Gomeztegi toponimoak

 Gomeztegi agertzen da Arabako, Bizkaiko eta Gipuzkoako toponimian.
Arabako toponimoaz, Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuaren lekukoa dago:

GOMESTEGUI, caserío de Oquendo.

Bizkaiko toponimoaz, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan daude XVIII. mendeko lekukoak:

Gomeztegui [N, TO]
Gomestegui (la cassa de), Ybarruri, a.1704, FogVizcayaMs.
Gomesttegui (el molino de), Ybarruri 18.1796, FogVizcayaMs.
Gomesttegui (la casa de), Ybarruri 18.1796, FogVizcayaMs.
Gomeztegui (el molino de), Ybarruri, a.1799, FogVizcayaMs.
Gomiztegui (la caseria de) [Lejarzegui (cofradia de)], Ybarruri, a.1745, FogVizcayaMs.

Azkenik, Gipuzkoako Usurbilen Gomeztegi izeneko etxea dago. Lekuko zahar bat dago, Lope de Isastiren Compendio de la historia de Guipuzcoa izeneko liburuan badago Usurbilgo etxeen artean Comestegui izeneko bat, 1625. urte ingurukoa. Lekuko honek zailtzen du besteentzat egokia den etimologia. Hala ere, Gomeztegi > Komestegi bilakaerak ez du oztopo handirik, g-t > k-t herskarien ahoskabetasun asimilazioa alde batetik, eta bestetik z > s aldaketa herskari aurrean ez da fenomeno ezohikoa.
Gipuzkoako toponimorako bilakaera ontzat hartuz, hiru toponimoetarako analisi bera izango genuke, Gomez antroponimoa eta -tegi atzizki ezaguna. Komistain toponimoaren sarreran informazio gehiago dago antroponimo horretaz.

Urrekazulo toponimoa

Bizkaiko toponimo hau galdurik omen dago, lekuko bakarra aurkitu dugu eta hori, XVIII. mendekoa.
Juan Ramon de Iturrizaren Historia General de Vizcaya liburuko zatia, 1775. urtean idatzia, 369. orrialdean:

... El mencionado peñascal de Amboto tiene varias cuevas profundas, en cuyo reconocimiento han andado varios extranjeros y naturales en diversos tiempos, con el objeto de descubrir minerales de metal; una de ellas llamada Vrrecazulo que está en Larrano, es de admirable profundidad, con diversas figuras petrificadas...

Toponimoak bi elementu lituzke urreka- eta zulo, haitzulo baterako izen egokia. Lehenengo elementua interesgarriagoa da, Urraka antroponimoa litzatekeelako. Baina honetan Urreka bezala agertzen da, Urrekasoro toponimoan bezala. Azken honetan azaldu genuen u-a > u-e bokal asimilazioaren ondorioa zela. Bilakaera hori Urrekazulo toponimorako ere egokia izan liteke, baina badago beste azalbide bat, inoiz *Urreka antroponimoa izan zela, Urraka ezagunagoaren aldaera. Antroponimo hau urra- 'urre' + -ka bezala azaldua izan da. Orduan, gerta zitekeen *Urreka izatea, urra- eratorpen aldaera erabili gabe. Eskura ditugu datuak urriak dira lekuko gehiago beharrezkoak lirateke, baita zaharragoak ere.
Beraz, ziurrenik *Urrakazulo > Urrekazulo bilakaera gertatu zen edo inoiz izan da *Urreka antroponimoa eta aldaera horretatik toponimoa sortu zen, agian Urrekasoro ere bai.

Pastagintxonea eta Pasterone toponimoak

Pastagintxonea da Berastegiko baserri bat, badu toponimo eratorri bat, Pastagintxoneko borda.
Pasterone da Berastegiko baserri baten izena.
Luis Maria Mujikaren Berastegiko toponimia (azterketa lexikala eta dokumentala) lanean bi toponimoak aipatuak dira:

PASTAGINTXONEA EDO IRARAZABAL
Ekialdeko etxea, C.HIP. (OGPAR) 1847 urtea. (197)
PASTAGINTXONEKOBORDAONDOA
Herri bereko soroa, C.HIP. (OGPAR) 6 lib. 598 zenb. 540 or., 1851 urtea.
PASTERONEA
Herri bereko baserria, erreg. 23.136.18.

Eta oin-ohar batean etimologia ematen du:

(197) Pastagintxonea edo Irarazabal etxea. Gure ustetan Pastagintxonea ez da ondorengo Pasteronea izenaren euskal formula baina, hots, pastagin- (-gin atzizkiaz, okin, ikuzkin hitzetan bezala) «pastelero» -ren ordaina. «.. dentro de los dos primeros años pagándole en el interim el interés de tres por ciento y para su responsabilidad ha hipotecado la casa nombrada Pastaguinchonea con sus pertenecidos sita en Berastegui» (C.HIP. (OGPAR) 3 lib. orokorra, 94 zenb. 60 or., 1847 urtea).

Ikus daitekeenez bezala, bi toponimoak lotzen ditu, eta horretan gure ustez zuzen dago, baina ez emandako etimologian. Izan ere, Orotariko Euskal Hiztegian hitzak daude, bastero eta bastagin, biek oso sarrera laburra dutenak:

bastero.
bastero. "Albardero, basteroa" Lcc. v. bastagin.

bastagin.
bastagin (Lar, Añ, Hb, A). "Albardero" Lar y Añ. "Bastero" Lar.

Bi hitzak sinonimoak dira, batak erdal atzizkia du, bastero gaztelaniazko hitza osorik jaso delako:

1. m. Fabricante o vendedor de bastos (|| aparejos o albardas).

Beste hitzean -gin atzizkia gehiturik sortua da. Baina esanahiak ez du loturarik gozogintzarekin, abere batzuei zama gaineratzeko tresneriarekin baizik.
Nabarmentzekoa da bi toponimoetan ahoskabetasun asimilazioa gertatu dela: b-t > p-t. Bi herskariak ahoskabe gertatu dira. Hau fenomeno ohikoa da, horrela piztu aditzean biz(i) + -tu baino ez dago.
Azkenik, aipagarria da herri berean bi hitz sinonimo izan zirela eta biak toponimo sortzaile izan zirela.

Gomezkorta toponimoa

Gomezkorta da Bergarako baserri bat, Elosua auzokoa.
Lekuko zaharrenak XVI. mendekoak dira eta ez dute ezberdintasunik egungo izenarekin. Horrela, Gomezcorta hasten da testuetan agertzen 1548. urtean eta hurrengoetan berdin agertzen da, 1555. urtean eta abarretan.
Inoiz Gomozcorta jasotzen da, 1731. urtean edo Gomoscorta 1808. urtean. Baina hasierako lekuko askoz ugariagoen artean, gaur egunera arte.
Toponimoak bi elementu lituzke, Gomez antroponimoa eta korta izen arrunta. Gomez egun deitura da baina garai batean antroponimoa izan zen, baita Gomitz aldaera ere, hau ohikoagoa euskal lurretan.
Bitxia da XX. mendeko bigarren erdialdeko lekuko bat Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan:

GOMEZKORTA (GONAZKORTA) (prop.) Elosua auzoa, Bergara

Gonazkorta aldaera hori ez da behin ere agertzen Bergarako baserriaren orriaren lekuko ugarietan. Beharbada oso izen berria berria izan zen, baina lekuko gehiagorik ez dago.
Aipagarria da baserria baino lehenago saroi bat zela, korta, bertako hizkeran. Jakinik XVI. menderako etxea eraikia zela, saroi hori lehenagokoa da eta izen zaharrak iraun zuen; beraz, izendapena XVI. mendekoa baino aurrekoa da.
Komistain toponimoaren sarreran informazio gehiago dago Gomitz/Gomez antroponimoaz.

Arizkorreta toponimoa

 Arizkorreta da Idiazabalgo auzo bat. Gainera badira bi toponimo eratorri: Arizkorretako iturria, iturburua, eta Arizkorretasaletxe baserria.
XX. mendeko bigarren erdialdeko lekukoak daude Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan, Idiazabalgo herrikoak:

ARIZKORRETA BARRENA (2 viv.) (prop. y desh.), Mendigorria ballara

Herri beraren Santa Maria bekoa ballaran:

ARIZKORRETA ARUZKOA (2 viv.) (prop.)
ARIZKORRETA ERDIKOA (2 viv.) (prop. y col.)

Santa Maria goikoa ballaran:

ARIZKORRETA SALETXE (ESKO SALETXE) (2 viv.) (prop.)

Azkenik, Urbizu ballaran:

ARIZKORRETA ARRESE (2 viv.) (prop. y desh.)

Aurreko mendeetako lekukoak daude Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak, eta hauetan XVI. mendeko lekuko bat dago eta hurrengo menderako lekukotza askoz ugariagoa da:

Gainera badago bere aldaera izan daitekeen beste izen bat, Aizkorreta, azken mendeetan lekuko batzuk dituena:

Aldaera hau nahiko zaharra da, baina bere lekukotza askoz txikiagoa da. Beraz, ageriko bilakaera litzateke Arizkorreta > Aizkorreta, baina azken aldaera honek ez zuen lortu nagusi bihurtzea.
Aizkorreta aldaera azaldu eta gero, izen nagusia geratzen da, Arizkorreta. Toponimo honek hiru elementu lituzke, hasierakoa eta bukaerakoa argiak izan daitezke, haritz eta -eta atzizkia, baina erdikoa ez, -kor-. Baina kontuan izanik lehenengo elementuaren bukaerako afrikatua, -gor- ere izan zitekeen. Horrek azalpena erraz dezake, gogor izenondoa dagoelako. Beraz, hasieran haritz + gogor + -eta bezalakoa izango zen, baina elkarketa egitean aldaketa batzuk gertatuko ziren, izenondoaren lehenengo belarea ahoskabetuko zen eta ondoren, haplologia gertatuko zen, hau da, bi silaba berdinak edo oso antzekoak elkarren ondoan jarriz gero, bat galtzen da: *Arizkogorreta > Arizkorreta.

Gorordo toponimoa

 Gorordo da Areatzako baserri baten izena. Baina Gatikan daude toponimo honen lekuko gehienak, egun Gorordo da biztanle-entitate bat, eta badira hiru baserri izen: Gorordogoikoa, Gorordotxu eta Gorordobekoa.
XVII. eta XVIII. mendeetako lekuko batzuk daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan:

Gorordo [N, TO]
Gorordo (barrio de), Gatica, a.1704, FogVizcayaMs.
Gorordo (la casa de), Gatica, a.1641, FogVizcayaMs. -/Villaro 18.1796, FogVizcayaMs.
Gorordo (la casa de) [Gogencalle (calle de)], Plencia 18.1796, FogVizcayaMs.
Gorordo (la casita llamada), Plencia, a.1798, FogVizcayaMs.
Gorordo (la cassa de), Uillaro, a.1704, FogVizcayaMs.
Gorordo_Andicoechea (la caseria de), Gatica, a.1745, FogVizcayaMs.
Gorordo_Bajera (la casa de) [Gorordos (uarrio de)], Gatica 18.1796, FogVizcayaMs.
Gorordo_Becoa (la casseria de) [Gorordo (barrio de)], Gatica, a.1704, FogVizcayaMs.
Gorordo_Vecoa (la caseria de), Gatica, a.1745, FogVizcayaMs.
Gorordo_Vecoa (la caseria de) [Uriarechaga (varrio de)], Sondica, a.1745, FogVizcayaMs.
Gorordo_de_Arriba (la casa de) [Gorordos (uarrio de)], Gatica 18.1796, FogVizcayaMs.
Gorordo_Goicoa (la caseria de), Gatica, a.1745, FogVizcayaMs.
Gorordo_Goicoa (la caseria perteneciente a la villa de Larrabezua) [Vriarechaga (varrio de)], Sondica, a.1745, FogVizcayaMs.
Gorordo_Goicoa (la casseria de) [Gorordo (barrio de)], Gatica, a.1704, FogVizcayaMs.
Gorordo_Goxeazcoa (la casa de), Gatica, a.1641, FogVizcayaMs.
Gorordo_la_Menor (la casa de) [Gorordos (uarrio de)], Gatica 18.1796, FogVizcayaMs.

Lekuko zaharragoak daude Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak, eta hauetan XVI. mendeko lekuko bat dago eta hurrengo menderako lekukotza askoz ugariagoa da:

Azken 500 urteetan izena ez da aldatu baina hemen proposatuko den etimologiaren arabera, aldaketa bat gertatu zen toponimoa papereratu baino lehenago. Hasieran bi herskari belare izango ziren izenean, baina disimilatu ziren: g-g > g-r. Beraz, aurreko egoerara itzuli eta *Gogordo berreskura dezakegu. Hau ere ez da oso izen ezaguna baina Alfonso Irigoienek, bere De re philologica linguae vasconicae V liburuko Formación de hipocorísticos en la onomástica medieval de área vascónica izen hori aipatu zuen baita azaldu ere, 5. or.:

IB-22 Gogordo (la casa de labor de) [a.1857] NclGuipúzcoa (14) 133 [Oñate], sin duda formado a partir de vasc. gogor ‘duro, cruel’, tratándose en su origen con toda probabilidad de una persona llamada así, cfr. Gogorrena (la casa de) a.1745 FogVizcayaMs’ (15) [varrio de Larrondo, Lujua] [la (casa) de Gogor’].

Garai batean -do atzizkia izan zen, sartaldeko eremuan, orduan gogor + -do > *gogordo izenondoa sortuko zen, egun gogortsu hitzaren antzekoa. Izengoitia ere izan zen eta horrek utzitako aztarren bakarra, antza, Gogordo etxe izena. Gorordo izen bera litzateke, baina apur bat aldaturik.

Gomezena toponimoa

Gomezena toponimoa Bizkaian dago. Etxebarriko herrian baserri bat da, eta badira bi toponimo eratorri, Gomezeneko basoak eta Gomezeneko trokea, erreka-zuloa dena eta troka izena duena, Bizkaian nahiko hedatua. Gainera, Gernika-Lumon badago Gomezenak izeneko etxea, egun desagertua dena.
Toponimoak ez du zailtasun berezirik, Gomez antroponimoa genuke eta jabetza adierazteko -(r)en eta artikulua. Gomez deitura ere izan liteke, egun horrela ezaguna da baina garai batean antroponimoa izan zen. Euskal Herrian Gomitz aldaera hedatuagoa izan zen baina erdararen eraginak Gomez ere ezaguna egin zuen, baita toponimian ere. Komistain toponimoaren sarreran aipamen luzea dago antroponimo honetaz eta bere jatorriaz.

Gastarrizulo toponimoa

 Gastarrizulo toponimoaren ezagutza osoa bi lekukoren bitartez heldu zaigu, Arrasateko toponimia liburuaren 228. or.:

Bi lekukoak oso hurbil daude elkarren artean eta ezberdintasunik ez dago bi izenetan.
Toponimoak bi elementu lituzke, bukaeran zulo hitz ezaguna eta hasieran gastarri- hitz ezezaguna. Gastarriaga toponimoa aztertzerakoan proposatu genuen gatz-harri hitz elkartuaren aldaera, beharbada zaharragoa, izan zitekeela. Gatzarrieta toponimoan oso gardena da gatz-harri hitza. Baina garai zaharrago batean *gaztarri sortuko zen eta hura erabilia izan zen, gatz-harri berriagoak ordezkatu zuen arte.
Gastea antroponimoa ere izan zitekeen, baina *gaztarri hitz elkartu ustezkoa bi aldiz izateak zailago egiten du antroponimoa tartean izatea.
 

Basabal toponimoa

Galdakaoko toponimo hau behin baino gehiagotan agertzen da XVIII. mendeko lekuko batzuekin, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan:

Basabal [N, TO]
Basabal (barrio de), Galdacano, a.1704, FogVizcayaMs.
Basaval Eizaga Bequea (uarrios de) (Arteta+), Galdacano, a.1796, FogVizcayaMs.
Basabal_Andicoa (la caseria de), Lezama, a.1745, FogVizcayaMs.
Basabal_de_Aca (la casa de) [Basalbeitia y Goytiosle (barrio de/primer partido)], Lezama, a.1796, FogVizcayaMs.
Basabal_de_Halla (la casa de) [Basalbeitia y Goytiosle (barrio de/primer partido)], Lezama, a.1796, FogVizcayaMs.

Toponimoa bi zatitan bana daiteke, hasierakoa basa- litzateke, baso izenaren eratorpeneko aldaera. Azken zatia, -bal, ezezaguna da. Beharbada azken zati hori ezberdina zen eta hasierako elementuarekin bat egiterakoan aldatu zen. Kapagindegi toponimoan, esaterako, bukaeran -tegi atzizkia dago eta kapagin izenaren azken kontsonantearen eraginez, atzizkiaren horzkaria aldatu da, ahostunduz.
Basabal toponimoan haplologia gertatuko zen, hau da, bi silaba berdinak edo oso antzekoak elkarren ondoan jarriz gero, bat galtzen da. Kasu honetan basa- 'baso' + zabal > *Basazabal > Basabal bilakaera izan zen, erdiko silabetan txistukari bat eta bokal bera zeudelako.
Aipatutako liburuan badago toponimo osoaren lekukoak Bizkaian, Basozabal ezaguna delako herri batzuetan. Lekuko guztiak ez dira jarri baina hemen daudenen artean, azkena esanguratsua da:

Basozabal [N, TO]
Basozabal (cofradia de), Munguia (anteyglesia de), a.1745, FogVizcayaMs.
Basozabal (la casa de), Cortezubi, a.1745, FogVizcayaMs., a.1796, FogVizcayaMs.
-/Sondica 18.1799, FogVizcayaMs.
Basozabal (la caseria de) [Campa_de_Sondica (varrio de la)], ondica, a.1745, FogVizcayaMs.
Basozabal (la casseria de), Lezama, a.1704, FogVizcayaMs.
Basozabal (varrio de), Galdacano, a.1745, FogVizcayaMs.

Litekeena da toponimo bera izatea, Galdakaoko Basabal eta Basozabal. Lekuko gehiago beharko litzateke, baina dirudienez, bi izenak lehian izan dira, Basozabal izen osoa eta Basabal aldaera laburtua.

Tturkoene toponimoa

 Tturkoene da Donostiako baserri bat.
Toponimo honen lekuko zaharrenak XIX. mendearen erdialdekoak dira, Donostiako toponimia lanean aurkituak:

TURKOENEA: Churco/ Churconia (1841, casa, D.U.A.-B-10-II-362-2), Churco (1851, D.U.A.-D-9-I-1948-7), Churco (1864, Casa de labor, N.P.G., 65 orr.), Churco (1875, caserías, D.U.A.-D-8-1961-11), Churcoenia (1886, caserío, D.U.A.-D-9-I-1956-3), Churco (1891, D.U.A.-D-9-VI-1970-6), Churco (1891, D.U.A.-D-9-VI-1970-6); Turkoenea, TTurkone, TTurko, Turko (1989, D.U.T.B.). 64-6-6, m. H-3.

XX. mendeko bigarren erdialdeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan:

TXURKUENE (2 viv.) (prop. y desh.) Egia, Donostia

Toponimoaren bukaera aldean daude ohikoak etxe izenetan, -(r)en + -a. Hasierakoa izen hipokoristiko bat litzateke, *Txurko. Ziurrenik izengoitia izango zen honek bi jatorri izan ditzake, zuhur izenondaren eratorria edo turko hitzarena, etnonimo batean oinarritua, 'Turkiakoa'.
Lehenengo aukeran bilakaera ez oso luzea izango zuen:
zuhur + -ko > Zurko > *Txurko? Zurko toponimoa aztergai izan zenean Zurko izengoitiaren lekuko zahar batzuk aurkeztu genituen, beraz, bilakaeraren urrats gehienak agerian daude, baina, dirudienez, ez dago *Txurko izenaren lekukorik. Arazo bera luke bigarren aukerak, turko > *Txurko bilakaerak ez du oztoporik, baina lekukorik ez dago eta izango balira gerta liteke ezinezkoa izatea erabakitzea jatorria non dagoen, zurko hipokoristikoan ala turko hitzean.

Gomezbaso toponimoa

 Toponimo hau Arrietan zegoen, Araban. Jaso diren lekukoak Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburukoak dira:

GOMEZBASO, 1828, monte de Arrieta.
GOMESBASO, 1713, monte de Arrieta.

Bi toponimo eratorri daude, Gomezbasoaldea eta Gomezbasobasterra:

GOMEZBASOALDEA, 1828, heredad de Arrieta.
GOMESBASOALDEA, 1753, labrantío de Arrieta.
GOMEZBASOBASTERRA, 1750, labrantío de Arrieta.

Toponimo hauetan alde + -a genuke alde batetik eta bestetik, bazter + -a.
Gomezbaso toponimoak bi elementu ditu, Gomez antroponimoa eta baso izen arrunta. Antroponimo hori lehenago agertu da blog honetan, Komistain toponimoan, baina Gomitz aldaera erabilia. Sarreran horretan antroponimo honen jatorriaz aipamen luzea dago, Julio Viejoren eskutik.
Gomez aldaera oso ohikoa da inguruko erdal eremuan eta horren ondorioz, euskal lurretan ere hedatua izan da, antroponimia zein toponimian.

Dimesena toponimoa

 Dimesena da Fruiz herriko baserri baten izena.
Toponimoan antroponimo bat genuke, eta azken aldean -(r)en + -a, ohikoak etxe izenetan. Oinarrirako izen egokiena Dimas litzateke, antzinatetik ezaguna Europan eta, beharbada, elizaren eraginez gaur egunera iraun duena.
Toponimoan aldaketa bakarra gertatu da, Dimas + -(r)en + -a > *Dimasena > Dimesena, asimilazio bokaliko bat gertatu da: i-a > i-e. Aldaketa hau ohikoa da eremu askotan.

Komistain toponimoa

 Nafarroako toponimo hau Errea eta Ezkirotz herrietakoa da eta jaso den lekukotza osoa Euskaltzaindiaren EODA datu basetegiko Komistain sarrerakoa da. Lekukoak hauek dira, guztiak oso berriak:

komistain (1996)
Komistain (2019)
komistáin (1992-1999)

Lekuko zaharrik ez dago eta, beraz, hemen emango den etimologia bat dator egungo izenarekin. Aldaketa ezezagunik gertatu bazaio, hemen aurkeztutakoa zuzendu beharko litzateke, ziurrenik.
Toponimoaren lekukotza urriaz gain, badago airetiko argazki bat, Komistain nolakoa den hobeto ikusteko:

Ikus daitekeenez, mendi aldeko toponimoa da eta horrek bat egingo luke hemen proposatuko den etimologiarekin.
Toponimoak bi elementu lituzke, Gomitz antroponimoa eta gain izena. Bilakaera horrela izango zen: Gomitz + gain > *Gomizkain > *Gomiztain > Komistain. Hiru aldaketa gertatuko ziren, bi nahiko arrutak dira, bigarren elementuko hasierako herskaria ahoskabetu zen, aurreko txistukariaren eraginez, hau automatikoa izan ohi da, horrela, haitz + gorri > Aizkorri. Azken aldaketa ere arrunta da euskaren eremu askotan, herskari aurreko txistukaria aldatu zen, neutralizatu, z > s gertatuz. Beste aldaketa ez da hain ohikoa baina ezaguna da, herskari disimilazio bat gertatu zelako: g-k > g-t. Hasieran biak belareak ziren eta ezberdindu ziren, azkena horzkari bihurtu zelako.
Badago beste aukera bat, bukaerako elementua -ain atzizkia izatea, elkarketa berdin osatuko zen, baina toponimoaren kokapenak zailtzen du aipatutako atzizkia izatea, herriak edo izendatzeko erabiltzen zelako.
Oinarriko Gomitz antroponimoa zen, Euskal Herrian ere ezaguna zena, A. Irigoienek, bere Pertsona izenak euskaraz nola eman liburuan, Nafarroako Erdi Aroko lekuko batzuk eman zituen:

3.183. GOMIZ: Gomiz, (1366, PN-XIV, F.Est., 640 orr.), Samaynigo-n; Gomiz d’Eztuyniga, (1366, PN-XIV, F.Est., 607 orr.), Esteilla-n; fijas de Gomiz, (1366, PN-XIV, F.Est., 622 on.), Peralta-n.
XII eta XIII mendeetarako GOMIZ / GOMEZ: Gomiz Garçez, (1197, El gran Pr. Nav., dok. 91); in Pennalen Gomiz Garceiz, (1211, El gran Pr. Nav., dok. 143). don Gomez de Cebeso, (1131, El gran Pr. Nav., dok. 10).

Antroponimo honen jatorriaz eta Asturiasko lekuko batzuen azterketa dago J. Viejoren La onomástica asturiana bajomedieval liburuan:

Gomez (m.)
Variantes: Gomeç, Gomes, Gomez, Gomiz.
Documentación: Gomez Pelagius thesaurarius a.1200 (or.) CDCatedralOviedo 1,508 n°215, Gomes Suares a.1317 (or.) PergCornellana 335 n°23, Gomez Garcia a.1351 (or.) DocNava 270 n°54, Gomes de Ferrera benefiçiado a.1498 CDCatedralOviedo 2,81 n°110, y otros; como patronímico: Fernandus Gomez Uelasco a.1225 (or.) DocNava 210 n°5, Rodericus Gomeç a.1232 (or.) CDSPelayoOviedo 1,138 n°70, Rodericus Gomez a.1232 (or.) CDSPelayoOviedo 1,142 n°72, Alvar Gomiz de Grado a.1394 (or.) CDSPelayoOviedo 3,91 n°32, y otros.
Origen: Aunque se ha propuesto una etimología vasca para este nombre personal, haciéndolo derivar del apelativo eusquérico GOMA «reflejo», a través de un derivado conjetural *GOMAZ, *GOMEZ «brillante» (Menéndez Pidal y Tovar 1962: 387), lo más verosímil es ver en él un continuador del gótico GUMA, muy productivo en la onomástica medieval peninsular (208), a través de una forma primitiva GOM-AZI, GOM-IZI, GOM-ECIUS (HGNB 144, 14b), de acentuación originariamente proparoxítona (209), cuyo segundo elemento resulta de interpretación confusa.
El nombre personal Gomez, en la actualidad únicamente conservado como patronímico, aunque documentado en Asturias desde la Alta Edad Media (desde Gommiz Didazi... Gommiz Fredenandiz a.926 (s.12) CDCatedralOviedo 1,98 n°23; en un documento original desde comites Gomez Didaz a.1053 (or.) CDSPelayoOviedo 1,25 n°3), no parece aquí tan arraigado como en otros dominios próximos, si bien sí se documenta con cierta constancia. En lo que se refiere a su presencia en la documentación bajomedieval posterior a 1200, se constata hasta finales del siglo XV, apareciendo con mayor regularidad en las dos últimas centurias, mientras que en el XIII sólo se constata en sus dos primeras décadas. Este dato podría apuntar a una cierta revitalización tardía de su uso, que, no obstante, nunca supera un porcentaje de frecuencia como el 0,89% que se registra en la última década estudiada, situándose la media de todo el periodo por debajo del 0,20%....
————
208 Véase, en Asturias, domno Gomello ouetensi episcopo a.853 (s.12) CDCatedralOviedo 1,19 n°5, Gumensindus diaconus a.921 (s.12) CDCatedralOviedo 1,94 n°22 o Gomesindo a.1022 (1207) LRegCorias 122 n°412, Comessani comes a.1075 (s.13) CDCatedralOviedo 1,218 n°72, junto a Gomesani comes [a.1100 (s.12)] CDCatedralOviedo 1,317 n°117, y, probablemente Gumardo a.863 (s.13) CDCatedralOviedo 1,37 n°8.
209 Precisamente la acentuación descarta otros posibles orígenes como el nombre grecolatino COMASIUS (Forcellini 5,408; Kajanto 1982: 222; Solin 1994: 59, 316), aunque también podría pensarse en una reelaboración analógica con la estructura fonética característica de los patronímicos.

Gastarriaga toponimoa

 Gastarriaga da tontor bat, Arrigorriaga, Arakaldo eta Alonsotegi herrien artean dagoena.
Lekuko zaharrik ez dago, baina aukera bada analisia egiteko. Aldaketa ezezagunik gertatu bada, litekeena da etimologia aldatzeko beharra izatea.
Toponimoak bi elementu lituzke, bukaeran -aga atzizkia eta hasieran gastarri- hitz elkartua izan daitekeena. Honen bukaeran harri izan daiteke eta hasierakoa zalantzazkoa da. Gatz izan liteke, harri izena elkartzean *gaztarri eta ondoren, txistukarien neutralizazioagatik <s> geratu zen. Ez da hori aukera bakarra, hasierakoa gazta izan liteke, baina hitz honen eratorrietan ez dago gazta-harri bezalakorik.
Gatz + harri elkarketaren alde eginez gero, oztopo bat izan daiteke gatz-harri hitz elkartua izatea. Euskal testuetan jaso dena hauxe da, ez *gaztarri. Dena den testuak nahiko berriak dira, eta beharbada garai zaharragoetan *gaztarri sortu zen, geroko gatz-harri hitz elkartu gardenak ordezkatua. Gastarriagatik ez urrun, Bizkaian bertan, Gatzarrieta toponimoa dago, Zeanurin. Honetan gatz-harri izango zen. Azalpena *gaztarri ustezko elkartu zaharragoarentzat hemen ere eman liteke. Kronologia kontua izango zen, Gastarriaga lehenago sortu zitekeen, eta geroago Gatzarrieta, egun gardena dena.
Beste aukera bat ere izan liteke, oinarrian Gastea antroponimoa izatea, baina hala bazen, toponimoa aldaturik izan zen eta jatorrizko toponimoa aldatu zen, hasierako izena ilundu arte.

Matxikortina toponimoa

 Matxikortina da Getxoko baserri baten izena. Informazio zabala dago Getxoko leku izenak liburuaren 238. eta 239. orrialdeetan. Horrela, lekuko zaharrena XVIII. mendearen erdialdekoa litzateke:

Machicortina: 1742 (...havian echo la tasazion de la casa y Perttenezidos de Machicortina..., 1742-09-24; BFAA.: 0753/009.) 1757, 1791, 1793, 1796 (FOG.: jk-fog.) 1803, 1803 (...sepultura que la perteneze a esta casa llamada Machicortina..., 1803-06-8; BAHP.: jbaa-pro.) 1805, 1805, 1805, 1808, 1810 (...doy en renta y arrendamiento lacasa nombrada Machicortina..., 1810-01-23; BAHP) 1823, 1973, 1987 (...de Proyecto de Construcción, en el terreno situado en al zona de Caserio de Machicortina, zona de Goyeneche, con arreglo al plano..., 1987-09-28; GUA.: 2017-20.)

Ikus daitekeenez, toponimoa ez da aldatu azken 250 urteetan. Etimologia ere ematen dute aipatutako liburuan:

Badirudi etxe izen honen osagaiak Batxi, Bastien izenaren txikigarria, hitz aurrean egonda m/b nahasketa duena (joan den mendean Batxikortiñe ere esaten zen), eta Kortina etxe izena direla. Tristea da etxe hau hain egoera tamalgarrian egotea. Ikus argazkia 257 orrialdean.

Kortina ere agertzen da aipatutako liburuan, 211. eta 212. orrialdeetan:

Kortina
(Etxebizitza)
Getxoko etxe zaharra, egun Kortiñe eran ezagutzen duguna. Nahiz eta amaieran -ena- dun etxe izenekin antza eduki, ez da inoiz horrelako amaierarik dokumentatzen. Kortina hitza bizkaieraz “gaztainaren morkotsak gordetzeko eraikitzen den hesiari” esaten zaio, baina ez dirudi esangura hori daukanik, gaztainondoak ez baitu izan kostalde honetan tradizio handirik, gainera, erdararen cortinarekin harremanetan egotea zail izan liteke. Deigarria da etxe honen armarriak daraman euskarazko esaldi bitxia: Daigun gitxika, daigun gitxika.

Getxoko toponimoaren kortina ez da bizkaieraz aipatzen den hori ezta egun gaztelaniaz ohikoa den cortina. Bazen beste cortina bat, euskal korta hitzarekin lotua, latin jatorrikoa, Diccionario etimológico de la toponimia mayor de Cantabria liburuan ederki azaldua, 143. or.:

CORTINA
Cortinas (Colindres)
Del lat. tardío cortina, derivado del lat. cohors, cohortis ‘recinto’. Cohorte también ha dejado en toponimia el término corte, cortes ‘casas de labor’, del que cortijo es un derivado (189).
Aunque no ha dejado topónimos como en otros lugares, la documentación medieval conserva la voz corte. En el Cartulario de Santa Juliana aparece con profusión en las enumeraciones formulares de los bienes, generalmente en la secuencia siguiente: terras, pumares, horreos, lagares, abdegas, cupas, cortes. Sirva como ejemplo la enumeración de los bienes del solar de Michael Flaynez donado a Santa Juliana: “...cum casas et orreos, lagare et abdega cun cupas plenas, curtes...” (SI, doc.VI, p.7)
En Cantabria, Cortina y especialmente el plural Cortinas es abundante en la toponimia menor, refiriéndose bien a un cobertizo, bien a una porción de terreno de pequeño tamaño con cerca baja. Se encuentra en la misma área significativa que haza o suerte.

Hitza ez zen erdaraz bakarrik erabili, eta euskararen eremu horretan ere lekuko batzuk geratu ziren, Matxikortina toponimoa bezala.
Toponimoaren bigarren elementua aztertu ondoren oinarrikoaren txanda da, antroponimo bat da, baina bi aukera daude, Matxi ala Matxiko. Matxi izan bazen, ez zen aldaketarik gertatuko. Matxiko bazen, aldiz, haplologia gertatuko zen, hau da, bi silaba berdinak edo oso antzekoak elkartzen direnean bat ezabatzen da: Matxiko + kortina > *Matxikokortina > Matxikortina. Zalantza bera Matxikorta toponimoan dago, Matxikobaso toponimoan, aldiz, ez dago zalantzarako lekurik.

Txope toponimoa

 Nafarroako Villamayor de Monjardín herriko toponimo hau Euskaltzaindiaren EODA datu basetegian dago Txope izenaren sarreran. Lekuko zaharrenak XVIII. mendekoak dira:

chope (1714)
chope, el (1798)
echope (1895)
txope (1995)

Toponimoa nahiko egonkorra izan da, baina aldaeraren bat ez da ohikoa, 1798. urteko el chope bezalakoa. Hurrengo mendeko echope ere izan liteke aurrekoaren laburketa bat. Beharbada, besterik gabe, artikulua erantsi zioten toponimoari. Bestela, gaztelaniaz gertatu ohi da pertsona izenei, zenbaitetan, artikulua gehitzea, nahiz eta arrunkeriatzat hartua izan.
Izen jatorrena Txope bazen, gerta zitekeen jatorria Txope hipokoristikoa izatea. Bilakera ezaguna da, Lope > Txope, hasierako kontsonantea txiskukari batez ordezkatua izan da, hipokoristikoa sortzeko. Batzuetan, gainera, ez da beharrezkoa fonema baten ordezkapena izatea, horrela, Xapalonea toponimoan *Xapalo hipokoristikoa ba omen da, Apalo antroponimotik sortua.

Boltsagillenea toponimoa

 Donostiako toponimo honen lekuko zaharrena XVIII. mendeari dagokio, Proyecto de ereccion de tres iglesias antemurales en San Sebastian. Hacia 1775 izenburuko lanean dago, Luis Murugarren egilea, BAP, 1980, 392. orrialdean: Polsaguilliarena.
Lekuko gehiago daude Donostiako toponimia lanean, XIX. eta XX. mendeetako lekuko batzuekin:

BOLTSAGILLENEA: Bolsaguillene (1860, D.U.A.-D-7-1-P.), Bolsaguilléne (1862, casa, D.U.A.-D-7-1-1), Bolsaguille (1864, Casa de labor, N.P.G. 64 orr.); Boltsagillene, Poltsallene, Pultseillene (1989, D.U.T.B.). 64-5-6, m. E-2.

Lekukoetan ez dago ezberdintasun handirik, aipagarria da lekuko zaharrenetan eta berrienetan hasierako herskaria ahoskabea dela, baina horrek ez du inportantzia handirik. Orotariko Euskal Hiztegian ez dago poltsagile bezalako hitzik, Txalupagillene plaza toponimoaren txalupagile izena bezala, baina bere elementuak oso argiak dira, poltsa izena eta -gile atzizkia. Beraz, garai batean hitz hori izan zen eta horrela sortu zen Boltsagillenea toponimoa.

Lizuniaga toponimoa

 Lizuniaga Nafarroako leku izena da, bi herritan agertzen dena. Berako Lizuniaga mendatea da eta Sunbillako Lizuniaga aurkintza bat da.
Euskaltzaindiaren EODA onomastika datutegitik eskuratu dira lekukoak, Lizuniaga mendatearen lekuko zaharrena XIX. mendekoa da, lizuniaga o lizuniagaco-mayarriac (1856). Geroko urteetan lekuko gehiago agertzen dira, izena aldatu gabe. Sunbillako Lizuniaga aurkintzaren lekukoak lehenagokoak dira, baina lekukotza urria da: lizunuaga (1711), lizuniaga (1990) eta lizuniaga* (1999).
Berako toponimorako bi etimologia daude, Nafarroako Toponimia eta Mapagintza, IL, 101:

OBS.- 210 metros de altitud. El topónimo seguramente está relacionado con la voz lizun 'moho, sucio'. Koldo Mitxelena (AV) explica a partir de esta voz topónimos como Lizundegi, Lizundia, Lizundiaga "probablemente con un sentido aproximado a cenagal". Emplazamiento del mojón número 35 entre España y Francia y "sobre el camino de Vera a Sara".

Azkena Mikel Belaskorena da, bere Diccionario etimológico de los nombres de los montes y ríos de Navarra liburuan azaldua, 266-267. or.:

(...)
Vera de Bidasoa (210 m). Significado dudoso. El segundo elemento es seguro el sufijo que indica lugar -aga, pero el primero dudoso. Inevitablemente se piensa en lizun 'moho', 'sucio'. Quizá relacionado con el fitónimo lizun, recogido por Lacoizqueta (169) (Conferva ribularis), y que es especie que medra en humedales.

Comentario. En la zona del collado aparecen alineadas ocho grandes piedras denominadas mahain-harriak 'piedras de la mesa' vestigios de una gran mesa en la que, según tradición oral, se concertaba la facería con un gran banquete. De las losas superiores se conserva una en el caserío de Babezingarai. A ellas hace referencia el Tratado de Límites entre España y Francia del año 1856: «mojón 36 contiguo a tres losas que se hallan sobre el camino de Vera á Sara, en el puerto denominado Lizuniagaco-mayarriac 'Piedras de la Mesa de Lizuniaga' ó Lizuniaco-mugarriac 'Mojones de Lizuniaga'». Ya en un informe militar de 1571 en el que se analizaba el estado de la frontera navarra se describía así este paso: «La frontera de Echalar viene a juntarse con la de Vera, que también es una de las Cinco Villas, al portillo que se llama Zuniaga (o Çuniaga), el qual es frecuentado, y por el pasan cargas y podría pasar hasta Vera artillería si esta Villa adelante hubiese camino» (170). Existe otro collado llamado Lizuñaga en Zozaia.

Argi dago bigarren elementua -aga atzizkia dela, lehenengoa lizun hitza izan liteke, baina oztopo bat dago, tarteko /i/ bokala azaldu gabe dago. Azalbidea etor liteke aipatutako beste toponimo batzuetatik, Lizundegi, Lizundia, Lizundiaga toponimoetatik, hain zuzen. Azken hauen analisia litzateke lizun + -di, ugaritasuna adierazteko atzizkia, eta berdin egin liteke Lizuniaga izenarekin, aldaketa baten ondorengoa bada, nd > n dena. Hala eginez gero, aurreko egoeran *Lizundiaga izan zitekeen. Ez da hori oso bilakaera zabaldua, baina aleak badira, han hemenka, Aldani toponimoa bezala.
Oztopo bakarra lehenengo lekukoa litzateke, Lizunuaga. Baina geroko lekukoek eta egungo izenak erakutsiko lukete kakografia baten ondorengoa izan daitekeela. Hala ere, hau ez da ziurra eta zalantzarako lekua geratzen da.

Zumaurdina toponimoa

Arabako toponimo honen lekuko zaharrenak Erdi Arokoak dira, Documentación Medieval de la Cuadrilla de Salvatierra: Municipios de Alegría-Dulantzi, Barrundia, Elburgo-Burgelu e Iruraiz-Gauna liburutik jasoak, I02 izeneko agirian, 1405. urtekoan:

... dende ai yuso a otro mojon que esta ai luego, y dende ai yusso a otro mojon que esta en el camino que va de la dicha (Rubricado) aldea de Ulibarri a Saluatierra, y dende ay yusso a otro mojon questa en termino de Çumaurdina, çerca de la fuente de Çumaurdina y en derecho della, de partes de Guerenu...
[...]
desde la dicha aldea de Ulibarri a la dicha villa de Saluatierra, y dende ai yusso, cordel tirado, a la dicha fuente de Çumaurdina, y dende ay yusso por los mojones y lugares de la otra parte de suso nombrados ser partidos los terminos y pastos y montes e aguas de anbas las dichas aldeas.
[...]
Otrossi, fallo que desde el dicho mojon que esta en el dicho camino que van de Uriuarri a Saluatierra, ai yuso fasta el mojon que esta en termino de Çumaurdina, çerca de la dicha fuente de Çumaurdina, de parte de Guerenu...

Mende batzuk igaro eta XX. mendearen erdialdean lekuko batzuk ere jaso ziren, Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan bildurik daudenak:

ZUMAURDINA, término en Ilárraza, Guereñu, Vicuña y Gauna.
ZUMAURDINETA, términos de Argomaniz y Zuazo de Gamboa.

Gereñuko toponimoa, beharbada, aipatutako Erdi Arokoa izan daiteke. Egun, Zumaurdin izeneko aurkintza Iruraiz-Gauna herrian bada.
Toponimo hauen analisia egiteko, *zumaurdin hitza genuke, batean -a artikulua jaso duena eta bestean -eta atzizkia. Hitz hori ez da Orotariko Euskal Hiztegian agertzen, baina ematen du zume izenaren eratorria dela, zuma- 'zume' + urdin. Aipagarria da zume-beltz eta zume-zuri izen eratorriak daudela eta, beraz, zume-urdin bat izatea ez litzateke harrigarria.
Toponimoen etimologia zuzena bada, *zumaurdin hitz zahar galdua ezagutzeko aukera eman digute, landare ezezagun bat izendatzeko erabiliko zutena Arabako erdi aldeko eremuan.

Zumaduia toponimoa

 Zumaduia izena behin baino gehiagotan agertzen da Arabako toponimian. Gasteizen bi aurkintzaren izena da, Barrundian aurkintza eta iturburua da eta Haranan soro bat.
Gasteizko toponimoen lekuko zahar bat dago Documentación Medieval de la Cuadrilla de Salvatierra: Municipios de Alegría-Dulantzi, Barrundia, Elburgo-Burgelu e Iruraiz-Gauna liburuko E27 izeneko agirian, 1518-1519. urteetan:

... em presencia del alcalde e vezinos del Burgo e Arbulu e Argomaniz en los terminos de Çumaduya e Saymendi e Eguira Sarria lo contradixessen.

Toponimoa, behin baino ez bada agertzen, ziurra da kontuan izanik egungo lekukoak eta baita etimologia ere. Euskal hitz batez osaturik dago, zumadi hitza eta ondoren artikulua. Zehatzago izanez, zumadui aldaera izan zen oinarria, -di atzizkia izan beharrean -dui aldaera erabilia izan zen. Hitzaren oinarria zume izena da, zuma- aldaeraren bitartez eratorria. Orotariko Euskal Hiztegian zumadui aldaerarik ez badago ere, Arabako toponimoek erakusten dute hitza bazela eta erabilia izan zela.
Bukatzeko bitxikeria bat, aipatutako liburuaren aurkibidean okerra egin zuten eta izena aldaturik jarri zuten:

Zumarduya, término entre Elburgo y Vitoria, 476

Jatorrizko toponimoari dardarkari bat tartekatu zioten Zumarduia bihurtuz. Dena den, hitz hori ere izango zen ziurrenik, Zumardi toponimoa bada Ataunen, baserri baten izena delako.