Arexita toponimoa

 Arexita da Elorrioko baserri bat. Badu toponimo eratorri bat, Arexitaerreka. Markina-Etxebarrian badira hiru toponimo Arexita dutenak: Arexitagaina, Arexitazpikoa eta Arexitazuri, hirurak baserriak. Toponimo hauen informazioa Bizkaiko diputazioko web-gunetik eskuratu da, toponimoen bilaketa sailean:

XVIII. mendeko lekuko ugari daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan:

Arejita [N, TO]
Aregita (la casa de) [Miota (cofradia de)], Echabarri (San_Agustin de), a.1704, FogVizcayaMs.
Aregitta (la caseria de) [San_Bartolome_de_Miota (cofradia de)], Elorrio, a.1796, FogVizcayaMs.
Arejita (la caseria de) [Miota (cofradia de)], Elorrio, a.1745, FogVizcayaMs.
Aregita_Azpicoa (la casa de) [Unamunsaga (bereda de)], Echevarria (San_Andres), a.1796, FogVizcayaMs.
Arejita_Aspicoa (la caseria de), an_Andres de Echevarria, a.1745, FogVizcayaMs.
Arejitta_de_Susso (la cassa de), Marquina_Echauarria, a.1704, FogVizcayaMs.
Areguitta_de_Yusso (la cassa de), Marquina_Echauarria, a.1704, FogVizcayaMs.
Arejitta_de_Yusso (la cassa de), Marquina_Echauarria, a.1704, FogVizcayaMs.
Arejita_Echechua (la casa de) [Unamunsaga (bereda de)], Echevarria (San_Andres de), a.1796, FogVizcayaMs.
Arejita_Echechua (la caseria de), an_Andres de Echevarria, a.1745, FogVizcayaMs.
Aregita_Echezuria (la casa de) [Unamunsaga (bereda de)], Echevarria (San_Andres de), a.1796, FogVizcayaMs.
Aregitta_Echezuria (la casa nueba de), Echauarria (San_Andres de) 18.1799, FogVizcayaMs.
Aregita_Gañecoa (la casa de) [Unamunsaga (bereda de)], Echevarria (San_Andres de), a.1796, FogVizcayaMs.
Arejita_Goicoa (la caseria de), an_Andres de Echevarria, a.1745, FogVizcayaMs.

Espainiako nazio estatistika institutuaren web-gunean ageri da Arejita deitura, lekuko gutxi dituena, batik bat Bizkaian:

Bada, gainera, Arigita deitura, lekuko askoz gehiago dituena eta bere agerpena batez ere Nafarroan gertatzen dena, nahiz eta Bizkaian lekuko gutxi dauden:

Bi deituretan ezberdintasun bakarra dago, bigarren bokalari dagokiona, <j> eta <g>, testuinguru horretan berdin ahosatzen direlako. Bokalen kontu hori asimilazioaz azal daiteke arazorik gabe, e-i > i-i. Nabarmena da aipatutako liburuan Arigita bakarra dagoela, Arijita (Joseph de) [Arejita (la caseria de)] [Miota (cofradia de)], Elorrio, a.1745, FogVizcayaMs.
Interesgarria da Nafarroako Arigitaren agerpena, litekeena da Bizkaiko toponimoan jatorria izatea.
Jatorrena Arexita bada, toponimoa aztertzeko banaketa egin beharra dago, eta bi elementu lituzke, arex- eta -ita. Azken hau -eta atzizkiaren aldaera litzateke toponimian gutxi batzuetan dagoena. Blog honetan toponimo gutxi batzuetan agertu da, Aldapita, Apoita eta Labaita toponimoetan. Leku izen hauetan aldaera hori bokal disimilazioaz azal daiteke, baina Arexita toponimoan ez da hori gertatzen. Beharbada txistukariaren eraginez sortua da aldaera hau.
Hasierako arex- hori haritz zuhaitz izena litzateke, sartaldeko eremuan aretx aldaera duena. Bitxia da txistukariaren aldaketa, gutxitan gertatzen da baina toponimian ale batzuk badira, aldaketa hori jasan dutenak, hala nola Ajapurtia eta Tximijo toponimoak.
Laburbilduz, aretx 'haritz' + -eta > *Aretxeta > Arexita.

Zubiete toponimoa

 Gordexolako biztanle-entitate honek baditu bi izen, Zubiete Euskal Autonomia Erkidegoko Izendegi Geografiko Ofizialaren arabera eta Zubieta Wikipedian agertzen da eta Euskaltzaindiko EODA datu basetegian ere. Azken orri honek Zubieta toponimoaren lekukoak ematen ditu, zaharrenak XVII. mendekoak dira:

zubiete (1645/12/03)
zubiete (1653/05/02)
zubiete (1662/10/03)

Hurrengo mendeetako lekukoetan izen bera agertzen da, bukaeran beti bokal berdina dago.
Toponimoaren analisia oso erraza da eta aipatutako Euskaltzaindiaren orrian behin baino gehiagotan jarria dago, zubi + -eta. Baina toponimo honek badu berezitasun bat, bukaerako bokala ez da /a/, /e/ baizik. Horrek azalpena merezi du, jakinik izena zaharra dela eta lekukoak bat datozela toponimoa aipatzeko orduan. Hasieran izena *Zubieta izango zen baina aldatu zen eta arrazoia, beharbada hurbil dagoen herri baten izenean bilatu beharra dago. Portugalete izen egokia izan liteke, izen horren eraginez Zubiete erabiltzen hasiko ziren eta toponimoa paperean jartzerakoan izena aldaturik eta finkaturik zegoen.

Ekoien toponimoa

Ekoien izeneko hiru herri hustu ezagunak dira Nafarroan, Deikaztelun, Olllaranen eta Garesen.
Toponimo hauen lekuko zaharrenak XII. mende hasierakoak dira, Euskaltzaindiaren EODA datu basetegitik Ekoien toponimoaren sarreran:

filius andre mande d'ecoien (1110-1119 [1968, 1990])
orti ecoingo (1203 [1957, 1960])
ecoyen gaiz (1232-1251 [1930])
...

Mitxelenak bere Apellidos vascos liburuan toponimoa aipatu zuen eta etimologia bat eman zuen, nahiz eta zalantzazkotzat hartu:

193.- (h)egi «línea de los montes» «ladera»: Eguia (Héguy), Eguibar, Eguiguren, Eguilaz en Alava (top. Hegiraz en 1025, Heguilaz en 1076, actual Eguilaz), Eguina, Eguino, Eguinoa, Eguizabal, Eguiazabal, con lo que parece artículo, aunque *(h)egia sea quizá la forma antigua del sustantivo; Héguiagaray, Hégiaphal. Es interesante el hecho de que falta una forma de composición *et- (v. lo que decimos de (h)iri), a no ser tal vez en Ecoyen, Nav. (en 1046 Ecoíen), si procede de *egi-goien, o en el ap. Epalza (-baltz).

Blog honetan badira toponimo batzuek het- 'hegi' eratorpen aldaera erakusten omen dutenak; horrela, Etume toponimoa, et- 'hegi' + une izan daiteke; Ekain toponimo ezaguna, et- 'hegi' + gain eta Ekaitz toponimoa et- 'hegi' + gaitz.
Beraz, Ekoien ez dago bakarturik, eta horrek indartzen du Mitxelenak Ekoien toponimorako aipatu zuen etimologia.

Okarizti toponimoa

 Okarizti da Ataungo baserri baten izena, Elbarrena auzokoa.
XX. mendeko bigarren erdialdeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan:

OKARIZTI (2 viv.) (prop.), San Martin ballara

Lekuko zaharrenak Erdi Arokoak izan daitezke, baina izena aldaturik dago, Archivo Municipal de Ataun (1268-1519) liburuko lekukoetan Okaraztia da behin eta berriz agertzen dena. Horrela, 23. agirian 1430. urtean Miguel de Ocaraztia dago; 44. agirian, 1500. urtean Juan de Ocaraztia eta
55. agirian, 1511. urtean batzuk daude, beharbada aurreko agirietakoak: Juan de Ocarastia [...] Martín de Ocaraztia [...] Miguel de Ocaraztia, molinero.
Lekuko hauek zaharragoak dira eta behin baino gehiagotan agertzen direnez, Okaraztia aldaera jatorrena litzateke, besteak asimilazio bokalikoa jasan duela: Okaraztia > Okarizti, a-a-i > a-i-i, beharbada hurrengo bokalak eragina izan du. Gainera, horrela, toponimoaren azken aldean (h)arizti ikus liteke, toponimian oso hedatutako izena.
Okaraztia euskal toponimo argia da, baina analisi ilunekoa, bukaera aldean -di atzizkia izan daiteke, txistukari ondoan egoteagatik ahoskabetu dena, eta artilukua, baina oinarria ezezaguna da.
Okaran hitza egokia izan daiteke, Okaragana eta Okaranaga toponimoen oinarria dena, baina elementu gehiago izango ziren bestela, okaran + -di > Okarandi sortuko zen. Toponimo hori bada, Iñaki Linazasororen aipatutako liburuan, Eskoriatzan:

OKARANDI (col.)

Okaraztia izenaren txistukaria azaltzeko pentsatu behar dugu beste atzizki bat tartekatu dela, ziurrenik, -tza: okaran + -tza + -di + -a > *Okaranztia > Okaraztia. Lehenik gertatuko zen -nzt- kontsonante taldea soildu zela -zt- geratuz. Bilakaera berdintsua izan zen belztu aditzaren aldaera ohikoa den beztu.
Okaran + -tza egitura ere ezaguna da, Iñaki Linazasororen aipatutako liburuan, Eskoriatzan ere delako:

*OKARANZA (prop.)

Gonbizerreka toponimoa

 Gonbizerreka da Markina-Xemeingo erreka bat. Bizkaiko foru diputazioaren web-guneko toponimia sailean badago toponimo honi buruzko informazio laburra:

 Toponimoak bi elementu lituzke, azkena erreka ezaguna da eta hasierakoa, gonbiz- litzateke, Gomitz antroponimotik sortutakoa. Bilakaera bitxi bat gertatu zen, nb > m hain zuzen, Gonbizenea toponimoan bezala. Azken sarrera horretan azalpen luzeago bat dago.
Gomitz antroponimoaz informazio gehiago Komistain toponimoaren sarreran.

Valdepaderna toponimoa

 Valdepaderna da Oiongo erreka-zuloa, sakana.
Toponimoa erdaraz sortua da eta hiru elementu ditu, val-, valle 'haran' hitzaren laburketa, de preposizioa eta Paterna antroponimoa. Blog honetan bada beste izen bat egitura bera duena, Valdemollina toponimoa, honetan Moñina antroponimoarekin egina.
Mikel Belaskok, Paternain toponimoari buruzko sarreran, zerrendatzen ditu antroponimo honekin sortutako toponimoak:

Menéndez Pidal cita un numeroso grupo de nombres de localidades en los que forma parte el citado nombre de persona [Paternus]: Paternoy y Paternué (Huesca), Villapadierna (León), Padierna (Asturias), Paderna (Lugo), Paterna (Almería, Huelva, Cádiz, Albacete), Padierno (Salamanca), Padiernos (Salamanca, Ávila), Paderne (Oviedo y Galicia, varios), Padiérníga (Santander), Trespaderne (Burgos) y Maderne (Santander). En Francia se encuentran Padern (Paternum en 805) y Pernes (Paternis 994) con el mismo origen.

Arabako toponimoaren kasuan Paterna emakumezko antroponimotik sortua da, bokalarteko herskariaren ahostuntzea gertatu dela, gaztelaniaz ohikoa dena.

Eguneraketa (2024-11-29):
Sarreran ez da lekuko zaharrik eman baina Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan bada XVII. mendearen bukaerakoa izan daitekeen lekuko bat:

BALDEPADIERNA, 1697, labrantío de Labraza.

Oion eta Labraza herri mugakideak dira eta, beraz, ziurrenik toponimoaren lekuko zaharra da. Ezberdintasun bakarra dago, oraingoak /e/ duen bitartean, bestean /ie/ diptongoa dago. Hori ez da arazoa, Mikel Belaskok zerrendatzen dituen toponimoen artean diptongo bera dagoelako, Villapadierna toponimoan bezala.

Estebe toponimoa

 Ibarrangeluko etxe honen izena behin agertzen da, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan:

Estebe [N, TO]
Estebe (la casa de), Ybarranguelua, a.1641, FogVizcayaMs.

Toponimoak ez du inolako zailtasunik, jakinik Eztebe antroponimoa dagoela, euskararen barruko bilakaeraz aldatua, A. Irigoienek azaldu zuen bezala. Euskaltzaindiaren web-guneko orrian ez dago lekuko askorik eta Estebe toponimoa gehitzekoa litzateke, nahiz eta lekuko toponimikoa izan, ez antroponimikoa.
Aldaketa bakarra txistukariari dagokio, baina hori nahiko arrunta da, herskari aurrean txistukaria neutralizatzea.
Antroponimo berarekin sortutako beste toponimo bat Estebanetxea da, blog honetan aztertua, eta egitura, argia bada ere, ez da oso ohikoa. Kontua da antroponimoa Esteban dela, erdal tradiziotik jasotakoa eta askoz gehiagotan erabilia.

Estratamosu toponimoa

 Estratamosu da Foruko baserri baten izena.
XVIII. eta XIX. mendeetako lekukoak daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan:

Estrata Mosu [N, TO]
Estrata_Mosu (la caseria de), Forua, a.1745, FogVizcayaMs.
Estrata_Mosu (la cassa de), Forua, a.1704, FogVizcayaMs.
Estratamosu (la casa de), Mendata, a.1876, FogVizcayaMs.
Estratamosu (la cassa de) [Go(r)ritiz (ledania de)], Forua, a.1704, FogVizcayaMs.
Estratamozu (la casa de), Forua, a.1876, FogVizcayaMs.

Lekuko gehienak berdinak dira, azkenean azken txistukaria ezberdina da, baina hori ziurrenik hiperzuzenketaz gertatu da, lekuko hori idatzi zeneko datan txistukarien neutralizazioa betea zen eta aldaera zuzena jarri nahi izan zuten, inoiz izan ez zena asmatuz.
Azaltzeko izena, beraz, Estratamosu da, eta honek bi elementu lituzke, lehenengoa estrata izena da:

Camino, sendero, estrada. "Estrada quiere decir calle, y particularmente la que hacen los setos de las heredades, cuya etimología verdadera es estarte y estartea, y la común pronunciación que usamos es estratea" Ech 59v. "Espacio que se interpone entre dos casas no unidas por pared medianera [...] estrata (L-sar), estradia (V-gip)" BEcheg EAlde 1922, 443. "Dícese estrata, en Baztán, del espacio que no permite el paso de una pareja de vacas uncidas" BEcheg Nombr 186. "Camino poco transitado que discurre entre paredes y zarzales" Asp Leiz. "Estraka, bide meharra, extua, estrata, vericueto" Izeta BHizt. "Estrata, [...] camino que se abre al caserío" Etxba Eib. "Dícese de los caminos que discurrían más profundos que el nivel del terreno" Elexp Berg.

Azkena, mosu 'musu' litzateke. Hitz horrekin sortutako toponimo bat aztergaia izan zen blog honetan, Zubimosu-Zubipunta toponimoa, zubi-musu hitz elkartutik sortua, oso lekukotza urrikoa:

ZUBI-MUSU (Lar, s.v. punta, extremo). Extremo de un puente.

Kontuan izanik zubi-musu zena, estrata-mosu bezalako hitz elkartua izan izan zitekeen, bide baten muturreko aldeak izendatzeko. Ondoren han etxe bat eraiki zuten eta izena handik jaso zuen estrata-mosu batean zegoelako.

Maurizeta toponimoa

 Maurizeta da Getxoko soro baten izena. Getxoko leku izenak liburuaren 239. orrialdean toponimoa agertzen da lekuko zaharrak emanez, XVII. mendera arte heltzen direnak:

Maurizeta
(Soroa)
Izen honetan mikrotoponimo bat nola aldatzen den ikus daiteke, Maurizeta-tik Mauseta-ra iragan baita.

Dokumentazioa:
mauriceta: 1632 (...Llamada Mauriceta pegante a las heredades de juan de Ybarra..., 1632-12-1; BAHP.: pi-pro.), (...en sus heredades de mauriceta Peganttes a Las heredades de Jn. de Ybarra... (1632-12-1; BAHP)
Mauseta: 1867 (...otra tierra heredad labrante, en el termino nombrado Mauseta, de 36 peonadas... (1867-05-31) (BAHP.: iac-pro.)
Manseta: 1886 (...otra tierra heredad labrante en el término nombrado Manseta de treintayseis peonadas..., 1886-05-20; BAHP.: pjvv-pro.)

Azken lekukoan, Manseta izenekoan, akatsa gertatuko zen <u> zena <n> balitz bezala ulerturik. Baina lekuko zaharrenak inportanteenak dira etimologia egiteko. Toponimoak bi elementu lituzke, Mauriz eta, azken elementua -eta atzizkia. Mauriz izenak erabilera patronimikoa izan du, Mauri antroponimoarena baina, toponimoa izanik, ez da ahaztu behar euskal lurretako herri edo auzo izen askotan -iz bukaera dela: Lemoiz, Mimetiz, Muskiz... Bi erabileren jatorria latinean dago, -is genitibotik euskaran egokitua.

Patxikilla toponimoa

Patxikilla da Getxoko etxe baten izena. Toponimoa Getxoko leku izenak liburuaren 266. orrialdean aztertua da:

Patxikilla
(Etxebizitza)
Badirudi etxe izena baino gehiago, pertsona baten ezizena dagoela oinarrian, Batxi edo Patxi, eta -illa atzizki txikigarria.

Dokumentazioa:
Pachiquilla: 1904 (...se formaría el Mercado que hoy por carecer de lugar tiene que celebrarse, á diario, bajo los balcones de la casa llamada de Pachiquilla. (..., 1904-12-2)--FOT-- (GUA.: 3261-5.)

Toponimoa ez da osorik azaldua, tarteko belarea aipatu gabe geratu delako. Horrek behartzen du etimologia apur bat azaltzeko, ziurrenik Patxikilla emakumezko hipokoristikoan -illa atzizkia dago, baina oinarrian Patxiko antroponimoa genuke, hau ere hipokoristikoa. Azkenik, Patxi 'Frantzizko' ere bada, eta Fraiskozurikoa toponimoan Frantzizko bera genuke, hainbat aldaketa jasoa euskararen egituran hobeto egokitzeko.

Cortina/Kortina toponimoak

 Euskal Autonomi Erkidegoan bi toponimo dira kortina hitza dutenak, horrela, Kortina da Getxoko baserri bat eta baita ere Amurrioko baserri baten izena da.
Gainera, badira beste toponimo batzuk cortina hitza dutenak, Gasteizko baso batek Cortina izena du. La Cortina da Gaubeako aurkintza baten izena. Herri berean, gainera bada Las Cortinas izeneko aurkintza. Arabako Aiarako audalerrian dago Las Cortinas izeneko aurkintza. Azkenik, Bizkaiko Lanestosa herrian Las Cortinas izeneko erreka dago.
Arabako toponimiaren biltegi erraldoia den Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan aipatutako toponimo batzuen lekukoak daude, kasuren batean XVI. menderaino heltzen direnak:

CORTINA, término de los Montes de Vitoria. Caserío de Larrimbe. (La...), término de Corro.
CORTINAS (Alto...), término de Villamaderne. (Las...), 1554, íd. de Bernedo. 1710, labrantío de Bachicabo. 1706, íd. de Villanañe.

Hitz hau lehenago aztertua izan da blog honetan, Matxikortina toponimoaren sarreran. Han adierazi genuen hitza sartaldetik sartua zela euskal lurretara eta horren erakusgaia dela Kantabriako toponimia, Diccionario etimológico de la toponimia mayor de Cantabria liburuan ederki azaldua, 143. or.:

CORTINA
Cortinas (Colindres)
Del lat. tardío cortina, derivado del lat. cohors, cohortis ‘recinto’. Cohorte también ha dejado en toponimia el término corte, cortes ‘casas de labor’, del que cortijo es un derivado (189).
Aunque no ha dejado topónimos como en otros lugares, la documentación medieval conserva la voz corte. En el Cartulario de Santa Juliana aparece con profusión en las enumeraciones formulares de los bienes, generalmente en la secuencia siguiente: terras, pumares, horreos, lagares, abdegas, cupas, cortes. Sirva como ejemplo la enumeración de los bienes del solar de Michael Flaynez donado a Santa Juliana: “...cum casas et orreos, lagare et abdega cun cupas plenas, curtes...” (SI, doc.VI, p.7)
En Cantabria, Cortina y especialmente el plural Cortinas es abundante en la toponimia menor, refiriéndose bien a un cobertizo, bien a una porción de terreno de pequeño tamaño con cerca baja. Se encuentra en la misma área significativa que haza o suerte.

Estebanetxea toponimoa

 Errigoitiko toponimo honen bi lekuko daude Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan:

Estebanechea [N, TO]
Esteuanechea (la casa de), Rigoitia, a.1641, FogVizcayaMs

Estabanechea [N, TO]
Estebanechea (la caseria de), Rigoitia, a.1745, FogVizcayaMs.

Toponimoak bi elementu lituzke, Esteban antroponimoa eta etxe izena, -a artikulua zenbatu gabe. Antroponimoak ez du azalpenik behar, tradizio biblikotik jasoa da eta egun ere ez da ezezaguna. Euskaraz Eztebe aldaera erabilia izan da, Doneztebe herri izenean ikus daitekeenez. Esteban, dena den, aspalditik erabili izan da euskal lurretan, Estebanungo antroponimoak erakusten duen bezala.
Bigarren elementua etxe izena da, ez da arrunta toponimoetan antroponimo baten ondoren egotea, baina adibide batzuk badira, Barbaraetxe, Otxandaetxea eta Otsoetxe toponimoak bezala.

Espilla toponimoa

 Espilla ez da izen ezezaguna Bizkaiko toponimian. Aulestin Espilla eta Espillandi baserriak daude, Ispasterren Espillaburu tontorra, Markina-Xemeinen Espilla baserria ere bada eta, azkenik, Mallabian Espillaga baserria dago.
Aipatutako toponimo gehienak Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII izenburuko liburuan daude:

Espilla [N, TO]
Espilla (la casa de) [Barinaga (cofradia de)], Marquina, a.1876, FogVizcayaMs.
Espilla (la casa de) [Malax (cofradia de)], Murelaga, a.1876, FogVizcayaMs.
Espilla (la casa de) [Yruleta (barrio de)], Hermua, a.1799, FogVizcayaMs.
Espilla (la casa de) [Yrulieta (barrio de)], Hermua, a.1704, FogVizcayaMs.
Espilla (la casa y caseria nombrada) [Ydulieta (calle de)], Ermua, a.1876, FogVizcayaMs.
Espilla (la caseria de) [Artecalle (calle de)], Ermua, a.1745, FogVizcayaMs.
Espilla (la caseria de) [Varinaga (cofradia de)], Marquina, a.1745, FogVizcayaMs.
Espilla (la cassa de) [Malax (barrio de)], Murelaga, a.1704, FogVizcayaMs.
Espilla (la cassa de) [Murua y Barinaga (cofradia de)], Marquina, a.1704, FogVizcayaMs.
Espilla+) (Yrizar la casa accesoria a la de) [Murua o Barinaga (cofradia de)], Marquina, a.1799, FogVizcayaMs.
Espilla_Andia (Juan de) [Alegria (la casa de) (pr.n.res)] [Puebla de Aulestia (calle de la)],
Murelaga, a.1876, FogVizcayaMs.
Espilla_Andicoa (la caseria de) [Malax (cofradia de)], Murelaga, a.1745, FogVizcayaMs.
Espilla_Andicua (la casa de) [Malax (cofradia de)], Murelaga, a.1876, FogVizcayaMs.
Espilla_de_Lascutia (la casa de) [Orosqueta (cofradia de)], Yurreta, a.1704, FogVizcayaMs.
Espilla_de_Susso (la cassa de), Aulestia, a.1641, FogVizcayaMs.
Espilla_de_Yusso (la cassa de), Aulestia, a.1641, FogVizcayaMs.
Espilla_Emeticoa (la caseria de) [Malax (cofradia de)], Murelaga, a.1745, FogVizcayaMs.

Espillaga [N, TO]
Espilaga (la casa de) [Mallea (cofradia de)], Mallabia, a.1704, FogVizcayaMs.
Espillaga (la casa de) [Aretio (cofradia de)], Mallabia, a.1798, FogVizcayaMs.
Espillaga (la caseria de) [Areitio (cofradia de)], Mallavia, a.1876, FogVizcayaMs.

Espillaga [N, NO]
Espilaga (Pedro de) [Espilaga (la casa de) (pr.n.res)] [Mallea (cofradia de)], Mallabia,
a.1704, FogVizcayaMs.
Espilaga (inquilina) (Josepha de) [Mallea (cofradia de)], Mallabia, a.1704, FogVizcayaMs.
Espillaga (inquilino) (Pedro de) [Zubiaur (rebal de)], Hermua, a.1704, FogVizcayaMs.

Toponimoek ez dute interpretazio arazorik, hespil izena delako. Baina Orotariko Euskal Hiztegian dauden lekukoak Nafarroakoak eta Ipar Euskal Herrikoak dira, beraz, Bizkaiko hitza ere bazela erakutsiko lukete toponimo hauek.

Salsidu toponimoa

Getxoko toponimo honen lekukoak XVII. menderaino heltzen dira eta honen informazioa jaso da Getxoko leku izenak liburutik, 280-1. or.:

Salsidu
(Etxebizitza)
Izen iluna da hau. Kontuan hartzen badugu leku heze baten ondoan dagoela, agian, latineko salix
"saratsa" zuhaitzarekin lotu genezake eta orduan amaierako “-du” -dui atzizkiaren aztarna legez ulertu, baina froga sendorik gabe herri-etimologia negargarrien munduan sartzeko arriskuan gaude. Monasterioguren herrian bada Salsibarri izeneko aurkintza bat.

Barrutia: Algorta

Dokumentazioa:
salcidua: 1634 (...ypoteca ysenala lasucassa ycaseria de salcidua ysus heredades..., 1634-08-31; BAHP.: pi-pro.)
salcidua: 1845 (...y embargo en las casas nombradas Salcidua y Juanena notoiras en la Anteiglesia de Guecho..., 1845-07-9; BFAA.: k-2594/007.)
Salsidu: 1873, 1619 (...tubieren la dha su cassa y casseria de salsidua con sus lagares..., 1619-01-17; BAHP.: pi-pro.), 1619, 1760, 1760 (...quattro peonadas tanvien detierra vega Juntto a la Casa de salsidua...,
1760-04-29; BAHP), 1761, 1764, 1771, 1771, 1781 (...en la sepultura que en ella perttenece a la mi Casa de salsidua..., 1781-11-30; BAHP.: jbaa-pro.), 1782, 1784
salsidua: 1785, 1785, 1785, 1785 (...y fallezio dejando con muchas deudas lasucasa,y caseria llamada Salsidua notoria en esta dha Anteigª..., 1785-12-28; BAHP.: jbaa-pro.), 1786, 1787, 1787, 1787, 1789, 1792, 1793 (...y sepultura que en ellaperteneze a la casa de Salsidua.../...En el concurso formado ala Casa de Salsidua..., 1793-07-01; BAHP.: jbab-pro.), 1793, 1794, 1794, 1795, 1795, 1795, 1795, 1795,
1796 (FOG.: jk-fog.), 1796, 1797, 1797, 1797, 1800, 1800, 1804, 1806, 1807 (...estados detierra de pan sembrar ynclusas Las Zanjas en la ynmediacion dela Casa de salsidua..., 1807-04-13; BAHP.: jbab-pro.), 1807, 1810, 1811, 1813, 1826, 1827, 1828, 1832, 1843, 1845, 1847, 1847, 1848, 1853, 1854, 1864, 1873 (..., o proximidad de Yturguichi, inmediacion del jaro de la casa de Salsidua,..., 1873-10-19; BAHP)
Salzidua: 1745 (FOG.: jk-fog.)
Zalcidua: 1853 (...hizo venta y cesion de mil ducados de censo y sus réditos que la pertenecia contra la casería de Zalcidua y poseedores en esta Jurisdiccion..., 1853-10-03; BAHP.: iac-pro.)
Zalsidua: 1845 (...contra las citadas fincas de Zalsidua y Juanena, como hipotecadas..., 1845-05-29; BFAA.:

Ahozkoak:
Salsidu: 2002 (...Subilleta eta bestekaldeko...Salsidu... (AHOZ.: 03.)

Toponimoaren lekuko askotan bereizten dira bi txistukariak eta hori esanguratsua izan daiteke analisirako. Liburuko etimologiaren hasiera ongi jarria dago, baina ez ondokoa. Funtsean toponimo honetan Salcedo erdal toponimoaren euskal egokitzapena da. Beharbada erdararen aurreko egoera batean jaso zelako eta euskararen barruan egokitzapenak egin direlako, tartean azken bi bokalak aldatu dira, batean -o > -u aldaketa gertatu da, ohikoa ez dena toponimian. Tarteko bokalean ziurrenik disimilazioa gertatu da. Beste aldaketa txistukariei dagokie, beharbada asimilazioa gertatu da, s-z > s-s edo sartaldeko euskaran ezaguna den neutralizazioak eragin du eta bigarren txistukaria aldatu du, baina aldaketa hau berankorra da, lekukoek erakusten duten bezala.

Betrosolo toponimoa

Betrosolo da Arabako toponimo bat, Urkabustaizko alor bat.
Toponimoak bi elementu lituzke, Betro antroponimoa eta solo izen arrunta. Betro interesgarria da, Petro izenaren egokitzapena jasan duena, hasierako herskaria ahostunduz, fenomeno hau latinaren eta erromantzearen hiz askorekin gertatu ohi zen, horrela bake, dorre. Antroponimo hori ez dago bakarturik toponimian, Betroitzaga eta Betrokolo toponimoetan ere hasierako ezpainkaria ahostundurik dagoelako.

Benturena toponimoa

 Benturena toponimoa bi baserritan dago, bata Gernika-Lumokoa, bestea, Oñatikoa; beraz, Bizkaian zein Gipuzkoan dago.
Toponimoak ez du zailtasun handirik, bukaeran -(r)en + -a, ohikoak etxe izenetan eta oinarrian Bentura antroponimoa, egun ez erabilia baina aurreko mendeetan lekuko batzuk utzi zituen euskal lurretan, gizon izenetan eta toponimian. Horrela, Benturaiturri toponimoa dago, baita Benturagain ere.
Aldaketa bakarra gertatu da bi toponimoetan, haplologia, hain zuzen. Toponimoa sortzerakoan *Benturarena izan beharko zuen, baina bi silaba oso antzekoak elkarren ondoan jarriz gero, bat galtzen da eta hori gertatu zen hemen ere, toponimoa laburtu zelako.