Gazalbide toponimoa

 Egun, Gazalbide da Gasteizko auzo baten izena.
Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan badira gazalbide hasiera duten hainbat toponimo:

GAZALBIDE, 1519, labrantío de Betolaza; Id. de Abechuco. Término Ali-Vitoria.
GAZALBIDEA, 1519, fuente y término en Betolaza. 1768, labrantío de Luco. 1600, labrantío de Gamarra Mayor. 1702, íd. de Vitoria. 1719, íd. de Azúa.
GAZALBIDEGANA, 1768, labrantío de Luco.

Erdi Aroko beste bi lekuko daude, zaharrenak, Documentación Medieval de la Cuadrilla de Salvatierra: Municipios de Alegría-Dulantzi, Barrundia, Elburgo-Burgelu e Iruraiz-Gauna liburuko A29 izeneko agirian, 1401-1501. urte bitartekoa dena:

Primeramente dezimos (...) prado de Vbiarte, saliendo de Gaçaheta, pasando a Gaçaluidea fasta en la iglesia de Sant Miguell d’Enayo (...) Sant Miguel de setiembre. E, otrosi, que anden los ganados de dicho conçeio de Alegria desde el pra (...) ponemos moiones de piedra en la linde de çerca el camino de Gaçaluide que esta de cara al rio, e des (...) çerca el arroyo del agua que viene de camino a juso, de cara a Alegria.

Esanguratsua da Gazalbide izena Gazeta herritik hurbil izatea, izan ere, bi toponimoetan gatz hitza dago, baina aztergaia den toponimoan hitzak azalpen luzeagoa du. Toponimoak bi elementu lituzke, gazal- hasieran eta bukaerakoa bide ezaguna da. Hemen aurkezten den hipotesiaren arabera, gazal- litzateke gatzari izenaren eratorpen aldaera, euskal- euskararena den bezala. Gatzari hitza bada, nahiz eta lekukotasun oso urrikoa izan:

1 gatzari.
(Lar, Añ).
"Salador" Lar.

Beraz, gatzaren lanetan ziharduena gatzaria zen eta Galzalbide izango zen gatzariek egiten ohi zuten bidea. Ez da toponimo hori Arabako toponimian utzi duen bakarra, Gerardo Lopez de Gereñuren aipatutako liburuan badira gatzari hitza oinarria duten toponimo batzuk:

GAZALITURRI, 1706, labrantío de Mendiola.
GAZARISOLO, término de Gobeo.
GAZARISOLOA, 1713, el mismo labrantío anterior.
GAZARRISOLOA, XVIII, labrantío de Gobeo.

Lehenengoan dardarkari disimilazioa gertatuko zen: gatzari + iturri > *Gatzariturri > Gazaliturri. Edo, Gazalbide bezala, gazal- 'gatzari' + iturri, "gatzarien iturria". Gazarisolo(a) izenak azalpen argia du: gatzari + solo + -a. Gazarrisoloa, kakografia izan liteke, 1713. urteko lekuko zaharra eta XX. mendekoa bat datozelako. Hala ere, zalantzarako lekua bada, nahiz eta txikia izan. Gatz-harri hitz elkartua bada, Gatzarrieta toponimoan azaldua. Gerardo Lopez de Gereñurenean toponimo bera izan daitekeena badago, eta baita beste toponimo bat ere:

GAZARRIETA, término de Gorbea. 1731, labrantío de Azáceta.
GAZARRIZA, 1706, labrantío de Ribabellosa.

Azkena gatz-harri + -tza litzateke, eta Gatzarrieta, gatz-harri + -eta.
Beraz, gatzari -> gazal- aldaeratasuna ongi badago, Gazalbide bezalako toponimoa azaldurik geratuko litzateke, ahaztu gabe Gazaliturri eta Gazarisolo(a), nahiz eta azken honetan bilakaera hori ez izan.