Publicar un comentario