Uralde hitza eta toponimoa

 Uralde da Arabako toponimo batzuen oinarria. Uralde da Legutioko baso bat baita Trebiñuko aurkintza bat ere. Uraldea da Gasteizko aurkintza bat.
Legutioko Uralderen lekuko zaharrenek bestelakoa adierazten dute, Olaaldea (1780), Olaldea (1796). Uralderen lehenengo lekukoa XIX. mende bukaerakoa da, Uralde (1897).
Baina Uralde benetakoak badira eta ugariak dira Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuaren arabera:

URALDE, muy abundante en montes, términos y labrantíos.
URALDEA, como anterior.
URALDEUQUELUA, 1723, labrantío de Contrasta.
URALDEZABALA, 1617, labrantío en Oreitia.

Lekuko zaharragoak daude Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta XVI. mendetik lekukoak badira, deitura bihurtua:

Legutioko Uralderen kasuan, Arabakoen ugaritasunak eragina izango zuen jatorrizko Olaaldea aldarazteraino.
Toponimoetan hitz elkartu bat dago, uhalde, edo, hobe esanda, uralde aldaera. Horixe dago Landucciren hiztegian, Gasteizen egina eta baita ere Lazarraga arabarraren testuetan. Hitzak bi elementu ditu, ur eta alde eta interesgarria da oinarriko elementuak aldaketarik jaso ez duela, ezagunak direlako Uhalde, Ugarte bezalako toponimoak, baina Araban Uralderen nagusitasuna agerikoa da.

Osandategi toponimoa

 Bizkaiko toponimo zahar hau hiru aldiz agertzen da XVI. mende hasierako agiri batean, Arbatzegiko elizateko etxe zerrendatze batean, Archivo Foral de Bizkaia Sección Municipal. Documentación Medieval (1326-1520) liburuaren 11. agirian, 1510. urte inguruan:

Las casas de San Juan de Aransolo e Ynigo de Olaechea, por las heredades de Osandategui e Araondo, honze marauidis biejos e vna blanca.
[...]
La mesma, por el parral de Osandategui que huvo de Domingo de Albiz, seis marauidis biejos e medio.
[...]
La casa del cordelero de Monditibar, por la pieça de Osandategui, quatro marauidis biejos e vna blanca.

Toponimoak ez du zailtasun handirik, bukaeran -tegi atzizkia dago, ohikoa etxe izenetan eta oinarrian Otxanda antroponimo emakumezkoa, Otxanda toponimoan dagoena. Interesgarria da txistukariaren islapen grafikoa <s> jarria delako. Beraz, antroponimoa ziurrenik Otsanda izango zen eta ez Otxanda, hala balitz <Ochandategui> idatziko zutelako.
Otxanda izenari buruz, hona Mitxelenak Apellidos vascos liburuan idatzia:

510. —Otxanda fem. de Otxoa: Doxandabaratz (Usandevaras, Usandivaraz), Ochandategui, Oxandaberro. El suf. -(a)nda es el mismo de oillanda «polla», de oillo. Una forma masc. en -o, debida sin duda a influencia románica, en Ochando: Oggando de Villa Porchera (CSM 174, 1055), etc.

Otsaobieta toponimoa

 Otsaobieta da Leintz-Gatzagako kortabaso bat. Toponimoak ez du lekuko zaharrik eta jasotakoetan aldaera batzuk daude, aipatu beharrekoak: Otsobideta, Otsobidieta, Osavideta. Horrelako lekukoak aurrean izanik, otso- (edo otsa-) + bide + -eta egitura argia genuke, "otsoen bideak" bezala ulertuko litzateke. Baina Otsaobieta lehenetsi dutenez, lekuko zaharragoetan horrelako izena izango zuten, nahiz eta gero ez zerrendatu bildutako lekukoetan. Izen hori jatorragoa bada, analisia hortik hasiko da eta beste etimologiatik aldatzen den bakarra erdiko elementua litzateke, bide izan beharrean hobi delako. Beraz, otsa- 'otso' + hobi + -eta, "otsoen hobiak" esanahiarekin. Izena entzun eta susmatzen da otsoak harrapatzeko eta hiltzeko lekua zela.

Uerraga toponimoa

Uerraga da Ataun aldeko bi toponimoren oinarria:

Uerragarrigaña
Uarri gañe: (= el termino superior de Uerraga, el jaro).
    Izaera: gaina
    Kokalekua: Aralar
    Erreferentzia: 25. karp. 320. zk. 10269 erreg.

Uerragarrigañeko saroia
Uarri gañeko saroia: (= el sel del término superior del jaro). 1410, el sel “Uerraga el de encima”. Esta abandonado desde fines del siglo XVIII.
    Izaera: saroia
    Kokalekua: Aralar
    Erreferentzia: 25. karp. 321. zk. 10270 erreg.

Lekuko zaharrena XV. mende hasierakoa da eta horrek oso zahar egiten du. Analisia, beraz, Uerraga izenetik hasiko da, ondoren erantsitako beste elementuak aski argiak dira, saroi, gain eta harri. Oinarriko toponimoak bi elementu izango zituen, bukaeran -aga atzizkia, normalean ugaritasun adierazlea eta oinarrian uher izenondoa, hainbat adiera dituena:

1. Turbio; gris; pardo, marrón.
2. Amargo.
3. Malvado, malintencionado, maligno.
4. 4. Áspero, no pulido.

Normalean adiera nagusia lehena da eta toponimoan garai batean zegoena nabarmenduko zen uher jasotzeko, baina ez dago zeri erreferentzia egiten zionik. Gainera, toponimoa sortu zenean 600 urte baino gehiago joan dira eta ziurrenik hor zegoena aspaldian galdu zen.

Urkuola toponimoak

 Urkuola da Ataungo hamabi toponimotako oinarria:

Urkuola
Urkuola: (= Abedules). 1507 “Urquyela”. 1549 “Urquiela”. 1617 “casa de Urquiola”. 1695 “Casa Urquola”. 1709 “casa de Urcuela”.
    Izaera: etxea
    Kokalekua: Otamendi
    Erreferentzia: 01. karp. 079. zk. 87 erreg.

Urkuolaberriko iturria
Urkuolaberriko iturrie: (= la fuente de la nueva Urkuola): Es agua ferruginosa.
    Izaera: iturria
    Kokalekua: Otamendi
    Erreferentzia: 01. karp. 092. zk. 101 erreg.
[...]

Toponimoaren lekuko zaharrenak, biak XVI. mendekoak, bat datoz izena islatzerakoan, Urkiela. Hurrengo mendeetan aldaerak agertzen dira, Urkiola, Urkola, Urkuela. Beharbada toponimoa jatorrian Urkiola zen eta gero aldatu zen, baina bitxia da aldaketa jakinik ola hitza toponimian oso ugaria dela. Urkiola > Urkiela gertatu bazen, badirudi bokal asimilazioa gertatu zela, io > ie, baina bilakaera hori ez da batere ohikoa eta horrek zalantza pizten du. Hala ere, beste analisi posible bat ez da erraz ikusten.

Otxandasoloeta toponimoa

 Arabako toponimo honek lekuko bakarra du, baina nahiko zaharra da, XVI. mendekoa eta Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan aurkitua da:

OCHANDASOLOETA, 1537, labrantío de Garayo.

Toponimoa oso argia da eta hiru elementu izango zituen, bukaeran -eta atzizkia, aurrerago solo izena, soro hedatuagoaren aldaera eta oinarrian Otxanda antroponimo emakumezkoa. Izen honek arrakasta izan zuen eta toponimiara ere igaro zen, Otxandaetxea eta Otxandaperra toponimoek erakusten duten bezala. Gaztelaniaz ere erabili zen eta horren erakusgarria da Peñaochanda toponimoa, Nafarroakoa.

Kukusolo toponimoa

 Arabako toponimo honen lekuko bakarra dago, Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan aurkitua:

CUCUSOLO, 1671, labrantío de Lagrán.

Toponimoak bi elementu izango zituen, azkena solo hitza da, soro hedatuagoaren sartaldeko aldaera, baina oinarrikoa zailagoa da, aukera bat baino gehiago daudelako. Ziurrenik kuku hitza dago, hegazti izena edo, beharbada, norbaiten izengoitia. Hitz homonimo bat dago eta adiera nagusia egokia litzateke soro bat izendatzeko, kuku hitza:

1. (BN-ciz, Sal ap. A ).
"Espantajo de pájaros" A. v. 5 kuka (2).
Frantzian berean gobernioa bethi kordokatua, landako kukua iduri, haize kolpe guziek harat-hunat dariotela. Herr 3-11-1955 (ap. DRA ).
2. (S ap. Lrq ; Lecl, H), kuko (H).
"2. charançon, cosson, calandre. 3. ver, insecte qui pique les fruits, grains, feuilles et s'y loge" H. v. 1 koko, 5 kuka.
Udare ondoak lehertzen zaizku [...]. Etsai bat badute izigarria. Udare-kukoa, erdaraz 'l'anthonome du Poirier'. GAlm 1959, 66. Sagarrondoari atakatzen den kukoak primaderan erruten du. Ib. 66.
"(Sal), pulgas y piojos (voc. puer.)" A.
3. "(Sal), máscara, enmascarado" A. v. 1 koko (5).

Hala ere hitza sortaldekoa zen, Lagranetik urrun. Ezinezkoa ez da, baina oinarrian kuku hitza bazen, lehen kuku izango zen.
Beste aukera bat dago, azkena, eta horrek haplologia izeneko aldaketa bat beharko zuen, kukuso izena oinarrian, baina bere erabil-eremua erdiko eta sortaldekoan dago, sartaldeko euskaran arkakuso hitz elkartua ohikoa da eta Bizkaia gehienean ardi erabiltzen da. Euskararen Herri Hizkeren Atlasa (EHHA) izenekoan bada orri bat ardi, arkakuso eta kukuso hitzen banaketa geografikoaz eta kukuso hitzaren erabilera eremua aski urrun geratzen da.
Beraz, kukuso + solo egitura ez da Arabako lurraldean agertuko zena eta sarrera honetan egindako lehenengo analisia hobetsiko genuke.

Urkillaga toponimoak

 Urkillaga da Ataungo hemeretzi toponimotako oinarria:

Urkillaga
Urkilaa: (= sitio de Urkul). 1404 “sel de Hurcullaga”. 1566 “sel de “Hurqullaga”. 1627 “sel de Urquillaga”. 1721, amojonamiento de sel “sobre el camino de la fuentecilla de Urcullaga…al lado de un roble joven algo inclinado a tierra…el mojón de medio…el primer mojón…pusieron sobre el camino que de la casa Urcullaga pasa a Mendiurcullu, el segundo que media hacia monte Leizadi en la misma línea llamado Urcullagaburu... ”.
    Izaera: aurkintza
    Kokalekua: Aia
    Erreferentzia: 14. karp. 222. zk. 6231 erreg.

Urkillagabelarsoro
Urkillaa belarsoro: (= prado de (la casa) Urkillaga).
    Izaera: belar-soroa
    Kokalekua: Marumendi
    Erreferentzia: 15. karp. 100. zk. 6641 erreg.
[...]

Toponimoaren lekuko zaharrenetan Urkullaga dugu eta XVII. mendean Urkillaga agertzen hasten da, nagusitu arte. Hala ere, XVIII. mendean Urkullaga oraindik bazen, ez zen galdua. Bilakaera, beraz, erraza da: Urkullaga > Urkillaga, ziurrenik bokal disimilazioa gertatu da, u-u > u-i. Toponimoan bi elementu daude, bukaeran -aga atzizkia eta oinarrian urkulu hitza, aldaera ez gutxi dituena, eta baita adierak ere:

Hitzaren adiera nagusiak ez dira ongi egokitzen toponimian txertatzeko, baina beherago bada bat, ezin egokiagoa:

Bide batez, urkulu hitzaren lehenengo agerpena gorago jarritakoa litzateke, XVI. mendearen bukaerakoa baina Ataungo lekuko zaharrena XV. mende hasierakoa da, sel de Hurcullaga (1404) eta, beraz, azken lekuko hau ia bi mendez zaharragoa da.

Otsarramendi toponimoa

Otsarramendi da Hernaniko erreka bat, toponimo eratorri bat du, Otsarramendiko iturria. Lekuko zaharrenak XX. mendearen bukaerakoak dira: Otsarramendi (1992, 1993). Analisi etimologikoa, beraz, izen bakarretik hasiko da. Toponimoak bi elementu izan ditzake, mendi izen arruntak ez du azalpenen beharrik, baina aurrekoa iluna da, otsarra-. Zaila da otso + ar izatea, azken bokala azaldu gabe geratzen delako. Baina bada beste hitz bat, ozar, Erdi Aroan antroponimoa ere izan zena:

ozar.
Etim. Para su posible origen en (h)or 'perro' + za(h)ar, v. FHV 294.
Onom.: Filius eius Exemen Fortunionis et Ossarra. (1115) Arzam 385. Ferme Don Oxarra. (1130) Ib. 385. Don Garcia Ocharra. (1180) Ib. 385.
[...]

Antroponimo honen grafia <ss> da, afrikatua izan zitekeena, Hernaniko toponimoa bezala. Beharbada, baina hau ez da ziurra, <ts> grafia otso izenaren eraginez gertatua da, edo Otso(a) antroponimoarenaz. Edonola ere, toponimo honen hasierako elementua aipatutako antroponimoa litzateke.

Urdanzelaieta toponimoa

 Urdanzelaieta da Ataungo toponimo bat:

Urdanzelaieta
Urdan zelaieta: (= la planicie de urdi aran, campo acuoso).
Izaera: zelaia
Kokalekua: Berranoa
Erreferentzia: 22. karp. 265. zk. 8949 erreg.

Hor dagoen azalpena baino egokiagoa izan daiteke urdan-, urdain 'txerrizain' hitzaren eratorpen aldaera. Ondoren zelai izen arrunta eta, azkenik, -eta atzizkia. Urdandegieta toponimoen sarreran azaldu bezala, litekeena da hitz horiek Ataun aldean ahaztuak izatea, urdain zein urdandegi, eta horregatik azalbide bitxi horiek.

Otsuategi toponimoa

Otsuategi da Leintz-Gatzagako aurkintza bat. Lekuko zaharrik ez badago ere, izena oso argia da, aldaketa bakarra jasan du, oa > ua bokal disimilazioa eta aldaketa ezezagunik gertatu ez bada, oso analisi errazekoa da, bukaeran -tegi atzizkia, ohikoa etxe izenetan eta oinarrian Otxoa antroponimoa. Nabarmentzekoa izan litzateke txistukaria, baina lekuko zaharrik gabe ezin da gehiago gaineratu. Toponimoa, antza, etxe bat izendatzeko erabiliko zen eta gero, etxea desagertu eta aurkintza izendatzen hasi zen, egunera arte.
Antzeko egitura dago Otsoenea eta Otsuene toponimoetan baina bukaerako elementua beste bat da.

Otsoenea eta Otsuene toponimoak

 Otsoenea da Hernaniko bi baserriren izena, Osiñaga bailarakoa. XX. mendeko lekukoak daude Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburuan:

OTSUANEA (3 viv.) (col.) Osiñaga, Hernani
OTSUANEA TXIKI (prop.) Osiñaga, Hernani

Bi baserriak bereizteko txiki izenondoa erabili da. Toponimoetan, gainera, ezberdintasun batzuk daude, baina oso txikiak dira, azalekoak, oa > ua disimilazioa bezala.
Otsuene da Oiartzungo baserri bat. Aipatutako liburuan ere bada baserri hau:

OTSUENE (desh.) Alzibar ballara, Oiartzun

Gainera, Oiartzungo toponimia liburuan ere agertzen da, lekuko zaharrik ematen ez badu ere:

Otsuene. Baserria.
XVII. mendeaz geroztik dokumentatu da. Gaur egun Otsueneberri etxea dago, Altzibarko hirigunetik hurbil.

Oiartzungo toponimo honek hiru lekuko ditu eta hirurak berdinak dira, horrek erakusten du Hernaniko toponimoa ez bezala, izena oso finkaturik dagoela.
Bi toponimoak oso antzekoak dira elementu berberez osatuak direlako, bukaeran genitiboa eta artikulua eta oinarrian Otxoa antroponimoa, Erdi Aroan oso erabilera handikoa izan zena.

Arkaun toponimoa

 Arkaun da Gipuzkoako Partzuergo Nagusiko baso bat. Arkaungaña toponimo eratorria da eta bere izenak adierazten duen bezala, tontorra da. Toponimoaren lekukotza oso berantiarra da eta ez du nabarmentzeko aldaerarik. Izen bakarra dago analizatzeko, Arkaun eta bi elementuz osaturik dago, azkena un(e) hitz ezaguna eta oinarrian arka izena dago. Egun, arka 'kutxa' da baina adiera hori ez da ohikoa toponimian eta nekez antzeman daiteke arka bat Arkaga eta Arkaka toponimoetan. Ziurrenik, Arkaburua toponimoaren sarreran adierazten dena zen, ur biltegi bat. Horretarako uharka hitz eratorria erabilia izan zen, Uarkalde toponimoaren oinarria.

Inbutegigoikoa eta Inbutegiborda toponimoak

 Inbutegigoikoa da Urnietako baserri bat, lekuko zaharrena XX. mendearen bukaerakoa da, Enbutegi (1992). Enbotegi eta Enbotodi aldaerak ere badira, Inbutei goikua (1993) ahaztu gabe.
Inbutegiborda da Villabonako baserri bat. Izendegi ofizialeko lekuko zaharrak XX. mende bukaerakoak dira eta oso izen ezberdinak ditu: Perrilla (1992), Pirrillaga (1992). Inbutegi eta Inbutegiborda ere agertzen dira, eta baita ere Embutegui aldaera, data gabe. XX. mendeko bigarren erdialdeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan:
Villabona, Amasa ballaran:

ENBUTEGI BORDA (PIRRILLA) (prop.)

Luis Mari Zalduaren Urumeako zilegimendietako toponimia ikerlanean toponimo hori aipagaia da, lekuko zaharrenak eskaintzeaz gain, azterketa etimologikoa ere badu, 428. or.:

Datuek erakusten dute bukaeran aldaketa izan zela eta Zalduak adierazten duen bezala, bigarren elementua hodi izan liteke baina oinarrikoa ez du zehazten eta, gure ustez, hori inbutu hitza izan daiteke, Enuto toponimoan bezala. Beraz, enbutu + hodi > Enbutodi > Enbutegi. Enbotodi aldaera bokal asimilazioaren ondorioa litzateke. Gero beste aldaketa bat izan zen, hasierako bokala aldatu zuena, asimilazioaz. Berdintsua gertatu zen euskal hitz zahar batzuekin, ekusi > ikusi, ebili > ibili.

Olalkiaga toponimoa

 Olalkiaga da Gabiriako baserri bat eta toponimo eratorri bat du, Olalkiagazpi, hau ere baserria. Azken honen lekuko zaharrenean aldaera bat dago, Oalquiaga (1857). XX. mende bukaerako lekukoetan ere aldaerak daude, oolkiaga azpi (1993) eta Oalkiaga Azpi (1993). Aldaera hauek azaltzen errazak dira jakinik izen jatorrena Olalkiaga dela. Batetik alboko disimilazioa gertatu zen, lehenengoa galduz. Bestean bokal asimilazioa izan zen: o-a > o-o.
Zorionez, toponimoa deitura ere izan zen eta lekuko zaharrak daude Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta XVI. mendearen erdialdetik lekukoak badira, deitura bihurtua:

Segura da Gabiriatik kilometro gutxira dagoen herria eta horregatik, ziurrena da toponimo bera izatea. Lekuko horiei esker ia 500 urteko lekukotza dago eta argi dago aztertzeko izena Olalkiaga dela. Toponimoak hiru elementu izango zituen, bukaeran dago -aga atzizkia eta hasiera bi elementuak ola izen arrunta da eta ilki aditza, laburketa jasan zuena. Beraz, ola + ilki + -aga > *Olailkiaga > Olalkiaga. Beharbada elki aldaera erabili zen, Zubielki toponimoan bezala eta Mitxelenak azaldu zuena bere Apellidos vascos liburuan:

Toponimoaren analisia zuzena bada, ilki aditzaren erabilera eremua Gipuzkoaren erdialdera ere hedatuko zen, ziurrenik arkaismo bihurtua.

Uban eta Ubandur toponimoak

 Uban da Andoaingo eta Urnietako erreka bat. Ubandur da Debako erreka bat. Lekuko zaharrik ez da eskuratu eta horrek esan nahi du azterketa etimologikoa egin dela ezagutzen diren lekukoetatik, hots, egungo aldaeretatik. Aldaketa batzuk aurreikusiko dira baina gerta liteke beste batzuk izatea. Hala bada, sarrera honetan egingo den azterketa okerra izan daiteke, baina oraingoz, dagoen informazioarekin azterketa egingo da.
Bi toponimoek hasiera bera dute eta, beharbada, uh- zaharrago baten ondorengoak dira. beste elementuak ezberdinak dira bi toponimo hauetan, Uban toponimoan haran izan zitekeen eta Ubandur toponimoan andur, hau aldatu gabea. Laburtuz, uh- 'ur' + haran > *Ubaran > Uban eta uh- 'ur' + andur > Ubandur. Azken toponimoaren andur erabiliko zen uraren urritasuna aipatzeko, Lasiar toponimoan bezalatsu. Ur hitzaren ub- aldaera Ubakelua toponimoan ere izango zen, bere elementuak ur eta okelu direlako.

Polpol toponimoak

Polpol da Bizkaian zein Gipuzkoan dagoen toponimoa. Bizkaiko Atxondoko udalerrian Polpol iturburua dago eta Gipuzkoako Bergaran Polpol iturburua dago eta izen bera duen hegala, mazela dago. Lekuko zaharrenak XX. mendekoak dira eta egungoak bezalakoak dira. Hala ere, toponimoek ez dute analisia egiteko oztopo handirik jartzen, pol-pol onomatopeia delako:

pol-pol.
1. (V-ger-gip ap. A ), poll-poll.
Onomat. de borboteo. "Onomat. de ruidosa ebullición" A. Cf. Etxba Eib: "Pol-pol, topon. manantial de Elosu. Elosun pol pol etorren itturri ugarixari, ala jarri zetsen izena".
Mamu onek egindako zauria, odola pol-pol dariola bait-zeukat. Berron Kijote 187. Ur ozkirria pol-pol boteaz / enparantzan iturria. AZink 152.
2. (Sust.).Murmullo (de un arroyo).
Txori kantari askoren txiotxo alaia, errekastoen poll-polla, zugatz ostroen pir-pir biguna. Ag G 3.

Toponimian batzuetan onomatopeiak ere badira, nahiz eta askotan ez izan, blog honetan badago beste bat, Bilinbalan toponimoa.

Urdandegieta toponimoak

 Urdandegieta da Ataungo lau toponimoren oinarria:

Urdandegieta
Urdandeieta o Urdanguruzeta: (= el sitio de campo acuoso). (= el crucero de campo acuoso). 1789 “Urdancuceta”.
    Izaera: aurkintza
    Kokalekua: Aiesu
    Erreferentzia: 18. karp. 213. zk. 7621 erreg.

Urdandegietako saroi-oroia
Urdandegietako saroi oroia: (= el solar del redil de Urdandegieta). Fue abandonado hacia el año 1877.
    Izaera: orubea
    Kokalekua: Aiesu
    Erreferentzia: 18. karp. 215. zk. 7624 erreg.

Urdandegietako siatsa
Urdandeietako siatsa: (= el manantial lodazal de Urdin. aran-degi-eta, el sitio de campo acuoso).
    Izaera: siratsa
    Kokalekua: Aiesu
    Erreferentzia: 18. karp. 212. zk. 7620 erreg.

Urdandegietako zelaia
Urdandeitako zelaye: (= la planicie de Urdandegieta). 1789 “Urdandeguitaco Celaya”.
    Izaera: zelaia
    Kokalekua: Aiesu
    Erreferentzia: 18. karp. 214. zk. 7623 erreg.

Toponimoek ez dute interpretatzeko arazorik, urdandegi hitz elkartua izango zelako. Hitzak bi elementu ditu, urdain 'txerrizain', urdan- eratorpen aldaerarekin eta -tegi atzizkia. Baina Joan Arinek, Ataungo toponimia bildumaren biltzaileak, beste interpretazio bat eman zuen, urdandegi "campo acuoso" bezala azalduz. Horrek adieraziko luke bere garaian urdandegi hitza galdua zela bere ingurunean eta beharbada urdain bera ere.

Txupitalarra eta Txupitazpi toponimoak

 Txupitalarra da Dimako tontor bat:

Txupitazpi da Mañariko erreka, baita hegala, mazela ere. Izendegi ofizialeko lekukoak nahiko berriak dira, txupitazpi (1986). Bizkaiko diputazioaren web gunean Txupitazpi ere agertzen da, informazio bera duela:

Bi toponimo hauek Bizkaikoak dira eta bien artean 10 kilometro baino gutxiago daude.
Toponimoen etimologiari dagokionez, hasiera bera dute, txupita- eta bukaeran ezagunak diren elementuak daude, larra, larreren sartaldeko aldaera eta azpi. Txupita, hala ere, iluna da baina bada blog onetan aztertutako toponimo bat, homonimia ia erabatekoa duena, Lupita toponimoa. Ezberdintasun bakarra, hasierako kontsonantea, batean albokoa da, bestean txistukari afrikatua. Txandaketa hau ezaguna da euskal lexikoan, antroponimian batez ere ezaguna zaigu, Txomingo antroponimo hipokoristikoaren sorburua Domingo antroponimoa da eta Txopillo antroponimoaren jatorria Txope izan zitekeen edo *Lopillo, Lopiello eta Lopillu lekukotzen direlako. Beraz, azken kasu honetan l- : tx- txandakatzea izango genuke, Lupita : *Txupita toponimoetan bezala. Hala izan bazen, Lope antroponimoaren aldaera batetik Lupita sortuko zen eta hortik *Txupita antroponimo hipokoristikoa sortuko zen. Zoritxarrez, izen hauek ez zuten hedapen handirik izan eta egun geratzen dira toponimo gutxi batzuk, lehenagoko egoeraren ispilu.

Otxanduri toponimoa

 Otxanduri da Arrankudiagako auzo bat. XVIII. mendeko lekuko batzuk daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan:

Ocanduri [N, TO]
Ocanduri (barrio de), Arrancudiaga, a.1704, FogVizcayaMs.
Osanduri (la caseria de), Arrancudiaga, a.1745, FogVizcayaMs.
Ozanduri (barrio de), Arrancudiaga, a.1796, FogVizcayaMs.
Osanduri_Veazcoa (la caseria de), Arrancudiaga, a.1745, FogVizcayaMs.
Ozanduri_Goicoa (la casa de) [Ozanduri (barrio de)], Arrancudiaga, a.1796, FogVizcayaMs.
Ozanduribecoa (la casa de) [Ozanduri (barrio de)], Arrancudiaga, a.1796, FogVizcayaMs.

Lekuko zaharragoak daude Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta XVI. mendetik lekukoak badira, deitura bihurtua:

Deiturak ez du aldaerarik baina XVIII. mendeko lekuko batzuetan txistukarian ezberdintasunak daude, neutralizazioaren aztarrenak izan daitezkeenak.
Toponimoaren etimologiari dagokionez, adierazi behar da Errioxan badela izen bereko herri izena, Otxanduri, gaztelaniaz Ochánduri. Wikipediako gaztelaniazko web orrian etimologia ematen dute, ez erabat zuzen, uste dutelako oinarriko antroponimoa Otxanda dela, baina ziurrenik bere gizonezko aldaera litzateke, Otxando. Bide batez, han jarritako gehienak zuzenketa behar du:

Su topónimo es de origen euskérico y se traduciría como 'villa de Ochanda' (antropónimo bien documentado; véase: torre de doña Ochanda en Vitoria y Ochandiano en Vizcaya). La composición del nombre vendría de dada por otcho (otso en vascuence), andi (handia que significa gran) y por último uri (forma antigua para sitio/ ciudad). Por lo tanto podría traducirse a ciudad del gran lobo.

Toponimoak bi elementu izango zituen, Otxando antroponimoa eta huri, hiri hitzaren sartaldeko aldaera. Otxando da Otxoa antroponimoaren hipokoristiko bat eta -ndo atzizki txikigarria du bukaeran.