Oialume toponimoa

Oialume egun, Hernaniko auzoa da eta Astigarragako Oialumezar izeneko baserria bada.
Aurreko mendearen bigarren erdirako badaude lekuko batzuk, Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa liburuan jasoak. Honakoan, bazen Oialume izeneko baserria Hernanin eta Astigarragan, aldiz, Oyalumeberri izeneko baserria. Orduan bilakaera hauxe litzateke, Hernaniko baserriaren izena auzo bat izendatzera erabili da, eta Astigarragan bi baserri izan dira Oialume izendunak, Oialumeberri eta Oialumezar.
Toponimoa, euskaratik begiratua, argia da, oihal + ume. Hizkera arruntean ez litzateke bitxia izango baina bai toponimo baterako.
Hurbilketa etimologikoak bestelakoa izan behar du. Aldaketa batzuk gertatuak izan dira hasierako toponimoa nahikoa aldatu dutenak. Batetik un > um bilakaera gertatu zen, Gazume toponimoan bezala. Horrela, aurreko aldaera *Oialune izango zen. Bestetik, sudurkarien disimilazio bat, n-n > l-n, Martilandierreka toponimoan bezala. Orduan, atzeranzko urratsa egin eta *Oianune izango genuke. Hauxe litzateke hasierako izena. Elementuak ezagunak dira, oihan eta (g)une, baina bi sudurkariak izen berean izatean, aldaketak hasi ziren, Oialume bihurtu arte.

Jandoniane toponimoa

Arrasateko toponimoa zen Jandoniane, behin bakarrik jasoa omen da, duela bi mende. Arrasateko toponimia liburan badago lekuko bakar hori, 135. orrialdean:

JANDONIANE, peña llamada        1822    HO (IX)

Nahiz eta lekuko gehiagorik ez izan, izena nahiko gardena eta horrek analisia ahalbidetzen du. Hiru elementuz osatutako toponimoa litzateke, Jaun + done + Joane. Elementu guztiak hitz batera eramatean, normala da laburketak izatea, eta hala gertatu da.
Toponimo oso antzekoa Donibane ezaguna litzateke, nahiz eta azken honek hasierako Jaun ez izan.

Ibaseta toponimoa

Ibaseta Markina-Xemeingo toponimoa da. Egun toponimo eratorrien bitartez ezaguna da, Ibasetaburua basoa eta Ibasetaerdikoa eta Ibasetaormaetxe baserriak.
Lekuko zaharragoak badira Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izeneko liburuan:

Ibaseta [N, TO]
Ybaseta (la casa de), Cenarruça, a.1641, FogVizcayaMs.
Ybaseta (la cassa de), Zenarruza, a.1704, FogVizcayaMs.
Ybasetta (la casa de), Bolibar/Cenarruza 18.1796, FogVizcayaMs.
Ybaseta_Beazcoa (la casa de) [Achondoa (barrio de)], Jemein (Santa_Maria de) 18.1796, FogVizcayaMs.
Ybaseta_Vecoa (la caseria de) [Erdoza (cofradia de)], Jemein, a.1745, FogVizcayaMs.
Ybaseta_de_Medio (la casa de), Jemein, a.1704, FogVizcayaMs.
Ybaseta_Erdicoa (la caseria de) [Erdoza (cofradia de)], Jemein, a.1745, FogVizcayaMs.
Ybaseta_Goicoa (la casa de) [Achondoa (barrio de)], Jemein (Santa_Maria de) 18.1796, FogVizcayaMs.
Ybaseta_Hormaechea (la casa de), Jemein, a.1704, FogVizcayaMs.
Ybaseta_Ormaechea (la casa de) [Achondoa (barrio de)], Jemein (Santa_Maria de) 18.1796, FogVizcayaMs.
Ybaseta_Ormaechea (la caseria de) [Erdoza (cofradia de)], Jemein, a.1745, FogVizcayaMs.
Ybasetabeacoa (la casa de), Jemein, a.1704, FogVizcayaMs.

Toponimoak ez du aldaketarik azken mendeetan baina iluna da. Aldaketa bat jasan zuen eta horrek toponimoaren esanahia ilundu du, rz > s bilakaera, hain zuen. Atzeranzko urratsa eginez, berreskutatuko genuke *Ibarzeta, eta horretan elementuak nahiko argiak dira, ibar + -tza + -eta, tarteko urrats batean *Ibarzeta izango zen.
Aipatutako bilakaera ezaguna da toponimian eta baita lexiko arruntean ere. Esate baterako, uso dena, sortaldeko inguruan urzo bada. Toponimoan eta lexikoan aldaketa bera bada, garai berean gertatu ziren biak? Hala balitz, garai zaharretan kokatu beharko genuke, beharbada milurte bat baino zaharragoa da, nahiz eta aldaketaren kronologiaz gauza ziurrik ez jakin.

 Eguneraketa (2022-01-29):
Toponimoaren lekuko zaharrago bat dago La Colegiata de Santa María de Cenarruza 1353-1515 liburuko 53. agirian, 1500. urtean:

En la yglessia y monasterio de Nuestra Señora Sancta Maria de Çenarruça a quinze dias del mes de mayo año del Señor de mill y quinientos años en presçençia de nos Ochoa Martinez de Anchia, notario y Martin Saez de Arranguiz, escrivano del rey e de la reina, nuestros señores, e de los testigos de jusso escriptos, estando y presentes ayuntados en cavildo a campana tañida de coro, el señor don Pedro Lopez de Ybaseta abbad del dicho monesterio...

Lekuko hau gehitua, toponimoak 500 urte baino gehiago baditu, eta aldaerarik ez du erakutsi. Horrek berretsiko luke hemen emandako etimologia.
 

Jandolamendi toponimoa

Jandolamendi, Bizkaiko Berriz herriko tontorra da. Lekuko zaharrik ez dago eskura, baina toponimoa gardena denez, hemen jarriko dugu ikusitako etimologia. Hasieran bi elementu genituzke, *Jandola ezezaguna eta mendi. *Jandola hori, garai batean toponimo beregaina izango zen, baina galdu ondoren Jandolamendi toponimoan bere aztarrena utzi du.
*Jandola horrek bi elementu lituzke, bukaeran ola izena eta hasieran Jaunti antroponimoa. Baina sortutako toponimoa ez da *Jauntiola, eta horrek azalpena eskatzen du, aldaketa batzuk gertatu zirelako.
Jandustegi toponimoan bezala nt > nd asimilazioa gertatu zen, baita hasierako silabaren diptongoaren soilketa ere. Azkenik, antroponimoaren azken bokala ere galdu zen, /io/ diptongoa deseginez.

Jaurisasia toponimoa

Badirudi toponimoa egun bizirik ez dagoela, baina Arabako Mendieta herriko toponimo hau lekuko zahar baten bitartez ezaguna da. Documentación Medieval de la Cuadrilla de Salvatierra: Municipios de Alegría-Dulantzi, Barrundia, Elburgo-Burgelu e Iruraiz-Gauna liburuan bada lekuko zahar hori, B04 izeneko agirian, 1418. urtean, 226. or.:

E desta pedrera arriba a donde esta vna pedrera grande que llaman Jaurisasia.

Toponimo honek bi elementu lituzke, jaur- 'jaun' eta isasi, ahaztu gabe -a artikulua.
Jaur- aldaera jauregi hitzean ere bada, jaur- 'jaun' + -(t)egi, eta hainbat hitzen eratorpen aldaeratan bada, sor- 'soin' + balda > sorbalda.
Bitxia da kontrastea Jaunubela toponimoarekin, han, dirudienez, toponimoaren oinarria ez delako aldatu. Arrazoia kronologian bilatu beharra dago, beharbada.
Isasi hitzak ez du euskal testuetan aztarren handirik utzi, Orotariko Euskal Hiztegian hauxe da agertzen den informazio osoa:

isasi.
isasi. "(V-ger), jaro" A.

Lekuko bakarra du, Azkueren hiztegia, XX. mendearen hasierakoa. Beraz, Arabako lekuko toponimiko honek Araba ere gehitzen du isasi izena ezaguna zen lurraldeen ezagutza eta isasi hitzaren lehenengo lekukoa ia 500 urtez aurreratzen du.
Azken ohar bat isasi hitzaz, beharbada oinarrian isats egon liteke, bukaerako -i hori atzizki zahar bat litzateke, gazi hitzean dagoen bera, *gaz 'gatz' + *-i > gazi.

Jaunubela toponimoa

Ameskoako toponimo honen lekuko bakarra dago, 1590. urtekoa eta Luciano Lapuenteren Toponimia amescoana izeneko lanean agertutakoa:

87. —Jaunubela.

Lekukoa ontzat hartuz gero, etimologia emateko azalpen argia lezake, baina badago alde ilunen bat. Bi elementu lituzke, jaun eta ubel, artikulua zenbatu gabe. Honaino arazorik ez dago, hitz arruntak dira, baina ubel, batez ere, kolore bezala ezaguna da eta toponimo baterako egokia izan liteke, baina ez toponimoaren oinarria jaun hitza bada. Ubel hitza, dirudienez, hitz elkartua da, ur + *bel 'beltz', eta handik egun dituen esanahietara igaro zen. Beharbada toponimo hau arkaismoa da eta hasierako esanahia gorde zuen eta toponimoak ur azal baten erreferentzia egin nahi izan zuen, aintzira batena edo.
Bestela, egungo ubel hitza badago toponimoan, beharbada gizon baten izengoitia izan zitekeen, gerora toponimoa bihurtua?

Jandoneperi (Jalanpi) toponimoa

Jandoneperi Arrigorriagako baserria da. Lekuko zaharrik jasorik ez badago ere, toponimoaren azterketa nahiko erraza da, toponimoak aldaketa oso txikia jaso duelako. Bestelakoa da Jalanpi, ziurrenik ahozko aldaera dena. Honek aldaketa larriak jasan ditu, bokalarteko dardarkaria galdu eta ondoren ei > i laburketa, nd > n eta ondoren, disimilazioz /l/ bihurtu eta, azkenik, hirugarren silabako bokala galdu ondoren, bokal asimilazioa: a-o > a-a. Urrats horiek azaltzea erraza da toponimoaren aldaera zaharra dena gorde bada.
Toponimoak hiru elementu lituzke, Jaun + done + Peri. Azken hau Petri ezagunagoaren aldaera da, erromantzez /tr/ soildu zen eta euskaraz jaso.
Aldaketa bakarra izan da, hasierako silabaren diptongoa soildu da, Jandonekobe toponimoan bezala.

Jandonekobe toponimoa

Jandonekobe Dimako baserria da. Lekuko zaharrik ez dago, baina egituraren gardentasunak analisia ahalbidetzen du.
Jandonekobe iluna ematen du, badirudi -be 'behe' atzizkia dagoela, baita -ko ere. Baina, hemen proposatuko denaren arabera, bi atzizki horiek ez daude. Toponimoa hagionimoa da, hau da, santu izena. Hiru elementuz osatutako toponimoa litzateke, Jaun + done + Jakobe. Azken hau antroponimo bat da, kristautzeari esker zabaldua baita euskal lurretan ere. Blog honetan Jakobetxe toponimoa aztertua izan da, barruan antroponimo bera dago.
Hiru elementuak toponimo bihurtzean aldaketa batzuk jasan zituzten: hasierako silabaren diptongoa soildu zen, fenomeno bera Jandustegi toponimoan ere gertatu zen. Bestea, antroponimoaren lehenengo silaba ere galdu da, eta, egokiago jarriz, fusionatu da. Lehenik bokalarteko /j/ eta ondoren /a/ bokala, ea > a batuketa gertatuz.
Aipatutako egitura zaharra, Jaun + done beste toponimo batzuekin ere gertatzen da, Erdi Aroko garaian sortuak, ziurrenik.

Zikirioza eta Zikiriozazabal toponimoak

Toponimo arabarrak dira eta horrela jaso zituen Gerardo Lopez de Gereñuk bere Onomasticon 5: Toponimia alavesa : seguido de mortuorios o despoblados y pueblos alaveses liburu ezagunean:

Ciquirioza, monte de Anda. 1696, labrantío de Arroyabe.
Ciquiriozazabal, 1722, labrantío de Mendiola.

Zikiriotza hitza bada Orotariko Euskal Hiztegian, baina oso lekukotza urria du:

zikiriotza.
Centenal. v. zikiriodi.
Zure garitza, zikiriotza, garagartza, zalketza, olotza ta idartza yori-aberatsak. Larrak EG 1959 (3-6), 224.

Hitz hau eratorria da, -tza atzizkia duelako eta oinarrian zikirio izena bada, "Centeno", Orotariko Euskal Hiztegiaren arabera. Lekuko zaharrena XVIII. mende bukaera aldekoa litzateke eta horrek esan nahi lekuko toponimikoa zaharragoa dela, mende bat zaharragoa eta, beraz, zikirio hitzaren lehenengo lekukoa mende bat aurreratuko luke toponimo arabarrak. Zikiriotza hitzaren kasuan, aurrerapena askoz handiagoa litzateke, 250 urte ingurukoa.
Lekuko toponimiko hauek, nahiz eta Erdi Arokoak ez izan, hitz batzuen lekukotzaren kronologian sakontzeko laguntzen dute, baita hitzen erabilera eremu geografikoak kontuan harturik.

Guarka toponimoa

Guarka toponimoa Arabakoa da, han bi aldiz agertzen da. Bata, Asparrenako aurkintza da eta bestea, Donemiliagako alorra, soroa da.
Lekuko zaharrik ez dago, baina analisia nahiko gardena litzateke. Aldaketa bakarra gertatuko zen bi toponimoetan, *Uarka > Guarka. Fenomeno bera gertatu da gaztelaniazko hitz batzuekin: güerta 'huerta', güevo 'huevo'...
Toponimoaren jatorria uharka hitza litzateke, ur + arka hitzetatik sortua, baina erdal eragina jaso duena.

Sustaeta toponimoa

Sustaeta izeneko baserria dago Berriatua herrian, Bizkaian.
Lekuko zaharragoak aurkitzeko, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburua ezinbestekoa da:

Sustaeta [N, TO]
Sustaeta (la casa de), Berriatua, a.1704, FogVizcayaMs.
Sustaetta (la casa de) [San_Uicente (cofradia de)], Berriatua, a.1796, FogVizcayaMs.

Sustaeta [N, NO]
Sustaeta (Domingo de Laca) [Chopite_Aurrea (la casa de) (pr.n.res)], Amoroto, a.1799, FogVizcayaMs.
Sustaeta (Juan_Ygnacio de) [Arna_Otegui (la casa de) (pr.n.res)], Zenarruza, a.1798, FogVizcayaMs.
Sustaeta (mancebo por casar) (Esteuan de), Arbacegui, a.1641, FogVizcayaMs.

Susteta [N, TO]
Susteta (la caseria de) [San_Vizente (cofradia de)], Berriatua, a.1745, FogVizcayaMs.

Bi aldaera daude lekuko horietan, Sustaeta eta Susteta, azken honek lekuko bakarra du, eta azalpena erraza da, ae > e bokal laburketa gertatu delako.
Toponimoaren oinarrian sustai hitza bada, sustrai ezagunagoaren aldaera. Atzizkia -eta litzateke.
Toponimo honen bitartez sustai aldaeraren beste lekuko bat gehitu dugu, hau toponimikoa; toponimoaren azalpena ahaztu gabe.

Eguneraketa (2022-03-05):
Toponimo honen sarreran lekuko zaharrenak 300 urte ingurukoak ziren, baina bada askoz zaharragoa dena, La Colegiata de Santa María de Cenarruza 1353-1515 liburuko 9. agirian, 1388. urtean dago:

En Amallo: [...] Lexamona, Laçurica, Digos, Asola et Çapola, Elguechuren et Axola, el de Berangaray, Letoys, Sustaeta, Laca, Basterrolaça...

Lekuko honek mende gehiago aurreratuko lituzke toponimo honen agerpena. Horrela, 600 urte baino gehiago izango zuen, lehen 300 urteko zahartasuna zena. Gainera, hain zaharra izanik, toponimoa ez da aldatu mende hauetan eta emandako etimologian ez zuen eraginik izango.

Mugaguru toponimoa

Mugaguru izeneko baserria dago Bizkaiko Arrieta herrian.
Arrietako toponimo honen lekuko zaharrik ez dago, baina Mugaguru ez zen ezezaguna, Bizkaian ere agertzen delako XVIII. mende bukaeran, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuko lekukoak:

Mugaguru [N, TO]
Mugaguru (la casa de), Guecho, a.1796, FogVizcayaMs.
Mugaguru (la casa de) [Arriaga (uarrio de)], Erandio, a.1796, FogVizcayaMs.

Mugaguru [N, NO]
Mugaguru (Juan de) [Mugaguru (la casa de)] [Arriaga (uarrio de)], Erandio, a.1796, FogVizcayaMs.

Dirudienez, toponimoak aldaketa bat jasan zuen, herskari asimilazioa bat, g-b > g-g, eta horrek adieraziko luke lehen *Mugaburu izango zela. Izan ere, Mugaburu toponimoak badira Bizkaian zein Araban. Esaterako, Erandioko baserri batek Muguburu izena du, ziurrenik XVIII. mendeko lekukoetan Mugaguru bezala agertzen dena.
Toponimoak bi hitz ezagun izango lituzke, muga eta buru. Bitxia da nola toponimo hain garden batek aldaketa jasotzea, baina gertatu da, eta gertatu zen, nahiz eta Erandioko toponimoaren kasuan aldaketak  aurrera egin ez zuela.

Jandustegi toponimoa

Jandustegi Bizkaiko Abadiño herriko baserria da. Badu toponimo eratorria bat, Jandustegibekoa, hau ere baserria.
Lekuko zaharrak daude XVIII. mendekoak, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izeneko liburutik hartuak:

Jandistegui [N, TO]
Jandistegui (la casa de) [Guerediaga (cofradia de)], Abadiano, a.1704, FogVizcayaMs.

Jandustegui [N, TO]
Jandustegui (la caseria de) [Guerediaga (cofradia de)], Abadiano, a.1745, FogVizcayaMs., a.1796, FogVizcayaMs.

Jandustegui [N, NO]
Jandustegui (Clemente de) [Jandustegui (la caseria de)] [Guerediaga (cofradia de)], Abadiano, a.1745, FogVizcayaMs.

Bi dira toponimo honen aldaerak, Jandistegi eta Jandustegi. Zaharrena lehenengoa delarik, baina agerpen bakarra du. Lekuko hori, Jandistegi-rena zuzena bada, aldaketa fonetikoa jasana da, beharbada bokal disimilazio bat, i-i > u-i bezalakoa gertatu delako, beraz: Jandistegi > Jandustegi.
Toponimoaren analisi etimologikoari dagokionez, bi dira dituen elementuak, Jaunti antroponimoa eta estegi izena. Jaunti izenaren agerpen toponimikoetan aldaketa batzuk gertatu ohi dira, diptongoaren soilketa eta nt > nd, horzkariaren ahostuntzea.

Zelataun toponimoa

Errexilgo toponimoa da Zelataun, mendi lepoa. Toponimoaren lekuko zaharrik ez da eskuratu baina, aldaketa larririk gertatu ez bada, erraz analizatzekoa da. Bi elementu lituzke, zelata eta gune. Mendi aldeko toponimoa izanik, uste izatekoa da leku egokia zela zelata egiteko. Hortik toponimoaren interesa, zelata hitza toponimian batere ohikoa ez delako.

Auspagingoa toponimoa

Bi lekukoren bitartez heldu zaigu Bizkaiko Gerrikaitz herriko Auspagingoa toponimoaren berria, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan aurkitutakoak:

Auspaguingoa [N, TO]
Auspaguingoa (la casa de), Guerricaiz, a.1796, FogVizcayaMs.

Auspanguingoa [N, TO]
Auspanguingoa (la casa de), Guerricaiz, a.1796, FogVizcayaMs.

Bi lekukoak ez dira berdinak, bigarrenean Auspangingoa agertzen delako. Dirudienez, sudurkaria islatu da aurreko silabara: Auspagingoa > Auspangingoa. Fenomeno hori ez da batere ohikoa baina Euskal Herrian bada adibide ezagun bat, Ultzama herri izena, Lehen Utzama zena, gero Unzama bihurtu eta azkenik, disimilazioagatik, Ultzama bezala geratu dena.
Auspagingoa bada aztertzeko aldaera, erraz igartzen da toponimoaren esanahia, hauspogin hitzaren aldaeren artean auspagin ere bazen:

hauspogin.
(V-gip ap. Etxba Eib ), hauskogin (H), auspagin (Dv?A).
Fabricante de fuelles. "Auspagina" Ast Apol 90 ( Dv A). "Kaltegiña o kaltegillea se usan indiferentemente, como auspogiña o auspogillea" Mg in VMg 102. "Fabricant de soufflets" H (s.v. auspogillea). "Artesano de los fuelles. Durangoko auspogiña izan da gaur amendik" Etxba Eib. Cf. Martin de Auspaguinarena (Lezo, 1625). BEHSS 1973, 278. v. hauspogile.

Toponimoa ez da hauspogin izenaren lehenengo agerpena, baina bai bigarrena, dauden bi lekukoak 1796. urtekoak direlako.

Beñaga toponimoa

Beñaga izeneko basoa dago Ea herrian, Bizkaian. Lekuko zaharrik ez dago, baina hala ere toponimoa erraz analizatzekoa da, aldaketa larririk gertatu ez bada, behintzat.
Toponimo honetan superlatibo bat genuke. Normalean bere antonimotik sortutako toponimoetan ikusten ohituak gara, Goena, Goenaga, goi + -en egituratik sortuak. Beñaga izenean, aldiz behe + -en bada, eta bukaera aldean, -aga atzizkia. Aldaketarik gertatuko ez bazen *Benaga izango genuke, bokal berdinen fusioa gertatu ondoren, baina toponimo honetan disimilazioa izango zen, ee > ei, eta gero in > ñ, palatalizazio ezaguna. Horrelako disimilazioak batzuetan gertatu egiten dira, Etxeita toponimoan bezala. Palatalizazioa, aldiz, automatikoa da, aurreko aldaketatik bereiziz.
Toponimo honen lekuko zaharrik ezin eman, baina antzeko toponimoak baziren Bizkaian, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izeneko liburuan bi dira aurkitutako toponimoak, behe-ren superlatiboa oinarri harturik, Beña eta Beñakoa:

Beña [N, TO]
Ueyna (la cassa de) [Malax (barrio de)], Murelaga, a.1704, FogVizcayaMs.

Beñacoa [N, TO]
Beñacoa (la casa de) [Amalloa (barrio de)], Jemein (Santa_Maria de), a.1796,
FogVizcayaMs.

Apoita toponimoa

Apoita izeneko baserria dago Mallabian, Bizkaian. Lekuko zaharragoak XVIII. mendekoak dira, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan jasorik daudenak:

Apoita [N, TO]
Apoita (la caseria de) [Goitana (varrio de)], Mallabia, a.1745, FogVizcayaMs.
Apoyta (la casa de) [Goytana (cofradia de)], Mallabia, a.1798, FogVizcayaMs.
Apoytta (la caseria de) [Goytana (cofradia de)], Mallavia, a.1796, FogVizcayaMs.

Apoita [N, NO]
Apoita (Agustin de) [Arbina (la casa de)] [Ypinaburu (cofradia de)], Ceanuri, a.1796, FogVizcayaMs.
Apoita (Fran(cis)co de) [Ormaechea (la casa de) (pr.n.res)], Bolibar/Cenarruza, a.1796, FogVizcayaMs.
Apoita (Francisco de) [Hormaechea (la casa de)], Bolibar/Cenarruza, a.1796, FogVizcayaMs....

Toponimoak bi elementu lituzke, apo animalia izena eta -eta atzizkia. Aldaketa fonetiko bakarra gertatu da, oe > oi bokal disimilazioa gertatu delako. Dismilazio hau ez da ohikoa, baina badira hainbat adibide, Aldapita toponimoa bezala, nahiz eta honetan dismilazioa ae > ai izan den.
Normalean gutxi izaten dira toponimian agertzen diren animaliak, eta gainera, -eta atzizkiarekin ez dira batere arruntak. Baina salbuespenak badira, blog honetan aztertutako Akerreta toponimoa bezala.
Apoita toponimoan errazagoa izango zen, kontuan izanik apoen mugimendu ahalmena gutxia izango zelako, jakinik animalia anfibioak direla, baina uretatik hurbil bizi beharra dutela.

Pitxiruena toponimoa

Pitxiruena Gatikako baserria da. Lekuko zaharrenak duela 250 urtekoak dira, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan daudenak:

Pichirriena [N, TO]
Pichirriena (la caseria de), Gatica, a.1745, FogVizcayaMs.

Pichiruena [N, TO]
Pichiruena (la casa de) [Libaronas (uarrio de)], Gatica, a.1796, FogVizcayaMs.

Bi lekuko daude, baina 1745. urtekoa Pichirriena da, ziurrenik kakografia. Alde batetik egungo aldaera dugu, 1796. urtekoaren berdina. Eta hori gutxi balitz, Pichirriena azaltzea ez litzateke oso zaila, idazkera zaharrean izenaren <ir> gaizki dago, <u> baten ordez.
Toponimoa Pitxiruena bazen, elementuak ezagutu beharra dago eta baserria izanik, agerikoa da azkeneko zatia -(r)en + -a dagoela, jabegoa adieraztekoa. Hasierako pitxiru- azaldu beharra dago eta hurbilen dagoena petxero izena da:

petxero.
(Lcc).
"Pechero" Lcc.
Pagatu beardiógu pétxa triparí ta soñarí [...] biziaren pénan; baña doble petxéro dire lisiátuak biziogórtan, espeziálki árdoan. LE Urt ms. 82v.
1.1 (BN-mix ap. A ), petzero (BN-arb ap. A ).
"Víctima" A. "Petzero, esclavo (?). Eniz horien petzero jarri nahi, no quiero estar bajo la dominación de esos" Ib. "Petxero. Se designa con esta palabra a un pobre individuo, al servicio de todos y del primer venido (Lander)" DRA . "Petzero, victime [...] ba, gu bethi petzero, oui, nous sommes toujours les dindons de la farce" Lf Gram 281...

Hitza gaztelaniatik jasoa da, han pechero izena bazen, pecha 'zerga' izenetik eratorria. Toponimoan hainbat aldaketa bokaliko gertatu ziren, e-e-o bokalak i-i-u bihurtu zirelako. Beharbada lehenik lehenengo silabako /e/ igo zen, agian <tx> txistukariaren eraginez. Horrela gertatu da batzuetan etxe hitzetik sortutako toponimoetan, ezaguna da Barojatarren Berako Itzea 'Etxea'. Behin bokal bat aldatu, bigarrena asimilazioaz aldatuko zen eta hirugarrena oe > ue disimilazioaren eraginez, edo i-o > i-u asimilazioagatik, Garinduaga toponimoan bezala.

Garinduaga toponimoa

Garinduaga baserria Ziortza-Bolibarren dago, badu toponimo eratorri bat, Garinduagatxa.
Toponimo honen lekuko zaharragoak badira Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izeneko liburuan:

Garinduaga [N, TO]
Garinduaga (la casa de), Bolibar/Cenarruza, a.1796, FogVizcayaMs. -/Zenarruza, a.1798, FogVizcayaMs.
Garinduaga (la caseria de) [Goierria (cofradia de)], Cenarruza, a.1745, FogVizcayaMs.

Beraz, Garinduaga XVIII. mendean bazen eta ziurrenik, bere sorrera data mende batzuk aurreratu beharko genituzke, Erdi Aroraino. Izan ere, toponimoak Garindo antroponimoa badu, baita -aga aztzizkia ere. Atzizki horrek normalean pluraltasun adierazlea da baina batzuetan lekua baino ez zuen adieraziko, hau da, Garindoren lurrak, edo etxea.
Antroponimo hori aztertu zuen Mitxelenak, bere Nombres vascos de persona lanean:

Garindo Galindo: «GALINDO, fréquent dans les chartes espagnoles, et aussi dans les chartes pyrénéennes françaises, particulièrement sous la forme Galin, a donné en basque, par la mutation ordinaire de l en r, Garindo» (Luch). El patronímico es Garindoiz, Garindiz, que puede proceder directamente de Galindonis. Luch. señaló también que este antropónimo es la base del nombre de población navarro Garinoain (doc. Garinnoain): añádase Garindein, vasc. Ga(r)indáñe en la Soule.

Aldaketa bakarra gertatuko en toponimoan, sortu zenetik, oa > ua bokal disimilazioa, ez bada i-o > i-u bokal asimilazioaren ondorioa, fenomeno arrunta euskal lurralde askotan.
Garindo (edo Galindo) izenak hainbat toponimo sortu zituen, baita ere blog honetan aztertutako Galindarte toponimoa.

Atermin toponimoa

Atermin izeneko auzoa eta baserria daude Diman, Bizkaian. Aterminerrotea toponimo eratorria ere Diman dago.
Lekuko zaharragoak badaude, XVIII. mendekoak, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izeneko liburuan, hain zuzen:

Atermin [N, TO]
Atermin (el molino de) [Arosteguieta y Yndusi (cofradia de)], Dima, a.1704, FogVizcayaMs.
Atermin (el molino de) [Arosteguieta (cofradia de)], Dima 18.1799, FogVizcayaMs.
Atermin (la casa de), Dima, a.1796, FogVizcayaMs.
Atermin (la casa de) [Arosteguieta (cofradia de)], Dima 18.1799, FogVizcayaMs.
Atermin (la cassa de) [Arosteguieta y Yndusi (cofradia de)], Dima, a.1704, FogVizcayaMs.
Atermin (la ferreria de), Dima, a.1796, FogVizcayaMs.
Atermin (la ferreria y molino de) [Arosteguieta (varrio de)], Dima, a.1745, FogVizcayaMs.

Toponimoak ez du aldaerarik erakutsi eta, azken 300 urteetan, behintzat, ez da ezer aldatu. Atermin izenak bi elementu lituzke, alde honetatik gardena da, ate izen ezaguna eta ermin izena, baina honek ez du lekukotza handirik, Orotariko Euskal Hiztegiaren arabera:

ermin.
(Lar?H).
"Orilla, ertza, albenia, basterra, ermiña" Lar.

Hitzak lekuko bakarra du, baina Atermin toponimoari esker beste bat gehitzekoa da, hau toponimikoa. Gainera, hitzaren lehenengo lekukoa 40 urtez aurreratuko litzateke, aipatutako liburuan ikusten denez, Atermin bazela 1704. urtean.