martes, 1 de marzo de 2022

Gelasoro toponimoa

 Gelasoro da Elgoibarko baserri baten izena. Toponimo eratorri bat du, Gelasoroerrota, hau ere baserria. Ez da hori bildutako lekuko bakarra, Gipuzkoako diputazioren Web 1:5000 - b5m.gipuzkoa.eus web gunean ere bada Gelasoro toponimoa.
XX. mendeko bigarren erdialdeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan:

GELASORO (prop.)
GELASORO ERROTA (prop.)
Orain arte bildutako lekukoak ontzat hartuz, toponimoak azalpen erraza izango zuen, nahiz eta harrigarria izan gela bezalako izena agertzea toponimian. Bigarrena, soro, ezaguna da eta toponimian ohikoa.
Baina Elgoibarko deituren artean badago bat oso antzekoa, Gelalsoro, eta hori bilatu da Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak, XVI. mendetik hona jasoak eta horien bitartez Gelalsororen lekukoak XVI. mendearen erdialdetik jaso dira:

 Beraz, kontuan izanik herri berekoak direla, litekeena da bi izenak toponimo berekoak direla eta kronologia kontuan hartuz, Gelalsoro > Gelasoro aldaketa gertatu zela. Ez da aldaketa ohikoa, baina aleren bat ezaguna da, mutiko izena lehenago mutilko zen, hau da, mutil + -ko, atzizki txikigarria. Beharbada herri etimologiak aldatutako izena da Gelasoro, bestea ilunxkoa zelako. Horrela, izena erabat argi geratu zen.
Gelalsoro analizatzeko lehenik soro izena banatu eta gelal- geratuko da. Honek gogorarazten ditu lehenago aztertutako toponimo antzekoak, Burgalaitz, Burgalmendi toponimoak eta baita Gazalbide ere. Hauetan burgal- eta gazal- elementuak baziren, burgari eta gatzari hitzen eratorpen aldaerak. Gelal- horrelakoa izan bazen, atzeranzko urratsa egin eta gelari izena berreskuratuko genuke:
gelari.
(AN-larr-erro, -lh- S; Volt 121, SP, Urt I 10, Arch VocGr , VocBN , Gèze, Dv, H), gelhai (S), gelatari (SP). Ref.: A; Lrq /gelhái/.
Sirviente, asistente (gralmte. de sexo femenino); mayordomo; ama de llaves de un cura. "Valet ou fille de chambre" SP. "La servante du curé" Arch VocGr. "Domestique de prêtre" VocBN. "Serviteur ou servante d'ecclésiastique" Gèze. "Chambrière" Dv. v. gelazain. Tr. Documentado en la tradición septentrional y en Etxaide. Todos los ejs. del s. XX significan 'ama de cura'. En DFrec hay 10 ejs., septentrionales.
Hitzaren erabil-eremua ez da Elgoibarkoa, baina kontuan izanik bere egitura gela + -ari dela, euskararen edozein eremutan sor zitekeen, eta gerora galdu. Hala bada, hitzaren lehenengo lekukoa ia mende bat aurreratuko litzateke, Elgoibarko deituren artean lehenengoa Juan Gelalsoro Andonaegi litzateke, 1549. urtekoa.

No hay comentarios:

Publicar un comentario