Arabako toponimo honek bi lekuko baino ez ditu, bat eratorria, G. Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa: seguido de mortuorios o despoblados y pueblos alaveses liburuan dagoena:
"ANDRAQUINA, 1785, labrantío de Durana.
ANDRAQUINAOSTEA, 1699, labrantío de Durana".
Beraz toponimo nagusia Andrakina zen eta eratorria Andrakinaostea, oste 'atze' + -a erantsiz.
Toponimoaren analisiari dagokionez, oinarria antroponimo hutsa izango zen, Andrekina. Izen honek hainbat aldaera baditu: Andrekina, Anderkina, Andrekiña, Andrikina, Enderkina, Indelkina, Inderkina. Ziurrenik badira hemen jarri ez den beste aldaeraren bat.
Antroponimoaren jatorriaz, J. Viejoren “La onomástica asturiana bajomedieval” tesian jarritakoa ontzat har liteke:
"Andrequina (f.)
Variantes: Anderquina, Andrequina, Andriquina, Enderquina.
Documentación: Anderquina Menendiz a.1233 (or.) CDSPelayoOviedo 1,150 n°77, Enderquina Garcia a.1247 (or.) PergComellana 313 n°7, Andrequina Suariz a.1299 (or.) CDSPelayoOviedo 1,310 n°175, Andriquina Ferrandiz a.1421 (or.) CDVegaOviedo 315 n°124, y otros.
Origen: Quizá en relación con el vasco AND(E)RE «señora, mujer casada», a su vez en posible relación con el céltico ANDERA (Caro Baroja 1943: 518; Michelena 1973: 47), que interviene en múltiples formaciones en la antroponimia peninsular medieval (Irigoyen 1994: 16). El segundo elemento de la formación estudiada sería el sufijo vasco de genitivo -KO, que también puede presentar valor de diminutivo, particularmente con nombres de seres animados (Michelena, 1973: 115), reduplicado con la terminación latina -INA."
Nahiz eta dirudienez izena euskal jatorrikoa izan, lekuko gutxi dira euskal lurraldeetan aurkitzen direnak, eta horrek Andrakina ezohiko bihurtzen du.
Andrekina-ren aldaera ugarien artean ez dago Andrakina. Beraz, bi azalpen izan daitezke Arabako toponimoa argitzeko. Edo Andrekina-ren aldaera *Andrakina izan zen baina jaso gabe gertatu zela, edo toponimoa inoiz *Andrekina izan zen eta gero, bokal asimilazioaren eraginez Andrakina bihurtu zen. Kontuan izan behar dugu andra dela and(e)re hitzaren sartaldeko aldaera eta horrek, edo antroponimoa aldarazi zuen, edo toponimoa. Ez dago *Andrakina antroponimoaren aldaerarik jasorik, beraz, hipotesi ekonomikoena da uste izatea hasieran toponimoa *Andrekina zela eta gero aldatu zela.
Eguneraketa (19-02-26)
G. Lopez de Gereñuk aurrean aipatu liburuan bildutako toponimoen artean bada Andraquitia omen zena:
"ANDRAQUITIA, 1723, término en Durana."
Kontuan izanik herri horretan Andrakina bazela, baliteke Andraquitia hori kakografia izatea eta benetan Andrakina izatea, <n> zena <ti> balitz bezala ulertua. Beraz, 1723. urteko lekuko hori gehitzekoa litzateke Andrakina toponimoaren lekuko urrien kopurura.
martes, 29 de enero de 2019
Matxingoa toponimoa
Matxingoa Errenteriako toponimo zaharra da. Lekuko zaharrena 1534. urteko Machingo litzateke, geroko lekuko ia guztiek Matxingoa aldaera badute, hasi Machingoa 1571. eta 1589. urteetakoekin.
Blog honetako beste toponimo asko bezala, antroponimoa litzateke toponimo bihurtua, ondoren -a artikuluaren eransketa gertatu zitzaion, eta hori ere gertatu egiten da, horrela, Otsondoa toponimoari XVI. mendean ere artikulua gehitu zioten.
Beraz, Matxingo antroponimoa da Gipuzkoako toponimo honetan. Hipokoristikoez arduratu zen A. Irigoien iritzian Martingo > Matxingo bilakaera gertatuko zen, hala adierazten du bere De re philologica linguae uasconicae V liburuko 24. orrialdean, Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vasconica lanean:
"Machingo seynor de Baratçeçarrete a.1412-1413 CensBajaNavarra 95 [De la Torre d’Osses], pudiendo leerse acaso la sibilante como fricativa palatal por tratarse de texto bajo navarro, frente a: Martingo a.1366 PoblNavarra 570. Véase (+ ko)."
Beste aukera bat litzateke Matxin hipokoristikotik hastea, eta horri -ko eranstea: Martin > Matxin + -ko > Matxingo (belarearen ahostuntzerako: Irun + -ko > Irungo). Bi bideak posibleak dira eta bietan Matxingo da biltzen dena.
Blog honetako beste toponimo asko bezala, antroponimoa litzateke toponimo bihurtua, ondoren -a artikuluaren eransketa gertatu zitzaion, eta hori ere gertatu egiten da, horrela, Otsondoa toponimoari XVI. mendean ere artikulua gehitu zioten.
Beraz, Matxingo antroponimoa da Gipuzkoako toponimo honetan. Hipokoristikoez arduratu zen A. Irigoien iritzian Martingo > Matxingo bilakaera gertatuko zen, hala adierazten du bere De re philologica linguae uasconicae V liburuko 24. orrialdean, Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vasconica lanean:
"Machingo seynor de Baratçeçarrete a.1412-1413 CensBajaNavarra 95 [De la Torre d’Osses], pudiendo leerse acaso la sibilante como fricativa palatal por tratarse de texto bajo navarro, frente a: Martingo a.1366 PoblNavarra 570. Véase (+ ko)."
Beste aukera bat litzateke Matxin hipokoristikotik hastea, eta horri -ko eranstea: Martin > Matxin + -ko > Matxingo (belarearen ahostuntzerako: Irun + -ko > Irungo). Bi bideak posibleak dira eta bietan Matxingo da biltzen dena.
martes, 22 de enero de 2019
Mitxenea toponimoak
Mitxenea izena duten bi baserri daude Gipuzkoan, bata Albizturren, bestea Leaburun.
Oikonimoak direnean, etxe izenak, oso arrunta da oinarrian antroponimoa izatea. Horrelako toponimo askotako azken zatian -(r)en + -a agertu ohi da. Toponimoa analizatu eta oinarria *Mitx(e)- izan liteke, baina horrelako antroponimo ezagunik ez dago.
Oztopo nabarmena da lekuko zaharrik ez izatea, bada antzekotasun nabarmena duen antroponimo bat, Mintxe, behin gutxienez agertzen dena, Colección Documental del Archivo Municipal de Bergara. III. Fondo Iturbe-Eulate (1401-1520) liburuan: Minche de Arriluçea, 1510. urtean, 598. agirian.
Beraz Mintxe zegoenez, bi toponimoek horrelako sorrera izango zuten: Mintxe + -(r)en + -a > *Mintxerena > *Mintxenea > Mitxenea. Azken urratsa azaltzeko geratzen da eta hor sudurkari disimilazioa gertatuko zen, n-n > Ø-n. Lehenengo sudurkaria galdu zen eta bigarrenak iraun zuen.
Azkenik, geratzen da azaltzeko Mintxe-ren jatorria eta horretarako Domintx hipokoristikoa aipatu beharra dago, P. Salaberrik bere Izen ttipiak euskaraz liburuan jasoa.
Gaztelaniaz Domingo/Mingo izan bazen, euskaraz Domintx/Mintxe bikotea sortu zen, beste askoren artean.
Oikonimoak direnean, etxe izenak, oso arrunta da oinarrian antroponimoa izatea. Horrelako toponimo askotako azken zatian -(r)en + -a agertu ohi da. Toponimoa analizatu eta oinarria *Mitx(e)- izan liteke, baina horrelako antroponimo ezagunik ez dago.
Oztopo nabarmena da lekuko zaharrik ez izatea, bada antzekotasun nabarmena duen antroponimo bat, Mintxe, behin gutxienez agertzen dena, Colección Documental del Archivo Municipal de Bergara. III. Fondo Iturbe-Eulate (1401-1520) liburuan: Minche de Arriluçea, 1510. urtean, 598. agirian.
Beraz Mintxe zegoenez, bi toponimoek horrelako sorrera izango zuten: Mintxe + -(r)en + -a > *Mintxerena > *Mintxenea > Mitxenea. Azken urratsa azaltzeko geratzen da eta hor sudurkari disimilazioa gertatuko zen, n-n > Ø-n. Lehenengo sudurkaria galdu zen eta bigarrenak iraun zuen.
Azkenik, geratzen da azaltzeko Mintxe-ren jatorria eta horretarako Domintx hipokoristikoa aipatu beharra dago, P. Salaberrik bere Izen ttipiak euskaraz liburuan jasoa.
Gaztelaniaz Domingo/Mingo izan bazen, euskaraz Domintx/Mintxe bikotea sortu zen, beste askoren artean.
Mingón toponimoa
Mingón haitzulo baten izena da Turtziozen, Bizkaian.
F. Fernández Palaciosek, bere tesian informazio etimologikoa ere ematen du, Lengua e historia del Asón al Cadagua: (épocas prerromana y romana) izenburukoan:
"1058. Mingón (Trucíos) (LH Asón-Cadagua)
Cueva en Basinagre (Salbidegoitia, Kobie 10, 1980: 160a).
Echevarría Isusquiza, 1996: 661 recoge varios casos de Mingo, hipocorístico del NP Domingo, en Carranza, pero la terminación sugiere partir de *Dominicone(m) para nuestro caso si se intenta una explicación en ese sentido (2976).
———————
2976 En Cantabria (y en más lugares) minga es “pene” y mingo “en el juego del bolo-palma, el menor de todos ellos”, cf. Sáiz Barrio, «Léxico», 1991: 170-1, cuya etimología parece que haya que buscarse en relación con el verbo lat. minuare “disminuir”.
Beharbada Mingo beraren hipokoristiko batetik sortu da toponimo hau. Atzizkia -ón izango zen eta, beraz: Mingo PI + -ón > *Mingón. Horrela balitz, ez litzateke beharrezkoa *Dominicone(m), erdaraz -ón atzizkia hiztegi arruntean oso da ezaguna baita antroponimian ere, cf. Miguel > Miguelón, esaterako.
Egitura osoa erdarazkoa litzateke eta toponimo bera ere lurralde erdaldunean dago, nahiz eta euskal eremua urrun ez izan.
Blog honetako beste toponimo asko bezala, antroponimo batetik toponimo osoa sortu zen bestelako elementurik gabe.
F. Fernández Palaciosek, bere tesian informazio etimologikoa ere ematen du, Lengua e historia del Asón al Cadagua: (épocas prerromana y romana) izenburukoan:
"1058. Mingón (Trucíos) (LH Asón-Cadagua)
Cueva en Basinagre (Salbidegoitia, Kobie 10, 1980: 160a).
Echevarría Isusquiza, 1996: 661 recoge varios casos de Mingo, hipocorístico del NP Domingo, en Carranza, pero la terminación sugiere partir de *Dominicone(m) para nuestro caso si se intenta una explicación en ese sentido (2976).
———————
2976 En Cantabria (y en más lugares) minga es “pene” y mingo “en el juego del bolo-palma, el menor de todos ellos”, cf. Sáiz Barrio, «Léxico», 1991: 170-1, cuya etimología parece que haya que buscarse en relación con el verbo lat. minuare “disminuir”.
Beharbada Mingo beraren hipokoristiko batetik sortu da toponimo hau. Atzizkia -ón izango zen eta, beraz: Mingo PI + -ón > *Mingón. Horrela balitz, ez litzateke beharrezkoa *Dominicone(m), erdaraz -ón atzizkia hiztegi arruntean oso da ezaguna baita antroponimian ere, cf. Miguel > Miguelón, esaterako.
Egitura osoa erdarazkoa litzateke eta toponimo bera ere lurralde erdaldunean dago, nahiz eta euskal eremua urrun ez izan.
Blog honetako beste toponimo asko bezala, antroponimo batetik toponimo osoa sortu zen bestelako elementurik gabe.
miércoles, 16 de enero de 2019
Martikon antroponimoa
Martikon behin baino ez da agertu, Archivo Municipal de Elgueta (1181-1520) liburuan: Marticon de Oreynsarri, 1520. urtean, 95. agirian.
Analisia erraza litzateke, Martiko hipokoristikoa eta -on atzizkia edo beste analisi bat eginez, Marti antroponimoa eta -ikon atzizki elkartua, horrela aztertzen ditu P. Salaberrik Joanikon eta Perikon izenak, bere Izen ttipiak euskaraz liburuko 127. orrialdean.
Edonola ere, izenaren elementuak oso gardenak lirateke bi analisietan, Marti + -ko + -on.
Analisia erraza litzateke, Martiko hipokoristikoa eta -on atzizkia edo beste analisi bat eginez, Marti antroponimoa eta -ikon atzizki elkartua, horrela aztertzen ditu P. Salaberrik Joanikon eta Perikon izenak, bere Izen ttipiak euskaraz liburuko 127. orrialdean.
Edonola ere, izenaren elementuak oso gardenak lirateke bi analisietan, Marti + -ko + -on.
martes, 8 de enero de 2019
Villamenga toponimoa
Villamenga toponimoa Nafarroakoa da, Torralba del Río herrikoa. Lekukoetan diferentzia nabarmenak badira, zaharrenetik hasita: Villa Domenga (1700). Hurrengo urtekoa Villaminga zen, eta ia 200 urte geroago Villamenga eta Villamuga jaso ziren, biak 1894. urtean. Egun erabiltzen dena Villamenga da. Hiru forma dira aztertu beharrekoak, Villamuga izan ezik. Badirudi hau kakografia dela, gaizki hartutako aldaera. Beste hirurek, Villa Domenga, Villaminga eta Villamenga egitura eta jatorria oso antzekoak izango lituzteke, villa izen arrunta eta Domenga/Minga/Menga antroponimoa. Domenga izango zen aldaera jatorrena eta Minga eta Menga hipokoristikoak.
Toponimoaren lekukoen diferentziak azaldu beharra dago, argi geratzen da toponimoaren antroponimoa erabat finkatu gabea dela, baina lekuko zaharrenaren Domenga, horrela zen garai horretan edo izena idazterakoan aldaera jasoena jarri zuten? Beharbada lekuko gehiago eta zaharragoek erantzuna izango lukete.
Toponimoaren lekukoen diferentziak azaldu beharra dago, argi geratzen da toponimoaren antroponimoa erabat finkatu gabea dela, baina lekuko zaharrenaren Domenga, horrela zen garai horretan edo izena idazterakoan aldaera jasoena jarri zuten? Beharbada lekuko gehiago eta zaharragoek erantzuna izango lukete.
sábado, 5 de enero de 2019
Urteurrena
Urte oso bat joan da bloga hasi zenetik, eta guztira ehun mezu baino gehiago agertu dira. Mezu hau laburpen moduko bat izango da.
Beharbada, blog hau zer den ikusteko era onena mezu batean bada, Otxoa antroponimoaren eratorriez landutako laburpenean, guztira 31 sarrera izan ziren eratorri toponimiko zein antroponimikoak landu zirela.
Blog honetan bereziki agertu da toponimia antroponimikoa dena, hau da, antroponimo batez osatutako toponimoena. Adibidez, Wimara antroponimoan oinarrituak, Kimera eta Imira toponimoak. Illurdo antroponimoaren Illordo eta Illordu toponimoak. Zabiel antroponimoaz, Zabiel eta Zafiel toponimoak, ahaztu gabe Txabiel toponimoa, *Txabiel hipokoristikoan oinarritua, inon aurkitu gabea.
Ugariak izan dira berreraiki behar izan diren antroponimoak, gehienak hipokoristikoak, *Mitxele bezala, Mitxiliburua toponimoaren sortzailea, edo *Txendo, Txendoa eta Txendonea toponimoak sortu zituena.
Toponimia zaharra euskal hitzen gordeleku aberatsa bada, tartean zenbait hitz hemen aurkeztuak izan dira, batzuek toponimo izateko aukera gutxi omen zutenak, hala nola alokairu, altzairu, edo hedapen gutxikoak, kamio bezala.
Erakusteko asko geratzen dira, ehun sarrera hauetan badira mota askotakoak, gehienak Euskal Herrikoak, batzuk kanpokoak. Gehienak euskarazkoak, batzuk erdarazkoak. Baina guztiak onomastikakoak.
Beharbada, blog hau zer den ikusteko era onena mezu batean bada, Otxoa antroponimoaren eratorriez landutako laburpenean, guztira 31 sarrera izan ziren eratorri toponimiko zein antroponimikoak landu zirela.
Blog honetan bereziki agertu da toponimia antroponimikoa dena, hau da, antroponimo batez osatutako toponimoena. Adibidez, Wimara antroponimoan oinarrituak, Kimera eta Imira toponimoak. Illurdo antroponimoaren Illordo eta Illordu toponimoak. Zabiel antroponimoaz, Zabiel eta Zafiel toponimoak, ahaztu gabe Txabiel toponimoa, *Txabiel hipokoristikoan oinarritua, inon aurkitu gabea.
Ugariak izan dira berreraiki behar izan diren antroponimoak, gehienak hipokoristikoak, *Mitxele bezala, Mitxiliburua toponimoaren sortzailea, edo *Txendo, Txendoa eta Txendonea toponimoak sortu zituena.
Toponimia zaharra euskal hitzen gordeleku aberatsa bada, tartean zenbait hitz hemen aurkeztuak izan dira, batzuek toponimo izateko aukera gutxi omen zutenak, hala nola alokairu, altzairu, edo hedapen gutxikoak, kamio bezala.
Erakusteko asko geratzen dira, ehun sarrera hauetan badira mota askotakoak, gehienak Euskal Herrikoak, batzuk kanpokoak. Gehienak euskarazkoak, batzuk erdarazkoak. Baina guztiak onomastikakoak.
Suscribirse a:
Comentarios (Atom)