Galdosa toponimoa

 Lemoako toponimo honen lekukoak Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izeneko liburutik hartu dira:

Galdasoa [N, TO]
Galdasoa (la casa de) [Lemona_Uria (uarrio de)], Lemona, a.1704, FogVizcayaMs.

Galdosa [N, TO]
Galdosa (la casa de) [Lemonauria (uarrio de)], Lemona, a.1796, FogVizcayaMs.
Galdoza (la caseria de) [Goico_Vria (varrio de)], Lemona, a.1745, FogVizcayaMs.

Hiru aldaera daude, Galdasoa, Galdosa eta Galdoza. Azkena, ziurrenik, hiperzuzenketagatik sortua da, bi txistukariak batu zirenean, s eta z, azkena galdu zen eta hainbatetan, hiztunek galdutako txistukaria berreskuratu zuten, baina zenbaitetan jatorrian izenak ez zeukan txistukaria ipini zioten.
Beste bi aldaeren artean, kronologiak eta etimologiak laguntzen du aukeratzeko jatorritik hurbilen dagoena, Galdasoa.
Galdasoa izenak aldaketa bat baino gehiago jaso zituen, paperera jarri baino lehenago. Horretarako egokiak dira aipatutako liburu berean dauden beste lekuko batzuk:

Cadalzo [N, TO]
Cadaalso (la casa de), Fica, a.1641, FogVizcayaMs.
Cadalso (el molino de), Fica, a.1704, FogVizcayaMs.
Cadalso (el molino de) [Zamudio (en el partido de)], Munguia (anteiglesia de), a.1796, FogVizcayaMs.

Azken toponimo hauetan cadalso erdal hitza egongo litzateke:

Un cadalso (Cadafalc, echafaud, scaffold, Schaffot, con derivados del latín cadafalcum, en muchas otras lenguas románicas) era una estructura, un tablado que se levantaba para actos solemnes en medio de una iglesia con fines religiosos o en la plaza principal de una población (por ejemplo, para recibir al Rey).
[...]
Una aplicación popular del término cadalso se refería a una plataforma provisional, construida generalmente de madera, en la plaza principal de una ciudad para ejecutar públicamente una pena de muerte como escarmiento.

Nahiz eta euskaraz lekukorik ez izan, hitza ez zen ezezaguna izango, baina aipatutako toponimoetan erdal hitza izan zitekeen edo erdal toponimo bat, deitura bihurtua eta Bizkaira etorria. Dena den toponimo hauetako jatorrizko hitza cadalso da, baita Galdosa toponimoan ere. Aldaketa batzuk gertatu dira, c- > g-, hasierako belarearen ahostuntzea, eta bigarren silabako /l/, lehenengora mugitu zen. Galdasoa aldaeran -a artikulua litzateke, baina Galdosa izenean *Galdaso > Galdosa bilakaera gertatuko zen, a-o > o-a bokal metatesia.

Jaunmartxinsantxeskorta toponimoa

 Toponimo luze hau Archivo Municipal de Elgueta (1181-1520) izeneko liburuan dago, dirudienez desagertu zen eta, beraz, liburu horrena da toponimo honetaz bildu daitekeen informazio zaharrena eta, beharbada, bakarra.
Hiru lekuko daude, hirurak ezberdinak, lehenengoa 34. agirian, 1458. urtean:

E el dicho sel llamado Vlabarr ha por linderos de la vna parte el exido que llaman Barluçe, e de la otra el sel que llaman de Martínsanchescorta.

Azken bi lekukoak, 45. agirian, 1482. urtean:

Testimonio de Pero Peres de Leaniz e Martín Yvannes de Asurdi e Furtuno de Ugalde, sobre el monte de Jaunmartínsaescorta.
[...]
e por ello que avía mandado el dicho conçejo vender el monte del sel de Donmartínsaescorta e dixieron al dicho alcalde que dyese un plazo conbenible para cortar el dicho monte para carbón.

Toponimoak hiru aldaera ditu, Martínsanchescorta, Jaunmartínsaescorta eta Donmartínsaescorta. Bitxiak dira azken bi lekukoak, agiri berean izanik, hasiera ezberdinak izatea, jaun- eta don-, bi elementuak sinominotzat har zitezkeen seinale. Lehenengo aldaerak ez du hartu inolako elementurik hasieran, jaun edo don. Azken ezberdintasuna patronimikoari dagokio, lehenengoan Santxez dena, beste bietan Saez da, biak Santxo antroponimoaren patronimikoak eta garai haietan erabat finkatu gabeak ziren.
Toponimoak hiru/lau elementu lituzke, jaun/don + Martin + Santxez/Saez + korta. Azken hitz horretaz, gogoratu beharra dago testuetan toponimoa mendia da eta saroe bat, korta hitzaren esanahietako bat.

Periko eta Perikoena toponimoak

 Bi toponimo hauek Arrasaten daude, lekuko zaharrenak XVIII. mendearen bukaerakoak dira. Lekukoak Arrasateko toponimia liburuan bilduak dira, 155. or.:

Toponimoen analisiak ez du zailtasun handirik, bietan Periko antroponimo hipokoristikoa dago, gaztelaniaz zein euskaraz ezaguna, P. Salaberriren Izen ttipiak euskaraz liburuan badaude izen honen azalpena eta lekuko batzuk, 125. or.:

Periko (Pedro, Pero, Peru): Periquo (Piedramillera, XIV. m., Irantzu, 225. or.), Perico (Dg., 1378, Doc.Gasc., 127, 135. or.), «Perico, hijo de Pero Sanchiz» (Gares, 1412, Castro, XXIX, 321, 164. or.), Perico de Vlçola (Mark., 1499, Enríquez, 1989, 30), Perico de Balcola (ibid., 31), «Pedro de Arimendi, cuia es la dicha casa e caseria de Arimendi, vecino de la dicha villa, e Perico de Arimendi, su fijo lejitimo» (Ber., 1509, Lema, 2007, 66, 434. or.), «Juan Ferrandes d’Eyçaguirre e Perico, su criado» (Ber., 1520, ibid., 135, 668. or.)...

Salaberriren arabera, atzizkia -iko litzateke, baina gaineratzen du, "Kasuren batean menturaz Peri + -ko uler liteke."
Periko toponimoan antroponimo hutsa dagoen bitartean, Perikoena toponimoan -(r)en + -a atzizkiak izango lirateke, ohikoak etxe izenetan.

Uratsa toponimoa

 Zornotzako toponimoen artean Uratsa dago. Lekuko zaharrik ez du baina ahozko lekukoen bitartez iturri honen izena ezaguna da.
Toponimoan hitz elkartu bat dago, ur-hats, ur eta hats hitzen elkarketa:

urats.
(V), uratz (V-gip), ur-hats (L), uretz (V-gip), ugats (V, G-goi). Ref.: A (urats, ugats); Lh (ur-hats); Iz ArOñ (uratz, urétz); Elexp Berg.
Agua sulfurosa. "Uratsa esaten iako erderazko agua sulfurosari" A Ezale 1897, 298a. "Balnearixotan egoten da uratsa" Elexp Berg.
Ur utsa edaten dau, urats edo me-urakaz sarri nastaurik. A Ezale 1898, 142a.
ugats ( VocZeg ).
"Agua mineral ferruginosa" VocZeg 285.

Toponimoaren lekuko zaharrik bildurik ez dagoenez, ezin jakin noizkoa den toponimoa, urats hitza egun ere ezaguna delako.

Emadantegi toponimoa

 Arabako toponimo hau Galarreta eta Zalduondo herrien artean zegoen, behin azaltzen da XV. mendearen erdialdean, Documentación Municipal de la Cuadrilla de Salvatierra: municipios de Asparrena y Zalduondo (1332-1520) liburuan badago lekuko bakarra, 11. agirian, 1469. urtean:

... que del lugar llamado Ururcullua, donde las dos aguas se juntan, ençima del valle de Jaunlopeasteisarana, que dizen e declara asi la dicha sentencia como los dichos testigos, que pusyeron y estaua vn mojon en el lugar llamado Emadantegui, alla donde las aberturas de las ayas.

Nahiz eta lekuko bakarra izan, toponimoa nahiko zaharra da eta dituen elementuak ezagunak dira, bi aldaketa txiki baino ez dira behar. Bi elementuz osaturik izango zen, demanda izena eta -tegi atzizkia.
Orotariko Euskal Hiztegian bildutako lekukoak gutxi dira:

1. (Lcc, Urt).
Demanda.
2. (V-gip, G-azp). Ref.: Etxba Eib; Elexp Berg.
Disputa, discusión, jaleo.

Gertatutako lehenengo aldaketa da hasierako horzkaria galdu zela, beharbada demanda hitzaren beste horzkariaren eraginez galdua, disimilazioagatik. Blog honetan badago beste toponimo bat, demanda hitza duena eta aldaketa bera jasoa duena, Emandasoro toponimoa, hain zuzen.
Bigarren aldaketa /n/ sudurkariari dagokio, silabaz aldatu delako, bigarrenetik hirugarrenera, ziurrenik toponimoa osaturik zegoenean: Demanda + -tegi > *Demandategi > *Emandategi > Emadantegi. Gerta liteke toponimoaren oinarria demanda izan beharrean *emanda izatea, baino hitz honen beste lekukorik ez dago.
Toponimoaren izenaren arrazoia testu berean aurki daiteke, mugarri bat aipaten dute, lekua bi herriren artean zegoela eta askotan mugako lekuak auzi iturri izan dira.

Belakasoro toponimoa

 Belakasoro Olaberriko aurkintza baten izena da, beraz, Gipuzkoako toponimoa da.
Lekuko zaharrik eskura ez badago ere, analisi bat proposa liteke, nahiz eta elementu baten lekukorik ez izan.
Toponimoak bi elementu lituzke, belaka- eta soro. Lehenengoa ezezaguna da, baina Belako antroponimoa bada eta, emakumezko aldaera izan liteke *Belaka.
Dena den, lekuko zaharrik ez dago eta *Belaka ustezko antroponimoa bizi omen zeneko garaia oso urrun izango litzateke, baita ere toponimoa sortuko zenetik. Mendeetako joanak aldaketak sortaraz zitzakeen eta, horregatik, hemen aurkeztutako etimologiaren ziurtasuna ez da handia.

Muskerzuloa toponimoa

 Lizarrako toponimo zaharren artean bazen Muskerzuloa, XIV. mendeko lekuko bakar baten bitartez ezaguna. Toponimoaren dokumentazioa José María Jimeno Jurioren Estella/Lizarra. Toponimia lanekoa da, 151. or.:

 Izena ez da iluna, bi elementuz osaturik dago, musker eta zulo, -a artikulua ahaztu gabe. Baina toponimo honi esker, musker hitzaren lehenengo lekukoa aurreratu ahalko genuke ia bi mende, Orotariko Euskal Hiztegiaren arabera, aipatutako lekukoa Landucciren hiztegikoa litzateke, 1562. urtekoa.

Gabiarostegi toponimoa

 Gabiarostegi izeneko etxea bazen Zornotzan. Toponimo honen lekukoak XIX. mende erdialdekoak dira, bietan idazkera bera dute eta, alde horretatik, ezberdintasunik ez.
Toponimoak bi elementu lituzke, gabi-arotz eta -tegi.
Gabi-arotz izen elkartua zaharra da, lehenengo lekukoak XV. mendekoak direlako. Hitzak, dena den, utzi duen lekukotza ez da oso handia:

 GABI-AROTZ ( (V-arc, AN-gip)). Ref.: A; Lek Oyarzun 106. "Macero" A (que cita RS). "Yohanne era gauiaroz en la ferrería de Hurto" (Areso, 1423) FLV 1991, 287. "Ferrero del grant maço de obrar fierro, que en vascuenz claman gauiaroz" (Echalar, 1430). Ib. 287. "Los olaguizones o gabiarotzes, como se les llamaba en Oy[arzun] a los labradores de hierro" Lek Oyarzun 106.
Gabiarotz barriak galbaeaz ura. "El macero nuevo" . RS 62. Ez da geroztik iñon /. tiriki-tau otsik; / ez du iñork ezagutzen / gaur gabi-arotzik. "Obreros ferrones". Or Eus 213. Gaur gora nai nukela / nik Gabi-arotza, / bai burni-arotza, / mailluaren otsa. "Al que maneja el martinete". Ib. 210.

Gabiarostegi toponimoa, beraz, beste lekuko bat gehiago litzateke, beharbada gabi-arotz izenaren lekuko toponimiko bakarra.

Txiriboketa toponimoa

 Zornotzako toponimo honek lekuko bakarra du, Chiriboqueta, 1909. urteko lekukoa. Beste lekukorik ez badago ere, toponimoaren analisia, ezustekorik gertatu ezean, ez da zaila, hitz zahar bat ezagutuz gero, txiriboga:

txiriboga.
Etim. Para su posible origen en synagoga, v. SHLV I 108s.
(Aizk, H (<ch->), A), txiologa (A, que cita RS).
Mesón. "Mesón, taberna" A. Azkue, que cita a Labayru (Hist III 88), da para txiriboga la traducción errónea de "vino para enfermos".
Txiologako mirabeak gau txaburra ta egun luzeak. "La sirvienta del mesón" . RS 487. (según el ed. J. A. Lakarra, se trata de errata por txiriboga) Txiologa edo ostatu-etxe batean sartu da. Erkiag BatB 167. Txiologa apal batean topau dau beretzat abiatxua. Jan ta lo egiteko alogua. Ib. 169.

Hitz honek utzi duen lekukotza nahiko txikia da eta Txiriboketa toponimoaren lekukoa, horregatik, inportantea da hitz honen historian.
Toponimoan, beraz, txiriboga + -eta izango genuke. Aldaketa bakarra izenaren azken belareari dagokio, ziurrenik bokal asimilazioa gertatu da, g-t > k-t, edo beharbada toponimoa Chiribogueta idatzi nahiko zuten eta akats bat gertatuko zen, bi idazkerak oso antzekoak direlako.

Merkaderzelai toponimoa

 Bi lekuko baino ez zaizkio ezagutzen Arrasateko toponimo honi, biak 1475. urtekoak. Arrasateko toponimia liburuko 280. orrialdean daude:

 Bigarren lekukoa pluralean dago, gaztelaniaz, eta ematen du izen elkartua zela. Bi elementu ditu, merkader eta zelai, azkena oso arrunta. Mercader ezaguna da gaztelaniaz, baina euskaraz ez, euskal kidea merkatari delako. Mercader lanbide izena izateaz gain, deitura ere bada, baina toponimo honetan, diudienez, izen arrunta izango litzateke, eta bigarren lekukoak iritzi hori sendotuko luke.
Mercader erdal hitzaren erabilera euskal toponimo batean, hain garai zaharrean ez da ohikoa, baina kasu honetan euskal hitza ordezkatzea lortu zuen.

Belakostegi toponimoa

 Arrasateko toponimo honetaz lekuko bakarra dago, XV. mendearen erdialdekoa. Arrasateko toponimia liburuko 179. orrialdean:

 Toponimoak bi elementu izango lituzke, Belako antroponimoa eta estegi izena, blog honetan aztertutako Jandustegi toponimoan bezala.
Badago beste aukera bat, oinarrian patronimiko bat izatea, *Belakoiz, ondoren *Belakox bihurtu liteke iz > x bilakaeragatik, sartaldean ohikoa dena eta azken honi -tegi gehiturik, *Belakoxtegi sortuko zen, ondoren Belakostegi bihurtua, herskari aurreko txistukari neutralizazioagatik. Baina azkeneko hau, posiblea bada ere, hipotetikoa da, daturik ez dagoelako, baina bilakabidea ohikoa izan liteke.

Amenabar toponimoa

 Amenabar toponimoa Gipuzkoan aurkitu ahal da, Beizamako auzo bat da eta Asteasuko baserri bat.
Izen honetaz ezagutzen den etimologia dago Mitxelenaren Apellidos vascos liburuan:

40. — ametz «carballo, quejigo» (Azkue), «melojo, Quercus Toza» (Aranzadi): Amezaga, Amezpetu, Amezqueta, Amezti (Ameizti), Ameztoy, Amezua; Amenabar, Amechazurra, Amescaray; Mezcorta. Azkue ve en ametz el radical de Amezcoa, Amezcua (Amescua, Mescua).

Aipu luzeagoa, etimologia osoa ematen du nabar hitzari emandako sarreran:

464. — nabar «pardo» «abigarrado»: Areiznabar, Arnabar (Arrinabar, Harnabar), Zuaznabar (top. Zuhaznabar en Guip. en 1025). De ametz nabar procede seguramente el ap. Amenabar. Acaso Navarcorena y Navarlaz. Creo que no puede excluirse la posibilidad de que nabar (del cual parece haberse formado nabari «notorio, manifiesto») sea un derivado de naba: cf. acaso bidenabar «de paso» «al encuentro» «a medio camino», etc. El top. Ariç nauarieta, s. XII, habrá de leerse Ariç nauarreta. Como topónimo, el actual Navarlaz aparece como Nauarr Olatze, Roncesvalles 1284.

Beraz ametz + nabar > Amenabar. Ez du aldaketa fonetiko horren adibide gehiago, baina bi kontraadibide izan daitezkeenak, gutxienez, aipatzen ditu liburu berean, Arizmendi eta Ariznabarreta:

59. [...], Arechabaleta, Arechaga, Arechederra, Arechederreta, Arecheta, Arechu, Arechuloeta (aretx-zulo-eta), Arechuloaga; Arejola (Arexola); Arizabaleta, Arizabalo, Arizaga, Arizarte, Arizcorreta, Arizeta, Arizgoiti, Arizmendi (Harismendi, Arismendiarrieta), Ariznabarreta

Gainera, badago Ariznabarra, Gasteizko auzo bat.
Beraz, txistukariaren ondoren sudurkaria badago, ez da nahi ta nahi ez txistukaria galtzen. Dena den, gogoan hartzekoa da ez nuen > enuen bezalako laburketa. Beharbada oinarrian /m/ izateak eragina izan zezakeen? Mitxelenak hori ez zuen azaldu.
Beste azalbide bat posiblea da, eta aztarrena ematen du XVIII. mende erdialdeko lekuko bakar batek, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izeneko liburuan aurkitua:

Abenabar [N, NO]
Abenabar (ynquilino) (Joseph de) [Ybarrola y Zetoquiz (varrio de)], Murelaga, a.1745, FogVizcayaMs.

Lekuko gehiagorik ez dago, baina, bere bakartasunean, Amenabar izenaren elementuak agerian izan zitzakeen, habe + nabar. Mitxelenak, aipatutako liburuan badu leku bat habe izenarentzat:

6. — (h)abe (ant. vizc.) «árbol», (común) «columna»: Abaunz, Abaunza (Habaunza), aunque podría también ser un der. del vizc. abe «panal», algo así como Colmenares. Además Abaurrea: «y algunos echan bidigazas en los ríos, y arroyos que passán por los tales exidos, y ponen assimesmo abeurreas ten otros pásajes abehurreas] (que son señal de Casa) para poner en aquel lugar, do aquellas señales echan, pressa de Herreria, ó Molino, ó rueda, ó la tal casulla, para edificar ende Ferreña, ó Molino, ó ruedas...» (Fuero de Vizcaya, tít. 24, ley IV, cit. por J. Gárate, RIEV XXIV, 95).

Aspaldian habe 'zuhaitz' izan zen eta beraz, Zuaznabar toponimoaren sinonimoa izan zitekeen. Aldaketa bat jasan zuen, b-n > m-n asimilazioa, Mikendi toponimoan gertatutako fenomeno bera.
Beraz, aukera bada Amenabar izatea habe + nabar. Beharrezko aldaketa bakarra aski ezaguna da eta zabaldua.

Arruriaga toponimoa

 Arruriaga izeneko kalea bada Bergaran.
Bergarako artxiboa webgunearen arabera, Arruriaga toponimoak bizitza luzea izan du, XVI. mendearen bukaeratik, gutxienez. Aldaketarik ere ez da nabaritzen aurkitutako lekukoetan eta, beraz, Arruriaga da analizatzeko hitza.
Arruriaga izenak ez du zailtasun handirik, har- 'harri' + huri + -aga delako, aldaketa beharrik gabe. Baina alde semantikoan badu aipatzekoa den huri izenaren esanahia. Huri da hiri ezagunaren sartaldeko aldaera, egun herri handiei hiri izena ematen zaie eta, beraz, Euskal Herrian hiri gutxi daude. Baina toponimian hiri/huri ugari daude, batez ere azken aldaerakoak: Enekuri, Obekuri eta beste asko. Aldaketa semantiko handia gertatu da, ondoko erdaretan gertatu zenaren berdintsua, garai batean villa zen landa eremuko etxe bat, baserri moduko bat, baina mendeak igaro eta villa erabilia izan zen herriak izendatzeko, egungo euskaraz hiribildu izena hartu dutenak. Arruriaga bezalako izen bat ez da azkeneko multzo horretan sartzekoa, izenean aipatuko zena eraikin bat izango zelako, harriz egindakoa eta horrek nabarmen bihurtu zuelako, garai hartan etxe gehienek egurrez eginak izango zirelako.

Larrageria toponimoa

 Arrasateko toponimo honen lekukoak XVI. mendearen erdialdetik XIX. mendearen hasiera arte heltzen dira. Lekukoak hartu dira Arrasateko toponimia liburutik, 142. orrrialdean:

 Guztira lau lekuko dira eta guztiak ezberdinak. Hala ere, lekukoak kontuan hartuz Larrageria litzateke jatorrizko aldaera. Iruzkin labur bat merezi dute lehenengo eta azken lekukoek. Lehenengoan, La Ragueria dena, gaztelaniazko berrinterpretazio bat gertatu omen da, toponimoak la- hasiera zuenez, hau la artikulua zela uste izan dute, banaketa eginez, bi hitz balira bezala. Antzekoa gertatu zen blog honetan aztertutako Larritizabal toponimoaren lekuko bakarrarekin, la Ritizaval bezala jasoa izan zelako.
Azken lekukoa Larraguiri da eta, beharbada, jatorrizko ageri hitzaren orden, agiri ezagunagoa ezarria zian zen.
Toponimoak hiru elementu lituzke, larra 'larre' ageri eta -a artikulua.
Interesgarria da ageri, Orotariko Euskal Hiztegiaren arabera lehenengo lekukoa Leizarraga da, 1571. urtekoa, eta Larrageria toponimoaren lehenengo lekukoa 1562. urtekoa da, 9 urte lehenagokoa. Beraz, ageri hitza lehenengo aldiz Larrageria toponimoan agertzen da.

Agiñain toponimoa

 Arrasateko toponimo honen lekukoak XVI. mendearen bukaeratik XX. mendearen bukaera alderaino heltzen dira. Lekukoak hartu dira Arrasateko toponimia liburutik, 104. orrialdean:

 Toponimoak egonkortasun handia erakutsi du azken mendeetan ia aldaketarik gabe iraun duelako. Ziurrenik gehien aldentzen dena 1979. urteko Aguingain da, beharbada toponimoaren berrinterpretazio bat.
Toponimo honek bi elementu izan ditzake, hagin, zuhaitz izena, eta -ain atzizkia. Normalean atzizki hori antroponimoen ondoren agertu ohi da toponimian, baina toponimoa nahiko zaharra da eta, beharbada, toponimo honetan dagoena ez da aldaketaren ondorioa izan. Badago beste toponimo bat antzekoa, Azkarrain, azkar zuhaitz izena oinarrian duena, eta azken aldean, berriro, -ain atzizkia.
Beharbada bi toponimo hauetan laburketaren bat gertatu da, baina datuek, oraingoz, ez dute horrelakorik berresten.

Bañezbaso toponimoa

 Arrasateko toponimoa izan zen, XV. mendeko hiru lekukoren bitartez ezaguna, guztiak Arrasateko toponimia liburuan daude, 261. orrialdean:

 Nahiz eta ezberdintasun grafikoak izan, ez du ematen ahoskeran islarik izan zutenik. Bi elementuz osatutako toponimoa litzateke Bañez patronimikoa eta baso izen arrunta. Joanes antroponimoaren patronimiko ugarien artean Ibañez dago, eta, aferesia jasan ondoren, Bañez sortuko zen. Patronimiko hori ezaguna zen Arrasate aldean Erdi Aroan, horren lekukoa da Martin Bañezen eresia, XV. mende erdialdekoa:

Oñetaco lurrau jabilt icara,
Lau araguioc vere an verala,
Martin Bañes Ybarretan il dala.
Artuco dot escu batean guecia,
Bestean çuci yraxeguia,
Erreco dot Aramayo guztia.

Jaunlopeasteisarana toponimoa

 Arabako toponimo honetaz hiru lekuko baino ez daude, guztiak Erdi Arokoak.
Documentación Municipal de la Cuadrilla de Salvatierra: municipios de Asparrena y Zalduondo (1332-1520) liburuan badira hiru lekuko, bi lekuko 11. agirian, 1469. urtean:

... que del lugar llamado Ururcullua, donde las dos aguas se juntan, ençima del valle de Jaunlopeasteisarana, que dizen e declara asi la dicha sentencia como los dichos testigos, que pusyeron y estaua vn mojon en el lugar llamado Emadantegui, alla donde las aberturas de las ayas.
[...]
E fallamos que debemos poner e pusyesemos dos mojones en vn logar en el dicho lugar llamado Vrurcullua, ençima del dicho balle de Jaunlopeasteizarana, donde se juntan las dos aguas.

Azken lekukoa, Jaunlopeasteisarangaiña, 11. agirian, 1454. urtean:

Et dende, pusieron otro mojon, cordel tirado, en Jaunlopeasteisarangaiña, cauo el mojon de los dichos de Zalduendo y de los vecinos de la aldea de Galarreta, señalando las fayas de cerca.

Azken toponimo honen beste lekuko bat beste liburu batean, Archivo Municipal de Salvatierra-Agurain. Tomo III. (1451-1500) izenburua duenaren 13. agirian, 1454. urtean:

... dende pusieron otro mojon cordel tirado en el lugar donde se llama Ydoya cavo otro grand robre faciendo sennales al otro robre e hayas mas cercanas, e dende pusieron otro mojon cordel tirado en Jaun Lope Asteri Arangainna cavo el mojon de los dichos de Zalduondo e de los vecinos de la aldea de Galarreta sennalando las hayas de cerca.

Bi toponimo ditugu eta lau lekuko. Toponimo nagusia Jaunlopeasteisarana da eta toponimo eratorria Jaunlopeasteisarangaiña, baita ere Jaun Lope Asteri Arangainna. Toponimo eratorriaz nabarmentzekoa litzateke sudurkaria, ematen duelako bigarren lekukoan sabaikaritzerik ez dagoela, baina ziurrenik grafia kontua da. Dena den, lekuko honen fidagarritasuna ez da handia, patronimikoa, behintzat, gaizki agertzen delako.
Toponimo nagusia Jaunlopeasteisarana da, eta banaketa eginez, Jaun + Lope + (G)asteiz + haran + -a litzateke. Guztiak elementu ezagunak eta, beharbada, arreta gehiago patronimikoak merezi du. Gaste(a) antroponimoaren patronimikoa litzateke, -iz atzizkia gaineratua. Belarea, bokal artean egonik, galduko zen aspaldi, toponimoan agertzen den bezala. Arabako hiriburuaren izenarekin dagoen antza ez da kasualitatezkoa, dirudienez, Gasteiz toponimoa Gaste(a) PI + -iz elementuz osaturik dago.