viernes, 10 de junio de 2022

Komistain toponimoa

 Nafarroako toponimo hau Errea eta Ezkirotz herrietakoa da eta jaso den lekukotza osoa Euskaltzaindiaren EODA datu basetegiko Komistain sarrerakoa da. Lekukoak hauek dira, guztiak oso berriak:

komistain (1996)
Komistain (2019)
komistáin (1992-1999)
Lekuko zaharrik ez dago eta, beraz, hemen emango den etimologia bat dator egungo izenarekin. Aldaketa ezezagunik gertatu bazaio, hemen aurkeztutakoa zuzendu beharko litzateke, ziurrenik.
Toponimoaren lekukotza urriaz gain, badago airetiko argazki bat, Komistain nolakoa den hobeto ikusteko:

Ikus daitekeenez, mendi aldeko toponimoa da eta horrek bat egingo luke hemen proposatuko den etimologiarekin.
Toponimoak bi elementu lituzke, Gomitz antroponimoa eta gain izena. Bilakaera horrela izango zen: Gomitz + gain > *Gomizkain > *Gomiztain > Komistain. Hiru aldaketa gertatuko ziren, bi nahiko arrutak dira, bigarren elementuko hasierako herskaria ahoskabetu zen, aurreko txistukariaren eraginez, hau automatikoa izan ohi da, horrela, haitz + gorri > Aizkorri. Azken aldaketa ere arrunta da euskaren eremu askotan, herskari aurreko txistukaria aldatu zen, neutralizatu, z > s gertatuz. Beste aldaketa ez da hain ohikoa baina ezaguna da, herskari disimilazio bat gertatu zelako: g-k > g-t. Hasieran biak belareak ziren eta ezberdindu ziren, azkena horzkari bihurtu zelako.
Badago beste aukera bat, bukaerako elementua -ain atzizkia izatea, elkarketa berdin osatuko zen, baina toponimoaren kokapenak zailtzen du aipatutako atzizkia izatea, herriak edo izendatzeko erabiltzen zelako.
Oinarriko Gomitz antroponimoa zen, Euskal Herrian ere ezaguna zena, A. Irigoienek, bere Pertsona izenak euskaraz nola eman liburuan, Nafarroako Erdi Aroko lekuko batzuk eman zituen:
3.183. GOMIZ: Gomiz, (1366, PN-XIV, F.Est., 640 orr.), Samaynigo-n; Gomiz d’Eztuyniga, (1366, PN-XIV, F.Est., 607 orr.), Esteilla-n; fijas de Gomiz, (1366, PN-XIV, F.Est., 622 on.), Peralta-n.
XII eta XIII mendeetarako GOMIZ / GOMEZ: Gomiz Garçez, (1197, El gran Pr. Nav., dok. 91); in Pennalen Gomiz Garceiz, (1211, El gran Pr. Nav., dok. 143). don Gomez de Cebeso, (1131, El gran Pr. Nav., dok. 10).
Antroponimo honen jatorriaz eta Asturiasko lekuko batzuen azterketa dago J. Viejoren La onomástica asturiana bajomedieval liburuan:
Gomez (m.)
Variantes: Gomeç, Gomes, Gomez, Gomiz.
Documentación: Gomez Pelagius thesaurarius a.1200 (or.) CDCatedralOviedo 1,508 n°215, Gomes Suares a.1317 (or.) PergCornellana 335 n°23, Gomez Garcia a.1351 (or.) DocNava 270 n°54, Gomes de Ferrera benefiçiado a.1498 CDCatedralOviedo 2,81 n°110, y otros; como patronímico: Fernandus Gomez Uelasco a.1225 (or.) DocNava 210 n°5, Rodericus Gomeç a.1232 (or.) CDSPelayoOviedo 1,138 n°70, Rodericus Gomez a.1232 (or.) CDSPelayoOviedo 1,142 n°72, Alvar Gomiz de Grado a.1394 (or.) CDSPelayoOviedo 3,91 n°32, y otros.
Origen: Aunque se ha propuesto una etimología vasca para este nombre personal, haciéndolo derivar del apelativo eusquérico GOMA «reflejo», a través de un derivado conjetural *GOMAZ, *GOMEZ «brillante» (Menéndez Pidal y Tovar 1962: 387), lo más verosímil es ver en él un continuador del gótico GUMA, muy productivo en la onomástica medieval peninsular (208), a través de una forma primitiva GOM-AZI, GOM-IZI, GOM-ECIUS (HGNB 144, 14b), de acentuación originariamente proparoxítona (209), cuyo segundo elemento resulta de interpretación confusa.
El nombre personal Gomez, en la actualidad únicamente conservado como patronímico, aunque documentado en Asturias desde la Alta Edad Media (desde Gommiz Didazi... Gommiz Fredenandiz a.926 (s.12) CDCatedralOviedo 1,98 n°23; en un documento original desde comites Gomez Didaz a.1053 (or.) CDSPelayoOviedo 1,25 n°3), no parece aquí tan arraigado como en otros dominios próximos, si bien sí se documenta con cierta constancia. En lo que se refiere a su presencia en la documentación bajomedieval posterior a 1200, se constata hasta finales del siglo XV, apareciendo con mayor regularidad en las dos últimas centurias, mientras que en el XIII sólo se constata en sus dos primeras décadas. Este dato podría apuntar a una cierta revitalización tardía de su uso, que, no obstante, nunca supera un porcentaje de frecuencia como el 0,89% que se registra en la última década estudiada, situándose la media de todo el periodo por debajo del 0,20%....
————
208 Véase, en Asturias, domno Gomello ouetensi episcopo a.853 (s.12) CDCatedralOviedo 1,19 n°5, Gumensindus diaconus a.921 (s.12) CDCatedralOviedo 1,94 n°22 o Gomesindo a.1022 (1207) LRegCorias 122 n°412, Comessani comes a.1075 (s.13) CDCatedralOviedo 1,218 n°72, junto a Gomesani comes [a.1100 (s.12)] CDCatedralOviedo 1,317 n°117, y, probablemente Gumardo a.863 (s.13) CDCatedralOviedo 1,37 n°8.
209 Precisamente la acentuación descarta otros posibles orígenes como el nombre grecolatino COMASIUS (Forcellini 5,408; Kajanto 1982: 222; Solin 1994: 59, 316), aunque también podría pensarse en una reelaboración analógica con la estructura fonética característica de los patronímicos.

No hay comentarios:

Publicar un comentario