Duengo toponimoa

 Duengo da Gaubea udalerriko erreka-zuloa, sakana. Joan den mendearen erdialdeko lekuko bat dago Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan:

DUENGO, término de Bóveda.

Lekuko gehiagorik ez dago eta izena nahiko iluna da. Erdarazkoa da zalantzarik gabe, /ue/ diptongoaz gain, kokapena ere badago, erdararen eremuan.
Toponimoaren etimologia emateko interesgarria da Doñela toponimoa, Dominus antroponimoaren eratorria delako, Domnella hipokoristikoaren bitartez. Duengo ere antroponimoa izan zitekeen, Dominus izenean sortua, baina atzizkia -ico izango zen. Hala gertatu bazen, Dominus + -icus > Dominicus izena sortuko zen, hau ezaguna, baina ondoren erdararen eraginez aldatuko zen. Domnus antroponimoak erakusten du laburketa bat zela, Boullónen Antroponimia medieval galega (ss. VIII-XII) tesian azaldua:

[Domnus] [M, NOM]
Var. de Dominus (vid.), con síncopa KajantoCognomina 96, 362; Domno KajantoCognomina 363; vid. tamén Donno(ne). Para os seus resultados na toponimia, vid. PielNPoss 120.
Donnus 11.1026 TSamos 297; 11.1037 TSobrado I 159

Domnus+
Doniz (Johanne) 12.1121 (s.13) CDXubia 75

Gainera, gaztelaniaz hitz arrunta da dueño, dominicus izenetik sortua. Hasierako hitza Dominicus bazen gerta liteke bilakaera batzuetatik igaro ondoren Duengo izatea, dueño hitzetik hurbil, baina atzizkiak hitza zerbait aldatuko zuen.
Laburtuz, Duengo toponimoaren jatorria *Duengo antroponimoan bilatu beharko genuke, eta hau latinaren Dominicus antroponimoaren ondorengoa litzateke, erromantzearen bilakaera jasoa.

Doñela toponimoa

 Doñela da Iruña Okako aurkintza bat. Toponimo eratorri bat du, Doñelapea, hau ere aurkintza.
Toponimo beraren lekuko zaharrak daude Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan:

DONELA, término antigua ermita de Trespuentes.
DOÑELA, 1706, labrantío de Trespuentes.
DOÑUELA, 1784, labrantío de Trespuentes.

DOÑELARAN, 1714, labrantío de Villodas.
DOÑALARAN, 1706, labrantío de Trespuentes.

Ikus daitekenez, bi toponimo daude, Doñela eta Doñelaran, honen bigarren elementua haran dela. Doñela interesgarria da, antroponimo batez osaturik dagoelako, beste elementurik gabe. Gainera, emakumezko izena da, Domnella, Dominus antroponimoaren hipokoristikoa, bukaeran -ella atzizki txikigarria dago. Kanpoko jatorria du, latin-erromantzezkoa eta aspaldian erabilia izan zen, horrela, Boullónen Antroponimia medieval galega (ss. VIII-XII) tesian jasoa du duela milurte bateko lekuko bat:

[Domnella] [F, NOM]
Fem. de Domnellus (vid.).
Donnella 10.950 TSobrado I 49

Bukatzeko, toponimo honek baditu nabarmentzeko alde batzuk, alde batetik antroponimoa, lurralde honetan gutxi ezaguna, gainera emakumezko izena da. Beste aldetik, antroponimo soila dago toponimoan, ez da ezer gehiago gehitu.

Doñakua toponimoa

 Doñakua da Arabako Donemiliaga udalerriko basoa. Toponimo honen lekuko batzuk daude Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan:

DOÑACUA, (1719), labrantío de Villafranca. 1849, monte de Vicuña.
DOÑACUAZABALA, término de Elburgo.

Villafranca eta Burgelu/Elburgo oso hurbil daude, Bikuña urrun dago. Beraz, alde batetik Doñakua eta Doñakuzabala toponimoak Villafranca eta Burgelu herrietakoak ziren, beste aldetik, bazen Bikuñako herrian beste toponimo bat, hau ere Doñakua izenekoa. Azken hau ziurrenik Doneakue toponimoaren aldaera baino ez da. Orduan, Doneakue eta Doñakua toponimo beraren aldaerak lirateke, Doneakue zaharrena litzateke.
Azken honen sarreran etimologia bat eman genuen, done + Jakue zen, hagionimo bat edo santu izen bat.

Donoperi toponimoa

Arabako toponimo honen lekuko bakarra dago, XVIII. mendekoa, Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan aurkitua:

DONOPERI, 1713, labrantío de Heredia.

Lekuko bakarra bada, ez da zaila analizatzeko, nahiz eta bokal aldaketa bat jasan, asimilazio bat: e-o > o-o. Atzera eginez, *Doneperi eskuratuko genuke, eta orduan analisia gardena litzateke. Toponimoak bi elementu lituzke, done eta Peri, Petri edo Perai(o) antroponimoaren aldaera. Hagionimo hau Mitxelenaren eta Irigarairen Nombres vascos de persona lanean bi antroponimotan agertzen da:

Bet(i)ri Pedro: [...] Nos resulta difícil de explicar el a. vizc. Peri(a), conservado en el Confiteor probablemente por arcaismo, de donde procede el top. Dineperiaga (sic) en (S. Pedro) de Deusto y no de *Doneperuaga, como quería J. Gárate RIEV 24, 358: Bet. Iandone Periari (dos veces) «a S. Pedro»), Cap. Iandone (la segunda vez Iaundone) Periagaz san Pablori lit. «con S. Pedro a S. Pablo», pero VJ Iandone Peri, eta Paulori, Iandone Peri, eta Juan San Paulori.
[...]
Parai, *Perai Pelayo: top. Donaparai (sin duda de *Perai) Aberásturi (Alava), (Do)neperi ermita de S. Pelayo en Bermeo (Vizc.), Donaperi (señalado como dudoso por Eleizalde: ¿en qué sentido?) top. de Adana (Al.), que podria proceder también de Peri «Pedro».

Bi aukera daude, baina, beharbada, kontuan izanik toponimoaren zahartasuna Peri litzateke Petri ezagunagoaren aldaera. Jakina, hau ere ez da erabat ziurra eta lagungarria litzateke lekuko zaharragoak aurkitzea.

Gatxalbide toponimoa

Gatxalbide da Zigoitia udalerriko aurkintza bat. Araban bazen beste toponimo oso antzeko bat, Gatxalbidea, Gasteizkoa, Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan bada XVIII. mendeko lekuko bat:

GACHALBIDEA, 1760, labrantío de Gamarra Mayor.

Toponimo hauek gogorarazten dute Gazalbide toponimoa, inguru berekoak direnak, hau da, Gasteiz udalerrikoak edo hurbilekoak. Toponimo honetarako eman zeneko etimologia zen gatzari -> gazal- + bide. Gatxalbide izenak azalpen berdina izango luke, baina ezberdintasun batekin, txistukaria, frikaria izan beharrean afrikatua da. Alternantzia bera aurkitzen dugu Gaziturri eta Gatxiturri toponimoetan, hauetan oinarria gatz zen, eta Gatxalbide toponimoetan gatzari, hau da, gatz + -ari atzizkia.

Gaziturri eta Gatxiturri toponimoak

Gaziturri da Arabako hainbat herritan dagoen toponimoa. Urkabustaizen iturburua da, Zuian erreka eta aurkintza da eta Donemiliagan iturburua eta aurkintza.
Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan lekuko zahar eta berri batzuk daude:

GACITURRI, monte de Abecia. 1704, labrantío de Vitoriano.
GACITURRIA, 1723, labrantío de Chinchetru.

Gatxiturri da Gasteizko aurkintza bat, aipatutako likuruan lekukoa ere duena:

GACHITURRI, término de Lubiano.

Toponimo hauek aurkintzaz gain, iturburua eta erreka ere badira eta izanak lotzekoak dira izenarekin, toponimoen elementuak bi direlako, gatz eta iturri. Orotariko Euskal Hiztegian hitz elkartu hori agertzen ez bada ere, Araban behin eta berriz azaltzen da. Aipagarria da lekuko gehienetan gaziturri dela baina azkena gatxiturri dela, dirudienez honetan afrikatua islatu zen.

Zubimozu toponimoa

 Arabako toponimo honen lekuko bakarra ezagutzen da, XVIII. mendekoa eta Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan dago:

ZUBIMOZU, 1716, labrantío en Echábarri Viña.

Toponimoak ez du misterio handirik jakinik bazela zubi-musu hitz elkartua, Euskal Autonomi Erkidegoko hainbat toponimotan dagoena, Durangoko Zubimosu-Zubipunta toponimoan, Gipuzkoako Zubimusu toponimoetan eta Arabako Fusimusu toponimoan, azken honetan zalantzazkoa.
Etxabarri-Dibiñako lekukoa zaharrena litzateke, urte gutxiagatik bada ere.
Aipatzeko geratzen da bigarren txistukaria <z> dela, beharbada asimilazioa gertatu da, z-s > z-z, baina hori ez da azalpen bakarra.

Gazimartinez toponimoa

 Arabako toponimo hau lekuko bakar baten bitartez ezaguna da, XVIII. mendekoa eta Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan aurkitua:

GACIMARTINEZ, 1702, labrantío de Subijana Morillas.

Toponimoak bi elementu lituzke eta azkena Martinez patronimikoa litzateke. Haiserarako, Gartzia antroponimoa proposatuko genuke. Aldaketaren bat gertatu da, nabarmenena dardarkariaren galera da, beharbada dismilazioaren eraginez galdu zen.
Toponimoaren egitura hori ez da ohikoa baina urria ere ez da. Horrela, blog honetan ale batzuk daude, Domikusantz toponimoa bezala, oinarrian Domiku antroponimoa dago eta bukaeran Santz, Santxoren patronimiko ugarietako bat.
Azken ohar bat, toponimoa erdaraz zein euskaraz sor zitekeen; Arabako inguru horretan erdara ez da ezezaguna izan azken mendeetan.

Fusimusu toponimoa

 Arabako toponimo honek lekuko bakarra du, XX. mendearen erdialdekoa eta Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan du iturri bakarra:

FUSIMUSU, fuente y término de Alda.

Lekuko bakarra izateak eta lekukotza zaharrik ez izateak ziurtasuna kentzen diote hemen aurkeztuko den etimologiari, baina beharrezko urrats guztiak azalduko dira. Jakina, lekuko zaharren bat aurkituz gero, etimologia konfirmatuko litzateke edo, besterik gabe, deuseztuko.
Toponimoak bi elementu lituzke, fusi- ezezaguna eta musu, hau ezaguna eta Zubimosu-Zubipunta toponimoan aipatua. Eta azken toponimo hau, Zubimosu, izan daiteke Aldako toponimoa azaltzeko gakoa. Hemen proposatuko da biak elementu berberez osaturik daudela, Zubimosu eta Fusimusu. Azken aldea ez da azaldu beharrik, baina bai hasierakoa. Bi aldaketa proposatuko dira, metatesi bat, s-f > f-s eta txistukari neutralizazioa, z-s > s-s. Atzeranzko urratsak eginez, *Zufimusu berreskuratuko genuke, *zufi hori zubi ezagunaren aldaera dela, toponimian aztarren txikia utzi duena, baina ez testuetan.
Zubi-musu hitz elkartuak lekua du euskal hiztegian, txikia bada ere:

ZUBI-MUSU (Lar, s.v. punta, extremo). Extremo de un puente.

Etimologiaren indargarria izan daiteke toponimoak iturri bat izendatzen duela, hau da, ura den tokia. Beharbada inguruan bada edo bazen zubi bat.
Bide batez, toponimo honekin zubi-musu hitzaren erabil-eremua Arabara ere hedatu da, Bizkaian eta Gipuzkoan ezaguna zela erakutsi izan da blogean.

Frakasolo toponimoa

Arabako toponimo hau bi lekukoren bitartez ezaguna da, XVI. eta XVIII. mendeetakoak, Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan daude biak:

FRACASOLO, 1704, labrantío en Miñano Mayor.
FRACASOLOA, anterior en 1531.

Bi lekukoen arteko ezberdintasun bakarra -a artikulua da. Toponimoak bi elementu lituzke, praka eta solo, soro hedatuagoaren aldaera sartaldekoa. Hemen jarritako etimologia zuzena bada, Frakasolo izango zen praka hitza dagoen lehenengo lekukoa. Orotariko Euskal Hiztegian dagoen lekuko zaharrena Mikoletaren liburuan dago eta hau 1653. urtekoa da. Beraz, Arabako toponimoak 122 urte aurreratuko luke hitz honen lekukotasuna.

Donosti eta Donospide toponimoak

 Arabako bi toponimo hauek herri berean zeuden, Donosti XVIII. mendeko lekuko bat da eta Donospideren lekukoa XX. mendekoa izan zen, Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan aurkitutakoak:

DONOSTI, 1706, labrantío de Gamarra Menor.
DONOSPIDE, labrantío de Gamarra Mayor.

Donosti izenak gogorarazten du Donostia toponimoa eta ezaguna da, gainera, azken honen aldaera oso ezaguna Donosti dela, bukaerako /a/ bokalik gabe. Bi toponimoek azalpen berdintsua dute, jatorrizko *done Sebastiani izenak bilakabide luzea izan zuen Donosti bihurtu arte.
Donospide aurrekoaren eratorria da, Donosti + bide elkarketatik, horrela, Donost- + bide > Donospide geratu zen, inolako arazorik gabe. Gogoratu behar da hiru silabadun hitzen azken bokala galdu ohi dela elkarketak egitean, horrela, itsaso + gizon > itsasgizon.
Hagionimo hori ezaguna zen Araban, Donosti izenaz gain, Donoste eta Donustebia toponimoak ziren, hirurak elkarretatik ez oso urrun.

Madaltzeta toponimoa

 Madaltzeta da Urola ibaiaren erreka baten izena. Lekuko zaharrik ez da eskuratu baina toponimoa, dagoen bezala analiza daiteke, arazo handirik gabe.
Toponimoan hiru elementu daude, madari + -tza + -eta. Elementuak batzean aldaketa txiki batzuk gertatu dira; hasteko, madari > madal-, euskara > euskal- den bezala. Beste aldaketa azkenaurreko silabari dagokio, ae > e bokal bilkuraren soilketa.
Lehenengo aldaketa berdintsua gertatu zen Malgarraz toponimoan, baina honetan aldaketa sakonagoa gertatu zen.

Zillargilleneberria toponimoa

 Zillargilleneberria da Donostiako baserri bat.
Toponimoan berri izenondoa dago eta horrek pentsaaraz dezake Zillargillene bat izan zela garai batean eta hala jasorik dago Donostiako toponimia izeneko lanean. Honetan lekuko zaharrak daude, XIX. mendearen erdialdetik hasita:

ZILLARGILLENEA: Sillarguillene (1841, casa, D.U.A.-B-10-II-362-2), Sillarguillene (1844, casa, D.U.A.-C-5-I-1691-1), Cillaraniñene (1860, D.U.A.-D-7-1-P.), Sillarguillene (1864, Casa de labor, N.P.G., 39 orr.), Zillargiñene (1989, baserria, A.II); Zillargillene (1989, D.U.T.B.). 64-15-1, M. J-3.

XVIII. mendearen bukaerako lekuko zaharrago bat dago, aurreko lanean aipatu gabea, Proyecto de ereccion de tres iglesias antemurales en San Sebastian. Hacia 1775 izenburuko lanean, Luis Murugarren egilea, BAP, 1980, Cillarguillenea.
Toponimoak ez du zailtasun handirik, oinarrian zilargile hitza dago, zilar + -gile dena, lekukotza ez handia, baina esanguratsua utzi duena:

zilargile.
(zillar- G-bet, B ap. A ; Lar, Añ (G), H; -lh- Saug Voc , H), zirargile (Añ (V)) Platero. "Zilhargina, zilhargilia, platero" Saug Voc. "Platero, [...] zillargillea" Lar (Añ zirargillea y zillargilla). "Tas, zillargilleen tazpitxoa, ingudetxoa" Ib. v. zilargin.
Ezen Demetrius deitzen zen zilhargile, Dianaren zilharrezko tenpletxogile batek, anhitz irabaz eraziten zerauen ofiziokoei. Lç Act 19, 24 (He, Dv zilhargin, BiblE zilargin). Jangoiko bera da zillargillea edo su orretan anima sartzen duena. Mb OtGai II 285 (ap. DRA; la ref. es incorrecta). Zillargilleak zikindus loies garbitzendú zillárra. LE Urt 101r (ms.) Zirarginak egiten daben kaliza, kandeleru edo lanparia. Astar II 69. Demetrio zeritzan zillargille bat. Lard 518. Ukabilla añako urre koskorrak zenbat balio lezake, zilargile jauna? EgutTo 13-7-1921 (ap. DRA).

Toponimoak erakusten du XVIII. mendaren bukaeran Donostian bazela zilargile bat eta Zillargillene bere bizilekua izango zen eta bere lantegia ere.

Burkaitzeta eta Burkaitzilluna toponimoak

 Burkaitzeta eta Burkaitzilluna dira Errenteriako bi aurkintzaren izenak. Lekuko zaharrenak XX. mendekoak dira, Burkaitzetaren bi lekuko daude, 1945. urteko Burcaitz eta Burcaiz. Egun, ahoz bi izen ezagutzen zaizkio, Burkaitzeta eta Iruarkaitzeta.
Burkaitzillunaren lekukoak zaharragoak dira, baina ez askoz gehiago. Horrela, Burkaitz-illuna jaso zen 1920. eta 1928. urteetan, eta 1961.ean Burcaizilluna. Ahoz, izen bera jasoa da, aldaerarik gabe.
Toponimoek oso antz nabarmena dute Murkaitza toponimoarekin, blog honetan aztertua. Oinarrian  burkaitz izena dago:

burkaitz.
(G, AN-gip-5vill; Lar, Añ (G, AN), Bon, Hb), morkaitz (G-bet), murkaitz (G-to; Lar, Hb, H (V, G)), porkaitz (AN-gip). Ref.: A (burkaitz, morkaitz, murkaitz, porkaitz); Gte Erd 260.
Peñón, risco; precipicio, derrumbadero.
[...]

Burkaitzeta leku izenean -eta atzizkia dago eta Burkaitzilluna izenean ilun eta artikulua. Lekuko hauetan burkaitz aldaera dago eta litekeena da hitza oraindik bizirik izatea inguru horretan.

Arrataka toponimoa

 Arrataka da Andoaingo bide baten izena. Amezketan, Gipuzkoan ere, bada Arratakaenea izeneko etxea. Bien arteko toponimo hauetan ez dago loturarik, Andoain eta Amezketa urrunduak direlako.
Arrataka, deitura bezala, XVI. mendetik ezaguna da,  Dokuklik web-gunean lekuko batzuk badira, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak, lekuko zaharrenak Oiartzungoak dira, geroagokoetan Amezketakoak dira asko:

Litekeena da Arrataka toponimoa behin baino gehiagotan izatea Gipuzkoan, egun bezala. Azken batean, bere analisiak ez du bitxikeriarik ematen eta toponimoa sortzeko baldintzak ez ziren oso bereziak izango.
Toponimoak bi elementu lituzke, harrate izena eta -ka atzizki txikigarria. Eratorpena egiteko, oinarriaren azken bokala /a/ bihurtu zen, ohi den bezala. Bestela, asimilazioa ere erraz gerta ziteken, a-a-e-a > a-a-a-a, lau bokalak berdinduz.
Hemen aurkeztutako analisia zuzena bada, harrate izenaren lehenengo lekukoa 1586. urteko Thomas Albistur Arrataça izan daiteke. Arazo bat dago grafiarekin, <ç> hori nekez ulertzen da, nashasketa normalean beste aldetik etortzen delako, <ç> egon behar den lekuan <c> agertzea, eskribauari ahaztu zaiolako letra osoa egitea. Gainera, toponimoa *Arrataza izatea ez litzateke ohiz kanpoko izena, azken elementua -tza atzizki ezaguna litzatekeelako. Edonola ere, toponimo hori litzateke harrate izenaren lehenengo lekukoa, Orotariko Euskal Hiztegikoa baino 200 urte lehenagokoa.
Oiartzunen hitza ezaguna zen eta toponimian erabilia, Oiartzungo toponimia = Toponimia de Oiartzun liburuan harrate izenarekin sortutako toponimoak daudelako, 89. or.:

Arraketa. Parajea.
Tomolan kokatua, ez da Kausuako Arratetarekin nahastu behar, oso antzeko forma den arren.
[...]
Arrate eta Arrategaña. Parajea, bizkarra, ibaiartea.
Gurutze auzoan. Arrategaña ere Azerigorrigaña izenez ezagutzen da.

Arrateta.
Arrateta hegia eta Arratetagaña Uzpuru eta Bianditz inguruan.

Arrate, Arrategaña eta Arrateta azaltzeko errazak dira, baina Arraketa zailxeagoa da. Azalbide bat herskari disimilazioa izan daiteke, *Arrateta > Arraketa, t-t > k-t aldaketarekin. Hala ere, herrian bertan Arrateta bada, aldatu gabe. Beste azalbide bat izan liteke herskari metatesiarena, t-k > k-t. Horrek esan nahiko luke toponimoa hasieran *Arrateka zela, aztergai den Arrataka izenetik oso hurbil. Zoritxarrez, azken toponimo hauen lekuko zaharrik ez dago eta horrek oztopatzen du hipotesiak egitearena.
Bukaerarako -ka atzizkia geratu da, txikigarria litzateke, -ko bezala. Atzizki horren lekuko bat Urrekazulo toponimoa izan daiteke, barruan *Urreka edo Urraka antroponimoak izango lirateke. Kasu honetan azken bokala emakumezkoak direla adierazteko erabili da, toponimoaren kasuan ez litzateke beharrezkoa. Horrela, ilun geratzen da -ka atzizkia erabiltzearen arrazoia. Beharbada antroponimiatik hedatu zen beste esparru batzuetara.

Gaztarri toponimoa

 Gaztarri, Gaztarriko baxamaraharri eta Gaztarriko plantaina toponimoak daude Onomasticon 23: Hondarribiko toponimia liburuaren 359. or.:

Gaztarri
Kontzeptua: Arroka
Ebakera: 1993: Gastarri Maximo Sagarzazu
1993: Gaxterri Simon Zunzundegi
Kokagunea: 41.41.7
Oharrak: Gasterriko baxamaraarri eta Marlaportu-ren artean kokatu zuen Maximo Sagarzazuk.

Gaztarriko baxamaraharri
Kontzeptua: Arroka
Ebakera: 1993: Gasterriko baxamaraarri Maximo Sagarzazu
Kokagunea: 41.41.7
Oharrak: Xapusteiko bia eta Gastarri-ren artean kokatu zuen Maximo Sagarzazuk.

Gaztarriko plantaina
Kontzeptua: Arroka
Iturriak: 1992: Gaztarriko plantaina Elo.
Kokagunea: 41.41.7
Oharrak: Felix Iridoik emana, Elo.

Toponimoek ez dute antzinatasun handirik, baina oinarriko toponimoa, Gaztarri, gatz-harri hitz elkartuaz osaturik dago. Hitz honetatik sortuak dira Gastarriaga eta Gastarrizulo toponimoak, bietan txistukariaren neutralizazioa gertatu da, herskari aurrean egoteagatik, ziurrenik. Bestelakoa da Gatzarrieta toponimoa, gatz-harri aldaera erabili delako. Beharbada zaharrena gaztarri litzateke, bestea gardena delako, agian hitz berreraikia izan da.

Konfitegillenea toponimoa

Donostiako toponimoen artean bazen Konfitegillenea, hiru mendetako lekukotza utzi duena.
Donostiako toponimia izeneko lanean lekukoak daude XIX. mendearen erdialdetik:

*KONFITEGILLENEA: Confiteguillene/ Confiteguilene (1841, casa, D.U.A.-B-10-II-362-2), Confiteguiblene (1860, D.U.A.-D-7-1-P.), Confiteguílle (32) (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Confiteguille (1864, Casa de labor, N.P.G., 65 orr.); Konpetillene, Konpetille (1989, D.U.T.B.). 64-6-5, M.

XVIII. mendearen bukaerako lekuko zaharrago bat dago, aurreko lanean aipatu gabea, Proyecto de ereccion de tres iglesias antemurales en San Sebastian. Hacia 1775 izenburuko lanean, Luis Murugarren egilea, BAP, 1980, Confiteguillearena.
Toponimoak ez du zailtasun handirik, bukaeran -(r)en + -a, ohikoak etxe izenetan. Interesgarriena aurrekoa da, normalean antroponimo bat da edo izengoiti bat, baina batzuetan lanbide izena dago, agian jabearen izengoiti bihurtua. Toponimo honetan *konfitegile hitza dago, konfit, konfite aldaerarekin eta -gile atzizkiarekin. Hitz eratorri hori ez dago Orotariko Euskal Hiztegian, baina bai konfitero, sinonimotzat har daitekeena. Bide batez, toponimo honen lekuko zaharrena litzateke konfit hitzaren lehenengo lekukoa, 1775. urte ingurukoa delako eta konfit hitzarena, Orotarikoan 1803. urtekoa dela:

[Ume txikiak] ezpadakusde prest konfit gozoa, nagitasun andiaz ibilten dira. Añ LoraS 181.

Donoste toponimoa

 Donoste da Iruraiz-Gaunako aurkintza bat, baita iturburu bat ere.
XVIII. mendeko lekuko bat dago Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan:

DONOSTE, 1776, labrantío de Gauna.

Toponimoak gogorarazten du Donostia toponimoa, Gipuzkoako hiriburuaren izena. Argi dagoenez, azalpen berdintsua dute bi izenak, baina ezberdintasun txiki bat dago eta hori ere azaltzeko beharra dago. Funtsean, Arabako toponimoan *Done Sebastiane dago, tartean aldaketa ugari gertatu ziren eta bukaerako zatia azaltzeko, -ane > -ae > -e bilakaera izan zen. Horrela, Donoste izena geratu zen, Donostia izenetik hurbil, baina apur bat aldaturik.
Azkenik, aipatu behar da Arabako beste toponimo bat, Donustebia, Arluzea herrikoa, Donostetik ez oso urrun eta etimologia antzekoa duena, baina azken elementua, dirudienez, -be atzizkia izan zen.

Donemeria toponimoa

 Arabako toponimo honen bi lekuko daude Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan:

DONEMERIA, 1766, labrantío de Alda.
DONIMEDIA, término donde aparecen restos de pequeña ermita en Alda.

XVIII. mendeko lekukoak hobeto gorde du jatorrizko toponimoa, XX. mendekoa nahiko aldaturik dagoelako. Toponimoak bi elementu ditu, done, santutasuna adieraztekoa eta Meteri antroponimoa. Aipatutako azken lekukoan aipatzen da leku horretan ermita txiki baten hondarrak zirela. Horrela, izena eta lekua loturik agertzen dira, nahiz eta mendeen joanarekin han zegoen eraikina eraitsia izan.
Meteri antroponimoaz K. Mitxelenak eta A. Irigaraik Nombres vascos de persona lanean aipamena egiten dute:

Meteri Emeterio: Meteri (cf. Valb. 188. y 189, año 1107, Saion Meteri) Iranzu, donde aparece también la forma romanceada Mederi «en Piedra meyllera», Done Meterij Celedon «Por Sant Meterio y Celedon» RS 330· En castellano, en un documento de 1483, copia de 1562, RIEV 24, 658, «En la yglesia de Santemitericeledon, que es cerca de la villa de Berresonaga en el condado e señorio de Biscaya».

Beraz, Donemeria toponimoa gehitzekoa da Meteri antroponimoaren lekuko toponimikoen artean, hagionimoenean, hain zuzen. Bide batez, aldaera erromantzatua erabilia izan zen, Mederi eta ez Meteri.

Donapaulo toponimoa

 Donapaulo da Arraia-Maeztuko soroa.
XVIII. mendeko lekuko bat dago, eta XX. mendeko bat ere bai, Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan:

DONAPAULO, término de Roitegui.
DONEPABLO, 1740, labrantío de Roitegui.

Egun, Donapaulo bada ere, dirudienez, XVIII. mendean Donepablo zen. Beharbada lekuko hau ez da erabat fidagarria, eta benetako izena *Donepaulo zen, erdararen eraginez bigarren elementua Pablo bihurtua. Edonola ere, toponimoak bi elementu lituzke, done, santutasuna adieraztekoa eta Paulo. Antroponimo honetaz K. Mitxelenak eta A. Irigaraik Nombres vascos de persona lanean aipamena egiten dute:

Paulo Pablo: (Ioandone Petri eta) Paulo Ber. (Eleiz. S. Paulo), iondone Paulo Axular, Iuan San Paulo (Bet; y Cap. San Pablo) VP, Jaun Done Paulo Duv. Se trata de una forma comparativamente reciente, como indica la misma sustitución de Done por San en a. vizc. (cf. Andra Santa Ana VJ). Leiç. escribe Paul y Tartas 178, Ioâdoné Paulé.

Beraz, Donapaulo toponimoa gehitzekoa da Paulo antroponimoaren lekuko toponimikoen artean, hagionimoenean, hain zuzen.

Dotorbaso toponimoa

 Dotorbaso da Barrundia udalerriko aurkintza bat. Lekuko zaharragoak daude Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan:

DOCTORBASO, 1708, labrantío de Hermua.
DOTORBASO, término de Larrea-Hermua.

Toponimoak bi elementu ditu, dotore eta baso, biak ohikoak. Lehenengo izenak azalpen luzeagoa merezi du, lehenengo lekukoan doktor- agertzen delako. Horrek adieraziko luke hitzak dituen esanahien artean lehenengoa dagoela toponimo honetan:

dotore.
1. (Gèze), doktore (Lcc), doktor (Urt III 103, VocBN ), dotor (Urt III 103).
Doctor, sabio, tratadista; doctor, que posee este título académico. Tr. Atestiguado desde Dechepare, se documenta tanto al Norte como al Sur; en el s. XX disminuye su uso. Los septentrionales (a excepción de Dechepare) usan do(k)tor, frente a do(k)tore de los meridionales. La -r final es considerada generalmente simple; hemos encontrado sin embargo unos pocos ejs. de -rr- (Jauretche, Inchauspe y Lafitte). La conservación (al menos gráfica) del grupo -kt- es más frecuente en los textos antiguos; a partir de comienzos del s. XIX desaparece casi completamente en los textos septentrionales. En DFrec hay un ej. de doktor y 3 de doktore, meridionales, y uno de dotor, septentrional.

Oinarria do(k)tore bada, aldaketa txiki bat gertatuko zen, hirugarren silabaren azken bokala galdu zuen hitz elkartuak, toponimoa sortzerakoan. Hau fenomeno arrunta da hiru silaba dituzten hitzetan, horrela, itsaso + gizon > itsasgizon. Egungo toponimoan /k/ herskaria galdu da, hegoaldeko euskaran ohikoa den bezala.

Txumintxu toponimoa

Arabako Aiaraldeko toponimo honek lekuko bakarra du, XX. mendekoa eta Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan dago:

CHUMINCHU, término de Lezama.

Toponimoa antroponimo hipokoristiko batez osatua da, *Txomintxu, baina aldaketa bat gertatu da, o-i > u-i bokal asimilazioa, Txumin toponimoan bezala. Beharbada *Txumin antroponimoa ere izan da, kontua izanik bi toponimotan aztarrena dagoela.
Antroponimoaren oinarrian Txomin dago, Domingoren hipokoristikoa eta Txomin toponimoan dagoena. Atzizkia -txu da, sartaldeko euskararena, beste lurraldeetan -txo atzizkiaren aldaera. Aipatutako lurraldeetan ohikoak dira -txu atzizkiarekin sortutako izenak, batzuk toponimiara heldu direnak, Bartolotxuena toponimoa bezala.

Txumin toponimoa

 Arabako toponimo honek lekuko bakarra du, XX. mendekoa eta Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan dago:

CHUMIN, término de Adana.

Toponimo honen oso antzekoa da Txomin, Artziniegako toponimoa, ezberdintasun bakarra lehenengo bokalari dagokio. Lotura hori zuzena bada, beharbada asimilazio bat gertatu da, o-i > u-i, Urtisagasti toponimoaren oinarriko Urti antroponimoa Orti hedatuagoaren aldaera da eta aldaketa bera gertatu da.
Txomin da Domingo antroponimoaren hipokoristikoa, hasierako kontsonantea aldatu da eta txistukariak ezaugari txikigarria ematen dio.

Juanindegi toponimoa

Donostiako toponimo honen lekukoak nahiko zaharrak dira, lehenengoak 400 urte baino gehiago ditu, Donostiako toponimia izeneko lanean lekuko zahar eta berriak daude, XVI. mendearen bukaeratik:

*JUANINDEGI: Juanindegui (1582, Molino de, T.M., 440 orr.), Juanindegui (XVI, Molino de, T.M., 440 orr.), Juannendegui (1824, T.M., 440 orr.), Juanindegui (1860, D.U.A.-D-7-1-P.), Juanindegui (44) (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Juanindegui (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Juanindegui (1864, Casa de labor, N.P.G., 67 orr.); Juanindegi, Junindei (1989, D.U.T.B.). 64-13-3, M.

*JUANINDEGI: Juanindegi, Juanindei (1989, D.U.T.B.). 64-14-5, M.

XVIII. mendearen bukaerako lekuko bat dago, aurreko lanean aipatu gabea, Proyecto de ereccion de tres iglesias antemurales en San Sebastian. Hacia 1775 izenburuko lanean, Luis Murugarren egilea, BAP, 1980, juanindegui.
Toponimoak ez du zailtasun berezirik, bi elementu ditu, bukaeran -tegi atzizkia, sudurkari atzean egoteagatik, herskaria ahostundu da. Oinarrian Juanin antroponimo hipokoristikoa, Juan antroponimotik sortua, -in atzizki txikigarria atzean duela. Erdi Aroko lekuko batzuk bildu zituen P. Salaberrik Izen ttipiak euskaraz liburuaren 132. or.:

Joanin (Joan): Johanin (Acedo, 1350, LPN, 356), Johanin Danet (Dg., 1361, Goih., 1966: 328), Johanin (Beire, 1366, LPN, 490), Johanin de Aguerre (NB, 1396, Goih., 1966: 359), Johanin de Sant Vicent (Donaz., 1397, ibid., 160), Johanjn (Erriberri, 29, Zier. & Ram., 2001, 29, 75. or.), Joanin (Dur., d.g., Hid. et al., 1989c, 231, 1037. or.).

Lekuko hauetan Joanin aldaera dago, hau zaharragoa litzateke eta Juanin izenean oa > ua bilakaera izan da, beharbada gaztelaniatik mailegatu delako, baina hori ez da aukera bakarra.

Txomilantegi toponimoa

Arabako toponimo honen lekuko bakarra dago Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan:

CHOMILANTEGUI, término montuoso de Ibarguren.

Datarik gabe agertzen denez, XX. mendearen erdialdekotzat hartu daiteke. Lekuko gehiagorik ez dago, baina toponimoa erraz azal daiteke, aldaketa txiki bat gertatu bazaio ere.
Toponimoak bi elementu lituzke, Txomin hipokoristikoa, Txomin toponimoaren sortzaile, Domingo antroponimotik sortua, egun ere ezaguna dena.
Azkena lantegi hitza litzateke, lan lekua adierazteko lekua edo, beharbada, zentzu bereziago batekin:

[...]
3. (V-gip, G-nav, AN-ulz; Izt). Ref.: Iz Ulz; Ond Bac; Elexp Berg.
"Preparando sus lantegias, hoyas proporcionadas para reducir a carbón los palos" Lar Cor 46. "Corta de árboles, &c., lantegia" Izt. "Lantegí bet, un lote para trabajar en el monte" Iz Ulz. "Lote de leña. Lugar en que cada año se señala a cada familia ese lote de leña" Ond Bac. "El trabajo de preparar la leña para hacer la pira. [...] batzuk egurra preparau, lantein bat eiñ, zerak eitteko" Elexp Berg. Cf. VocNav: "Lantegui, corta de árboles (Tierra Estella). Concesión para cortar árboles (Añorbe). Ir a lantegui, ir al monte, temporalmente, a hacer carbón (Améscoa)".
Irati-soro izena zuan puntuan edo basoan, lantegi aundia atera zala ta mutillak bear zirala. BasoM 75.

Toponimoa mendi aldean zegoenez, litekeena da egokiena azken adiera hau izatea.
Azaltzeko geratzen da gertatutako aldaketa, Txomin + lantegi batzean antroponimoaren azken fonema galdu da. Hau azaldurik dago Mitxelenaren Palabras y textos liburuaren Rectificaciones y enmiendas testuan, 475. or.:

La reducción de n + m a su última consonante es semejante a la que se da con n + l en el grupo verbal que ejemplifica Añibarro, LSEsp. 137: emo-lei (euroc baño osagarri errazagoric?).