Gurpide toponimoa

 Gurpide toponimoa behin eta berriz agertzen da sartaldeko eremuan, Urduñan erreka-zulo bat da, Laudion baserri bat, Kuartangon aurkintza bat, Legution eta Zigoitian aurkintza bat eta, azkenik, Arabako Arana herrian aurkintza bat.
Toponimo gehienak Arabakoak dira, Urduñakoa izan ezik, baina hau Arabako lurraldearen ondoan dago. Hala ere, Bizkaian ere bazen, XVII. eta XVIII. mendeetako lekukoek erakusten duten bezala, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburutik jasoak:

Gurpidea [N, TO]
Gurpidea (la cassa de), Marquina, a.1704, FogVizcayaMs.

Gurpidea [N, NO]
Gurpidea (Joseph de) [Maguna_Gurpidea (la cassa de)] [Guernica (auezindada a)], Ybarruri, a.1704, FogVizcayaMs.
Gurpidea (Juan de), Guerricaiz, a.1641, FogVizcayaMs.
Gurpidea (Juan de) [Totorica_Gurpidea (la cassa de)], Guerricaiz, a.1704, FogVizcayaMs.
Gurpide Armaola (Marttin de) [Gurpidea (la cassa de) (pr.n.res)], Marquina, a.1704, FogVizcayaMs.

Gurpidi [N, TO]
Gurpidi (la casa de), Guerricaiz, a.1641, FogVizcayaMs.

Azken lekuko honek hutsa izan behar du, kontuan izanik beste lekukoak, eta baita toponimoaren eimologia ere. Beharbada, idazkera arazoa ez bazen, Gurpidea > Gurpidia bokal asimilazioa izan zen eta ondoren artikulua kenduz, Gurpidi izango zen. Baina ez dago *Gurpidia bezalakorik beste lekukoetan.
Toponimoak ez du zailtasunik, gurpide hitza hiztegietan dagoelako, gurdibide sarreran dagoena. Hitzaren egitura erraz antzematen da, gurt- 'gurdi' + bide > gurpide.
Orotariko Euskal Hiztegiaren lekukoetan nabarmena da gurpide hitzak duen leku urriaz, sarrera nagusia gurdibide da eta lekukoetan behin baino ez dago gurpide, Plazido Mujikaren hiztegian. Beste lekuko gehienetan gurdibide dago, behin burpide aldaera. Horrek erakusten du hemen aurkeztutako toponimoak arkaismoak direla, euskaran, aspalditik, ez da gurpide hitz arrunta erabili. Hitz hori ordezkatu zuen gurdibide hitz elkartu berreraikiak, XVIII. mendean ere, Kardaberatzen lekukoa garai hartakoa delako.

Paderisukoa toponimoa

 Gerrikaizko etxeen artean bazen XVIII. mendearen bukaeran Paderisukoa izena zuena. Hiru lekuko heldu dira eta guztiak Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan daude:

Paderisucoa [N, TO]
Paderisucoa (la casa de), Guerricaiz, a.1796, FogVizcayaMs.

Paderusucoa [N, TO]
Paderusucua (la casa de), Guerricaiz, a.1796, FogVizcayaMs.

Paredisucoa [N, TO]
Paredisucoa (la casa de) [Goyencalle (calle de)], Guerricaiz, a.1799, FogVizcayaMs.

Hiru lekuko dira eta hirurak ezberdinak, batean bokal asimilazioa gertatu da, i-u > u-u, eta azken lekukoan metatesia izan da: d-r > r-d. Aldaketa hauek ulergarriak dira, hitzaren luzeak lagunduak. Oinarrian paradisu hitza badago, eta Orotariko Euskal Hiztegian aldaera ugari daude, paradisu, parabisu, padarisu... Baina ez dago /e/ bokala duen aldaerarik, toponimoaren lekuko guztietan dagoena. Beharbada aldaera hau, *paderisu, ez zen heldu testuetara.
Ez da batere ohikoa paradisu bezalako hitz bat toponimian aurkitzea, baina adibide bat, behintzat, bada, euskal toponimoen artean.

Martizkonea toponimoa

 Martizko Lezoko baserri bat da.
XX. mendeko bigarren erdialdeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan:

MARTIZKONEA (prop.)

Toponimoaren lekuko zaharrik ez izateak analisia zailago egin dezake, baina oraindik ere nahiko egitura argia du, oinarrian *Martizko hipokoristiko ezezaguna eta ondoren -(r)en + -a, jabetza adieraztekoak. Nahiz eta hipokoristiko hori ez izan, badago beste bat oso antzekoa dena, aldaketa txiki batekin, Martisko, P. Salaberriren Izen ttipiak euskaraz liburuan erakutsia, 185. or.:

Martisko, Martixko (Marti-tik; Martixa-tik ere abia gintezke, apika. Honela izatekotz atzizkia –ko hutsa dela pentsatu behar genuke. Kontuan har Matxis ere bazela, eta aztergai dugun oinarrian *Martis + -ko ere egon daitekeela. Cf. Perus / Peruste): Martisco de Ardos (Oiar.al., 1475, C. & C. & G., 1997, 62, 35. or.), Martisco de Arcos, Martisco de Asme (Oiar.al., 1490, ibid., 81, 99. or.), Martisco de Villaviciosa (Pasaia, 1556, Elortegi, 1992: 45), Martixco (Zier., 1970: 365).

Antroponimo honen analisirako aukerak badaude, baina eratorri kopuruaren aldetik, Marti + -sko izan daiteke egokiena. Dena den, badago ezberdintasun txiki bat, frikaria. Ziurtasun gehiago izateko toponimoaren lekuko zaharragoak beharrezkoak lirateke, baina beharbada hiperzuzenketaz gertatutako aldaketa genuke. Ezaguna da herskari aurrean frikarien neutralizazioa errazagoa dela eta hori buruan izanik, hiztunek *Martiskonea jatorrena zena aldatutzat hartu eta 'zuzendu' zuten Martizkonea sortuz. Badira beste aukera batzuk, bai honek ederki azaltzen du gertaturiko aldaketa.
Marti antroponimoaren eratorriekin sortutako hipokoristikoak ez dira gutxi eta blog honetan batzuk aztertuak izan dira, Martiku eta Martikuena toponimoak bezala.

Martitenea toponimoa

 Martitenea izeneko etxea Mendaron dago, Gipuzkoan.
XX. mendeko bigarren erdialdeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan:

MARTITENEA (TXURRUKA) (prop.)

Toponimoaren lekukotza ez da handia, baina toponimoa aldatu ez bada ez luke arazorik analizatzeko, oinarrian *Martite hipokoristiko ezezaguna eta ondoren -(r)en + -a, jabetza adieraztekoak.
*Martite antroponimoaren oinarria Marti 'Martin' izango zen, ondoren -te atzizkia jaso duena. Ez da hau oso atzizki ohikoa, baina A. Irigoienen De re philologica linguae uasconicae V izenburuko liburuko Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vascónica lanean badira adibide batzuk, 8. eta 9. orrialdeetan: Domikute, Itxuste, Otxote, Santxote eta Matxikote. Batzuetan -ote atzizkia izan liteke, Otxote eta Santxote bezalako izenetan. Itxuste ere zalantzazkoa da, atzizkia -te izan daiteke, edo -ste. Baina Domikute adibide egokia izan daiteke, Domiku PI + -te atzizkia delako.
Blog honetan izan dira Marti antroponimoaz osatutako hipokoristikoak aztergai, esaterako, Martiku eta Martikuena toponimoak, Martiko oinarrian izango zutenak.

Letaindi toponimoa

 Letaindi Gipuzkoako Partzuergo Nagusiko aurkintza bat da. Lekuko zaharrik ez badago ere, toponimoak azalpen erraza du, jakinik aldaketa arrunt bat jasan duela.
Toponimoak bi elementu lituzke, letagin izena eta -di atzizkia, baina arazo txiki bat dago, toponimoa nola ulertu ahal da? Beharbada letagin baten itxurako elementuak zeuden leku horretan, haitz batzuk beharbada, bestela, benetako letaginak erabiltzea leku bat izendatzeko, zaila ematen du.
Toponimoan gertaturiko aldaketa bakarra izenaren belareari dagokio, bokal artean izanik, errazago galduko zen: letagin + -di > *Letagindi > Letaindi. Gainera, mendi aldean izenik normala da berandu arte izena ez jasotzea eta horrek lagunduko zuen galera finkatzeko.

Arlandueta toponimoa

 Arlandueta Oñatiko baso bat da. Lekuko zaharrik ez dago, baina toponimoa nahiko argia da. Bi elementu lituzke, harlandu izena eta bukaeran atzizki bat, -eta, ugaritasun adierazlea, normalean. Harlandu hitz elkartua da, har- 'harri' + landu eta lekukotza utzi du euskal testuetan, Orotariko Euskal Hiztegiaren sarreraren hasiera:

harlandu.
(V, G; Lar, H), harri landu (V-gip, BN-baig; Lar DVC 159). Ref.: A; Etxba Eib (arlandu, arrilandu); Satr CEEN 1969, 209; Ond Bac; Elexp Berg.
Piedra labrada; sillar, piedra de sillería. "Silla, piedra sillar, arlandua, arlanda" Lar. "Arlandua, síncopa de arrilandua. Sillar. Arrilanduegaz eiñdako etxia" Etxba Eib. "Arri-landu, piedra de sillería" (BN-baig) Satr CEEN 1969, 209. "Piedra de sillería" Ond Bac. "Piedra labrada, de sillería. Etxe orrek arlandu ikusgarrixak dauzka" Elexp Berg.
tradizioa
Tr. Documentado en autores meridionales desde mediados del s. XIX. Al Norte lo encontramos sólo en J. Etchepare y Zerbitzari, en ambos harri-lantu. La forma arri-landu es algo más frec. que arlandu en los textos.

Lekuko toponimiko honek (h)arlandu aldaera erakusten du eta egun basoa bada ere, lekuaren azterketa batek erakuts lezake harlandu izena jartzearen arrazoia.

Andremiliasoro toponimoa

 Andremiliasoro Gipuzkoako Villabona herriko aurkintza bat da. Lekuko zaharrik ez dago eskura, baina toponimoaren egitura gardenak analisia ahalbidetzen du.
Toponimoak bi elementu lituzke, Andremilia antroponimoa eta soro izen arrunta. Ez da lehenengo aldia antroponimo hori aipatu dena blog honetan, Andramiliamadura toponimoan ere dagoelako. Sarrera horretan antroponimoaz informazio gehiago dago, izen elkartua da, andre + Milia 'Emilia' izenen elkarketa.

Domekanea toponimoa

 Domekanea Ataungo etxe baten izena da, Astigarraga auzoan. Lekuko zaharrik ez du, baina toponimoa, dagoen bezala, erraz analizatzekoa da.
Oinarrian Domeka antroponimo emakumezkoa izango zen eta bukaera aldean etxe izenetan ohikoak diren -(r)en + -a.
Izena latin jatorrikoa litzateke baina erromantzetik igaroa izango zen, erdiko silabaren bokalismoak salatuko zuen bezala. Aipagarria da gizonezko aldaera, Domiku, /i/ bokalekoa dela, Dominicu(m) jatorrizkotik bokaletan aldatu gabea, Domikueta toponimoan aztertua.

Antxoeta toponimoa

 Antxoeta Lasarte-Oriako leku izena da, toponimo eratorrien bitartez ezaguna: Antxoetako erreka, Antxoetako iturria eta Antxoetaluze.
Lekuko zaharrik ez dago baina aldaketa larririk gertatu ez bada, toponimoa, dagoen bezala, analiza daiteke. Oinarrian Antxo antroponimoa genuke, gaztelaniazko Sanchoren euskal egokitzapena jasoa duena. Bukaeran, -eta atzizkia izango zen. Azken hau ez da oso ohikoa, baina adibideak badira, blog honetan aztertutako Domikueta toponimoa bezala. Sarrera horretan 1025. urteko Sansoheta aipatua zen, eta hori litzateke Antxoetaren berdina, elementu berdinez osatua, baina azken honetan antroponimoak ez zuen hasierako txistukaria galduko.
Azken ohar bat oinarriko antxoponimoaz, izan liteke Antso edo, agian *Antxo hipokoristikoa. Beharbada horrela hobeto azalduko zen toponimoaren grafia, tx duena. Antso oinarrian izango bazen, beharbada *Ansoeta bezala agertuko zen testuetan.

Beltzalaga toponimoa

Beltzalaga toponimo gipuzkoarra da, Adunan baserria da, baita Alkizan ere. Toponimo eratorriak dira Beltzalagako borda eta Beltzalagatxiki izenak, Alkizakoak.
XX. mendeko lekukoak dira Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburuan daudenak:

BELZALAGA (BENTZALAGA) (prop.) Aduna

Alkizako toponimoa, aldiz, Bentzalaga bezala dago:

BENTZALAGA (prop.) Arana ballara, Alkiza
BENTZALAGA TXIKI (prop.) Arana ballara, Alkiza

Atzerago joanez, Lope de Isastiren Compendio historial de Guipuzcoa liburuan, Alkizako etxeen artean Belzalaga aipatu zuen.
Azkenik, Erdi Aroko lekukokak badira, Colección Diplomática del Archivo Municipal de Tolosa. Tomo I (1256-1407) liburuan badaude lekuko gutxi batzuk, 19. agirian, 1348. urtean: ... Iohan Yeneguez de Bolçalaga, vezinos d'Alquiça...
Azken lekukoak, 37. agirian, 1396. urtean: ... Martin de Belçalaga e Martin, su fijo, e Miguell de Belçalaga e Sancho de Belçalaga... Lekuko zaharrenetan bi aldaera daude, Belzalaga eta Bolzalaga, azken honek lekuko bakarra da eta azaltzeko zaila da, beharbada idazkera akatsa bat? Bestea, Belzalaga, jatorrizkoa ez balitz, herri etimologiak sortutakoa izan liteke. Edonola ere, Bolzalaga berriro ez agertzeak eta besteak duen etimologiak Beltzalaga aldaeraren alde egiten dute. Bestelakoa da Bentzalaga aldaera, XX. mendean aurkitutakoa. Ziurrenik disimilazio baten ondorioz sortua da: l-l > n-l. Blog honetan ugariak dira mota horrelako aldaketak, disimilazioak.
Beltzalaga bada azaltzeko izena, lehen eta azken elementuak agerikoak dira, beltz eta -aga. Tarteko -al- azaldu gabe geratuko litzateke. Azalpen bat izan liteke, beste hainbatetan bezala, toponimoaren elementuak batzerakoak aldaketak, galerak ohikoak direla, toponimo honetan aldatutako elementu hori zabal izan liteke: Beltz + zabal + -aga. Horrek *Beltzabalaga sortuko luke eta ondoren toponimoaren luzerak bokal arteko /b/ galaraziko zuen, eta bi bokal berdinak batuko ziren, eta aldaketa gehiagoren beharrik gabe Beltzalaga sortuko zen.
Gorago adierazi bezala, lehen elementua beltz zen, baina ez izen arrunta, antroponimoa baizik. A. Irigoienek bere liburuan Pertsona izenak euskaraz nola eman azaldu zuena:

3.67. BELÇA / BELCHA: Martin Belça, (1366, PN-XIV, F.Pamp.-Mont., 570 orr.), Erassun-en; Pero Garcia Belça, (1366, PN-XIV, F.Est., 597 orr.), Galdiano-n; Romea Belça, (1330, PN-XIV, F.Est., 246 orr.), Falces-en; Pero Belcha, (1366, PN-XIV, F.Sang., 466 orr.), Çay-n.
XIII menderako: Domicu Belça filio de Semerot, (1230, El gran Pr. Nav., dok. 225).
Beltxa forma Beltza-ren hypokoristikoa da. Ikus JAUN BELÇA laugarren zerrendan, eta ANDRE BELÇA hemen.

Beltz antroponimoaren agerpena toponimian ez da handia, baina aleak badira, eta Beltzalaga haietako bat litzateke.

Artazubiaga toponimoa

 Artazubiaga izeneko baserriak Gipuzkoako bi herritan agertzen dira, Arrasaten eta Zestoan. Badago Artazubiagagaña toponimo eratorria, mendiko bizkarra, hegia, Deba eta Zestoa artean dagoena.
Arrasateko baserriaren lekuko zaharrak badira Arrasateko toponimia liburuaren 42. orrialdean:

Lekuko zaharrenak XVIII. mendekoak dira eta toponimoa egungoaren berdina da.
Toponimoak hiru elementu lituzke, arta- 'arte' + zubi + -aga. Lehenengo elementurako zalantza izan liteke, arta- eratorpen aldaeran bi hitz izan litezke, arte eta arto, ahaztu gabe arte hitzak baditu gutxienez bi adiera, bata zuhaitz izena da eta bestea leku postposizioa. Aukera hauen artean azkena litzateke zentzuzkoena; beraz, arta- 'arte' hitzaren aldaera litzateke, lekua adieraztekoa. Esanahia, erdiko kokapena erakutsiko luke, hau da, Artazubiaga litzateke bi zubiren artean dagoena. Blog honetan artertutako Altamugarri, Artamugarri toponimoan, artamugarri hitzak saroiaren erdiko mugarria izendatzen du, besteen artean dagoena.
Arte hitzaren kokapena ez da ohikoa, normalean oinarriaren atzean dagoelako. Baina badira ale toponimiko gutxi batzuk aurrizki moduan daudenak. Beharbada esanahiaren aldetik nabarduraren bat zegoen, edo besterik gabe, aukera zegoen Artazubiaga edo *Zubiarteaga sortzeko, baina hau zalantzazkoa da.

Armureta toponimoa

 Armureta Bizkaiko Gordexolako belardia da. Lekuko zaharrik ez dago eta horrek etimologian zalantzarako lekua uzten du. Bi aukera daude toponimo honetarako, batean harmora + -eta izatea. Hitz honen aldaeren artean armura dagoelako. Blog honetan badira hitz horrekin aztertutako toponimo batzuk, hala nola, Almortza, Almortzategi toponimoak eta Armoriagako erreka. Arazoa da harmoraren erabilpen eremua sortalderago dagoela, Gipuzkoan batez ere. Gordexola, aldiz, Bizkaiko Enkartazioetan dago, aipatutako toponimo horietatik urrun. Horregatik, ezinezkoa ez bada ere, aipatutako arrazoia pisuzkoa da eta beste azterketa baten beharra dago. Orduan, aukera harmuru hitz elkartua izan daiteke, har- 'harri' eta muru hitzaz osaturik. Hitz hori toponimo gutxi batzuetan dago, Armuru, Armurua eta Armurubarri toponimoetan, zehatzago. Horrela izan bazen, harmuru + -eta > *Armurueta > Armureta bilakaera izango zen, baina lekuko zaharrik ez dago eta ezin jakin erdiko urrats hori gertatu denik. Hala ere, harmuru hitzaren erabilera eremuan izango litzateke.
Behar bada, lekuko zaharrak eskuratuz gero, beharrezko tarteko urratsa agertuko litzateke.

Berasko-Belasko antroponimoez, laburpena

 Bi antroponimo dira, biak Euskal Herrian erabiliak, baina Berasko da Belaskoren euskal bilakaera jasoa duena, bokalarteko l > r aldaketa gertatu delako. Hala ere, Belasko ere euskal toponimoetan ere agertu ohi da.

1. Baraskaldo toponimoa, Mendatakoa. Beharbada Berasko antroponimoa eta *aldo izena, beste toponimo gutxi batzuetan omen dagoena.

2. Beraskaburu toponimoa, Larraungoa. Lekuko zaharretan Beraskoburua da, beraz, Berasko antroponimoa eta buru izena.

3. Beraskarro toponimoa, Kontrastakoa (A). Berasko antroponimoa izan liteke edo Belasko, bigarrena arro izena. Toponimoan bi dardarkari daudenez, disimilazioa gerta liteke: *Belaskarro > Beraskarro, baina aurreko egoera horren lekukorik ez dago.

4. Beraskola toponimoa, Gordexolakoa. Berasko antroponimoa izan liteke, baita Belasko ere, Belasko + ola > *Belaskola > Beraskola, baina Beraskarro toponimoan bezala, ez dago aurreko urrats ustezko honen lekukorik.

5. Belaskoperraia toponimoa, Jungitukoa (A). Belasko antroponimoa eta perra izena, oso ohikoa Araban. Oinarrian Berasko ere egon zitekeen, eta ondoren dardarkari disimilazioa gertatu, baina horren lekukorik ez dago.

6. Belaskozabal toponimoa, Zanbranakoa. Belasko antroponimoa eta zabal. Ez da ezinezkoa oinarrian Berasko izatea eta ondoren asimilazioa izatea, r-l > l-l. Lekukorik ez dago, baina.

7. Belasquillo toponimoa, Arabako Pobes herrikoa. Erdaraz sortutako hipokoristikoa genuke, toponimo bihurtua. Belasko antroponimoa eta -illo atzizkiaz osatua.

8. Berazkita toponimoa, Arabakoa. Beraskita antroponimo hipokoristikoa litzateke, Berasko antroponimoaz eta -ita atzizkiaz osaturik.

Martinsantzenea toponimoa

Martinsantzenea baserria Elduain izeneko herrian dago, Gipuzkoan.
XX. mendeko bigarren erdialdeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan:

MARTINSANZENEA (MASANZENE) (col.)

Lekuko honek ahozko aldaera ere eskaintzen du, Masanzene, oso aldatua, eta izenaren lehenengo zatia neurri handi batean desagertu da.
Toponimoak bi zati nagusi ditu, Martin eta Santz, bat antroponimoa eta bestea patronimikoa izan liteke, Santxo antroponimo ezagunagoarena. Bukaera aldean -(r)en + -a atzizkiak, jabetza erakustekoak.
Horrelako toponimoak, PI + patronimikoa osatuaz ez dira ugariak, baina ale batzuk badira eta blog honetan bi dira Santz bigarren elementua dutenak, Domikusantz eta Mantxosanze toponimoak.

Txontxor toponimoa

 Txontxor toponimoa Aizarnazabalgo baserri bat da, eta bada Txontxormendi toponimoa, Aia eta Zestoa arteko aurkintza bat.
XX. mendeko bigarren erdialdeko lekuko bat dago
Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan:

TXONTXOR (desh.), Aizarnazabal

Toponimoak hitz batez osatua dirudi, *txontxor, Orotariko Euskal Hiztegian ez dago, baina jatorria aurkitzea ez du arazorik, jakinik tontor izena badela, 'gailur' esanahiarekin. Euskaraz txikitasuna adierazteko bi era daude, atzizki txikigarrien bitartez eta palatalizazio adierazkorra erabiliz. Blog honetan bietako adibide ugariak daude, esaterako, Juantxunena toponimoan atzizkia eta Txasparrena toponimoan palatalizazioa.
Beraz, tontor > *txontxor. Aipagarria da bi herskarietan aldaketa gertatu dela.

Zelandi eta Zelandieta toponimoak

 Zelandi Elgoibarko baserria da. XX. mendeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipuzcoa liburuan: ZELANDI (prop.).
Zelandieta Idiazabalgo toponimoa da. Auzo baten izena da, baita ere baserri batena. Baditu toponimo eratorri batzuk, Zelandietako gaina eta Zelandietatxikia, hau ere baserria.
Toponimo hauetan aldaketa larririk gertatu ez bada, erraz analizatzekoak dira, aldaketa txiki batek izenak nahikoa aldatu dituen arren. Aldaketa guztiak eragin zituena izan zen /i/ baten galera, beraz, zelai + handi > *Zelaiandi > Zelandi eta zelai + handi + -eta > *Zelaiandieta > Zelandieta.

Iberondo toponimoa

 Iberondo Ataungo toponimoa da, toponimo eratorrien bitartez ezaguna; Iberondoaundi eta Iberondobarrena baserriak, eta Iberondosoroetako erreka.
XX. mendeko bigarren erdikoaren lekukoak badira Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan, Aia ballaran:

IBERONDO AUNDI (2 viv.) (col.)

Eta San Gregorio ballaran:

IBERONDO BARRENA (prop.)

Lekuko zaharragorik eskuratu ez badira ere, toponimoa nahiko argia da, aldaketa larririk gertatu ez bada izenean.
Toponimoak bi zati lituzke, ibero- eta ondo, azken hau oso postposizio ezaguna. Baina oinarria interesgarria da. Nafarroan bada herri bat Ibero izenekoa. Mikel Belaskoren iritzian, Ibero litzateke "ur bero":

Significado. "Agua caliente". De i- (variante de ur 'agua') y bero 'caliente'.
Comentario lingüístico. Avala esta hipótesis la existencia de dos manantiales de agua caliente en la localidad. Existe una fuente de urberoa ('aguacaliente) o de los regadíos y otra fuente del mismo nombre junto a la casa de los baños y donde han sido recogidas monedas romanas.
Traducciones curiosas y explicaciones populares. Traducciones de este género son: 'río movido, turbulento', 'helechal', 'ribera, vega'. Es común la relación con el nombre del río Ebro.
Documentación antigua. Hiuero, Hyuero (1197, NEN), Iuero, Yuero (1275-1279, NEN), Ybero (1542, NEN).
(Mikel Belasko; 1999: pp. 232).

Ataungo toponimoetan bilakaera bera gertatuko zen? Jatorrian ur-bero izatea eta gero *ibero sortu? Toponimo eratorrietako bat Iberondosoroetako erreka, beharbada erreka horren ura beroa izango zen eta hortik toponimoa sortu?

Eguneraketa (2021-08-13):
Toponimo honen lekuko oso zahar bat dago, XV. mendearen hasierakoa, Archivo Municipal de Ataun (1268-1519) liburuko 12. agirian, 1404. urtean:

E otrosy, (en seis seles prinçipales), nonbradamente e sennaladamente en los seles de Sarriarte e Hurcullaga e de Yberondo e de Amurseta e Erroyondo e de Sansacorta...

Armuru, Armurua eta Armurubarri toponimoak

 Armuru izeneko baserria Laudion dago, Araban. Armurua Bakioko baserria da eta Armurubarri, Sopelakoa.
Lekuko zaharrik ez dago baina hirurek egitura nahiko gardena dute. Aipagarria da hirurak baserriak direla eta hiruren artean osatutako lur-eremua txikia dela, jakinik Laudio Bizkaiko mugan dagoela.
Toponimo hauen oinarria harmuru hitz elkartua litzateke, Orotariko Euskal Hiztegian izan ez arren. Har- 'harri' + muru izenek osaturko zuten aipatutako harmuru.
Toponimian batzuetan aurkitzen dira harri hitzarekin sorturiko toponimoak, Arruriaga esaterako. Garai zahar batean, etxeetan harria erabiltzea ez zen ohikoa izango, eta horregatik izen horiek.

Pantxun toponimoa

 Pasaiako toponimo honetaz bi aipu baino ez dira heldu, XVIII. mendekoak, biak jasorik daude
Pasaiako toponimia liburuko 149. orrialdean:

 Etxea zenez, logikoa da antroponimo bat bilatzea, hau ohikoa delako, blog honetan adibideak oso ugariak dira. Pantxun antroponimoaren lekukorik ez dago, baina Pantxo bada P. Salaberriren Izen ttipiak euskaraz liburuko 54-55 orrrialdeetan:

François, Françoise -> Frantxoa, Frantxua, Pantxoa, Pantxua, Pantxo, Frantxa: Pantxoa (Treku, 1982: 15), Pantxo (Larzabal, 1991: 91), Pantxo (Minaberri, 1998: 175), Pantxoa Etchegoin (Bes., Duhau, 2003: 407), Frantxa Errandonea (Sara, He., 2003-XI-13, 4), Pantxua Bimboire (Ip., He., 2004-VI-10, 1), Frantxua Garicoits (Irisarri, He., 2004-X-28, 5), Pantxo Oronos, Pantxo Cedarry (Bi., He., 2004-XI-25, 5), Frantxoa Iribarren (Aih., He., 2005-I-6, 5), Frantxa Halzuet (Urruña, He., 2005-X-6, 3). Frantzua ere bada (oseba Frantzua, Larre, 2001: 115), jende azkarren izenek-eta izaten duten soinu bizkarkari horrekin. Ikus Frantxo, Pantxo / Pantzo kontrajarpenaz Lafittek dioena, beherago. Barbierrek ere (1987: 231) Frantxoa darabil eta Larrek (2001: 279, 281) Frantxua Barbier, Frantxua Haristoy biltzen ditu. Espartza Galarren Pancho Beriain izeneko etxea zegoen 1838an (Jimeno, 1987: 198).

Pantxo izenetik abiatuz, -on atzizki hipokoristikoa gehiturik, *Pantxon sortuko zen, beharbada erdaran bertan. Ondoren on > un bilakaera gertatu zen, Pasaian bertan Felipun toponimoan gertatutako aldaketa bera.