Doneztebe toponimoa

 Doneztebe da Errezilgo baserri bat. XX. mendeko lekuko bat dago Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan, Ibarbia ballaran:

DONESTEBE (prop.) 1595

Euskal Autonomia Erkidegoko Izendegi Geografiko Ofizialean lekuko zaharrago bat dago, Donestebe (1857). Ahozko lekukoetan laburketak gertatu dira, Dooste, Doste, Dozte.
Toponimoa Nafarroako Doneztebe herri izenaren berdina da eta hori bezala, jatorri bera, du, done eta, ondoren, santu izena, Eztebe. Antroponimo soila beste toponimo batean dago, Estebe toponimoan, Ibarrangelun, Bizkaian.
Errezilgo toponimoaren jatorriaz, litekeena da leku horretan eliza bat edo baseliza bat izatea santu horren omenez, baina hori ez da aukera bakarra.

Ballestagin toponimoa

 Ballestagin da Andoaingo baserri bat, toponimo eratorri bat du, Ballestagingo erreka. Andoaingo toponimia liburuan, lekuko zaharrak eta informazio osagarria dago:

Lekuko zaharrenak kontuan izanik, aldaera osoena Ballestagin izan daiteke. Ondoren, bokal arteko herskari belarea galdu zen eta birranalisiak hasi ziren, *Ballestarain izen berreraikian oinarriturik. Ballestagin, dagoen bezala analiza daiteke, hitz oso bat izango zen, *ballestagin, balezta izenaren aldaera den ballesta, Ballestegi toponimoan bezala, eta ondoren -gin atzizkia, 'egile' esanahia duena. Hitz antzekoa baleztari izan daiteke, baina azken hau balezta erabiltzen duen soldadua izan ohi da, Ballestarinea toponimoan hala izango zen, baina *ballestagin, balezta-egilea litzateke.
Andoaingo toponimora itzuliz, etxe horretan balezta egile bat biziko zen eta hortik jasoko zuen jabearen izena edo izengoitia. Hala izan bazen, toponimo honek aukera ematen digu *ballestagin hitz zahar galdua berreskuratzeko.

Eraso toponimoak

 Nafarroan Eraso toponimoa behin eta berriz agertzen da, hainbat herritan. Eraso da Nafarroa Garaiko kontzejua, Imotz udalerrikoa. Euskaltzaindiaren EODA datu basetegian bada Eraso toponimo honen lekukotza:

herasso (1268)
horosso (1280)
eraso, erasso (1280)
erausus (1291 [1947, 1956])
erasso (1350)
[...]

Beste bat, Larraungo Eraso da jaurerria eta herri hustua. Euskaltzaindiaren EODA datu basetegian badira Eraso honen lekukoak:

johan d'erasso (1366)
miguel d'erasso (1366)
johan d'erasso (1366)

Lekukoak zaharrak badira ere, ez da hauetan ezberdintasunik agertzen, txistukariaren islapen grafikoan izan ezik.
Nafarroan beste bi Eraso daude, Azpirotz-Lezaetako Eraso eta Gorriti eta Uitziko Eraso, baina bien lekukotza oso berria da.
Etimologiari dagokionez, ez da etimologia argirik eman baina aipamen batzuk badaude, guztiak Imozko Erasoren orrian, hasteko K. Mitxelenaren Introducción fonética a la onomástica vasca lanekoa:

[...]
La reducción au > a es muy frecuente en vasc., sobre todo en sílaba inicial, y hay algún ejemplo de ella en toponimia: doc. Erahussu, Erauso, Erausu, hoy Eraso (Imoz, Nav.); cf. Erausus en 1291, que se conserva sin variación. No es seguro que, según la opinión de Gavel (Ph. b., 77), el ap. Recaurte (variante de Recarte, etc.) pruebe que la forma primitiva de arte fuera *aurte. Tal vez un ejemplo mejor del cambio sea Arellano (Nav.), así en 1218, si procede de Aurelianu
[...]

Beste bat Mikel Belaskoren Diccionario etimológico de los nombres de los pueblos, villas y ciudades de Navarra. Apellidos navarros liburukoa:

[...]
Significado desconocido. Comentario lingüístico: En muchos casos -so parece variante del sufijo abundancial -zu pero en este caso, al resultar desconocido el primer elemento, podría tratarse de otra cosa. Recordar, por último, la existencia de un señorío de Eraso en Larraun y un despoblado llamado Erauso en Ezcabarte, documentado Erahussu en 1088 y Erausso en 1094. Traducciones curiosas y explicaciones populares: Traducciones de este género son: 'chaparrear lluvia y batallar', 'ataque, emboscada', 'helechal', 'valle'.
[...]

Azkena P. Salaberriren Origen y significado de la toponimia en Navarra lanekoa:

[...]
Nombres con final -so, -xo. Son los siguientes: Alkasoaldea, Areso, Artaxo, Eltso, Eraso, Iriso (se documenta Yruysso, Irasso, Iruxo, Yrisso e Hirihuso. Basándose en esta última forma Irigoien [1992: 222], con dudas, considera que el primer elemento puede ser hiri y el segundo estar relacionado con auzo 'barrio, vecino'), Iruxo / Irujo, Itsaso (< itsas, itsa(t)s 'retama'). Según Mitxelena (AV 545) está claro que en aquí el sufijo procede de -tsu, -zu; tenemos Itsasu en Lapurdi / Labort. (...) En opinión de Mitxelena (AV, 545) es difícil de explicar cuál es la base de topónimos con sufijo -so como Areso, Eraso (Belasko, 1999: 181, recuerda que existe un señorío de Eraso en Larraun y un despoblado Erauso en Ezkabarte). El lingüista guipuzcoano cree en la mencionada obra que Lizaso (y Lizasoain) son derivados de leize, leze, *lize, pero más tarde (1971: 264) admite la posibilidad, siguiendo a Bähr (1948: 38) al parecer, de que Lizaso, Olaso sean compuestos del tipo de Ezkiaso, procedente de ezki + baso 'boque de tilos'.
[...]

Dirudienez, Eraso eta Erauso toponimoen arteko lotura ikusten dute, Imozko Erausus (1291) aipatuz. Baina toponimo honen lekuko zaharrenetan au diptongoa behin bakarrik agertzen da, ez dago aurreko eta ondokoetan. Beraz, hemen proposatuko da aldaera hori okerra dela, Horosso (1280) den bezala. Beraz, azterketa Eraso izenean oinarrituko da eta horrek gogorarazten du blog honetan aztertutako beste izen bat, Beraso toponimoa. Hala izan bada, hasierako herskari ezpainkaria galduko zen, fenomeno hori ez da oso ohikoa baina ezezaguna ere ez da. Hala gertatu bazen, toponimoaren jatorria *Beraso antroponimoan genuke, Beraxa antroponimoarekin lotua, oinarri berekoa baina -so atzizkia erabiliz.

Mitarte toponimoa

 Mitarte da Aretxabaletako bazter-auzo bat. Hiru toponimo eratorri daude, baserriak: Mitarteandikoa, Mitarteazpikoa eta Mitartegaraikoa.
Aretxabaletatik oso hurbil dago Arrasate eta herri honetarako XIX. mendeko erdialdeko lekukoak daude Arrasateko toponimia liburuan, 67. or.:

Lekuko bat, zaharrena, ez da toponimikoa, deitura baizik, baina horrek erakusten du toponimoa bazela XV. mendean, oso garai zaharrean. Hurrengo menderako lekukoak daude Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta lekuko batzuk daude XVI. mendearen erdialdetik, lekuko zaharrena 1542. urtekoa delako:

Toponimoak antz handia du Imitarte toponimoarekin, ezberdintasun bakarra da hasierkao bokala, Arrasateko toponimoan galdu delako, aferesi bat gertatu da. Bilakaera bera *Amiti antroponimoaren eratorri toponimiko batzuetan gertatu da, Mitizar eta Mutitegi toponimoetan.
Toponimoak bi elementu ditu, bukaerakoa arte hitza, ziurrenik ez da zuhaitz izena, lekuzko partikula baizik. Antroponimoa *Amiti izango zen, Amitisarobe toponimoaren sarreran azaltzen dena.

Osoasagasti toponimoa

 Oiartzun aldeko toponimo hau bi lekukoren bitartez ezaguna zaigu, Documentación Medieval del Archivo Municipal de Oiartzun. I. Libros de estimaciones fiscales de vecinos y bienes raíces (1499-1520) liburutik jasoak. Bi lekukoek data bera dute, 1499. urtekoak dira, lehena agertzen da 147. orrialdean:

El canpo qu'es començando desde Osoasagasti

Bestea eta azkena bi orrialde geroago dago, 151. or.:

El mançanal viejo qu'es debaxo de la casa, teniente a la verta llamada Ogoasagastia

Bi lekukoen artean ezberdintasun batzuk badaude ere, toponimo beraren aldaerak izan daitezke, batetik artikularena, lehenengoan ez dago, bestean bai. Ezberdintasun nabarmenena dago bigarren silabako kontsonantean, batean <s> eta bestean <g>. Lekuko gehiagorik ez dago eta, beraz, daudenekin erabakia hartu beharra dago. Osoasagasti erraza da azaltzen jakinik Otxoa antroponimoa izan zela, otso animalia izenetik sortua. Informazio gehiago Otxoa antroponimoaz, sarreran. Beste lekukoak, aldiz, ez du azalpenik, Ogoasagastia aldaerak. Beharbada akats bat gertatu zen izena idaztean edo irakurtzean eta hor agertu behar zuena txistukari bat zen <s> edo antzeko zerbait.
Osoasagasti toponimorako eman den etimologia zuzena bada, Otxoa antroponimoaren eratorri toponimikoen artean sartzekoa litzateke. Bestetik, beste elementua sagasti izena litzateke, hitz ezaguna, toponimian zein lexiko arruntean.

Usabelartza toponimoa

Usabelartza da Andoaingo tontor bat. Toponimoaren lekuko batzuk daude Andoaingo toponimia liburuan, 233-234. or.:

Toponimoaren lekukotza XVIII. mendean hasten da, Usauerarza (1764) izenarekin. Hurrengo mendean Usabelarza eta, behin, Osabelarza daude, azkena aldaera izan liteke, otso hitz hedatuarekin nahasiz. Toponimoaren lekuko zaharrenena berar 'belar' aldaera izan daiteke, Hego Euskal Herrian han hemenka agertu ohi zena, arkaismoa bera.
Toponimoak bi elementu izan zitzakeen, azkena -tza atzizkia eta aurrean uso-belar hitz elkartua:

Bortoluanea toponimoa

 Bortoluanea da Hernaniko baserri bat. Euskal Autonomia Erkidegoko Izendegi Geografiko Ofizialeko orrian dagoen lekuko zaharrena da 1857. urteko Bortoluánia. Beste lekukoek oso izen antzekoa dute, berdina gertatzen da Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan, XX. mende bukaerako lekukoa daramala:

BORTOLUANEA (prop.)
BORTOLUANEA BORDA (prop.)

Toponimoaren bukaeran -(r)en eta artikulua daude, apur bat aldaturik. Oinarrian antroponimo bat dago, *Bortolo, Bartolomeren laburketa bat. antroponimoaren bukaerako bokala aldatuko zen ondorengoaren disimilazioagatik: oa > ua. Baina lehenengo silabako bokala ere aldatuko zen, beharbada bigarren silabakoaren asimilazioz, e-o > o-o. Berdina gertatu zen Xertolo toponimoarekin, oinarrian *Xertolo hipokoristikoa dago, Bertolo antroponimotik sortua. Gainera, toponimo honen ahozko aldaeretako bat Xortolo da, berriro ere, bokal asimilazioa gertatu da.
Laburtuz, Bartolome antroponimoaren aldaera laburtu batetik sortuko ziren, lehenik Bertolo eta ondoren, *Bortolo.

Gongeda toponimoa

Gongeda da Alonsotegi eta Barakaldo herrien arteko tontorra, baita ere lepoa eta kortabasoa. Euskaltzaindiaren EODA datu basetegitik eskuratu dira Gongeda toponimoaren lekuko zaharrenak:

gongueda (1793/03/09)
Gongueda (1956)
gongueda (1958)

Toponimoan ez da aldaketarik izan azken berrehun urteetan eta, beraz, hortik hasiko da analisia, Gongeda izenetik. Blog honetan bada oso antzekoa den toponimoa, Gongeta. Ezberdintasun bakarra herskari horzkarian datza, azken honetan ahoskabea bada, bestean ahostuna da. Etimologia berdina izango lukete, konka izena eta, bukaeran, -eta atzizkia. Hala bada, bilakaera gertatu zen, *Gongeta > Gongeda, eta arrazoia ez da argia. Beharbada erdararen eraginez aldatua da, Artieda herri izenean bezala, baina horrek aspaldiko eragina salatuko luke eta bilakaera hori ez da arrunta.

Urtzallenea toponimoa

 Urtzallenea da Berastegiko baserri bat. Lekuko zaharrena XX. mende bukaerakoa da, 1992. urteko Urtzallene.
Lekukotza urria eta oso berankorra bada ere, toponimoa nahiko argia da, oinarrian burdingintzari lotutako lanbide izen bat dagoelako, urtzaile, Urzelategi toponimoan azaldua.
Blog honetan bada beste toponimo bat gehiago oinarrian hitz bera duena, Urzelategi aipatuaz gain, Urtzallekoa toponimoa. Azken honek, urtzaile hitzaz gain, -(r)en eta artikulua jaso zituen.

Malogarai toponimoa

 Malogarai da Lemoako tontor bat:

Malogaraitxarkoa toponimo eratorria du, erreka bat:

Bigarren elementua txarko izena da, 'erreka' esanahia duela.
Malogarai toponimoak bi elementu ditu, bukaeran garai hitza, egokia tontor baterako. Hasierako elementua Malo antroponimoa litzateke, Malotegi toponimoan dagoena. P. Salaberriren Euskal deiturategia. Patronimia liburuan Erdi Aroko lekukotza dago baita bere patronimikoarena ere:

Malo (cf. Garcia Ioroz Malo, 1136-1150, Art., 91; Sancha Maloa Aqueza, Artaxoa, 1330, LPN, 294. or.).
— Malez: Sancho Malez (Andion, 1232; Irantzu, 250. or.); Petri Malez (XIII. m., ibid., 266. or.).

Toponimo honen bitartez Maloren erabilera eremua Bizkairaino ere hedatu zela erakusten da. Gainera, antroponimo honen lekukotza handitzen da.

Montemaora toponimoa

Montemaora da Busturiako baserri bat. Euskal Autonomia Erkidegoko Izendegi Geografiko Ofizialean lekukoetan aldaerak daude: Montemaortu (1704), Montemaora (1798), Montemaro (1955), Montemoro (1986)... Lekuko zaharrena oso aldentzen da besteetatik eta horrek azalpen bat merezi du. Izan ere, Nombres de familia y oicónimos en las fogueraciones de Bizkaia de los siglos XVII y XVIII liburuan dago data horren lekuko bat (eta bakarra):

Montemaora [N, TO]
Montemaora (la cassa de), Busturia, a.1704, FogVizcayaMs.

Azken irakurketa zuzena da, bestea azaldu beharra dago eta agiri hauen beste argitarapen bat dago, Jaime de Kerexetaren Fogueraciones de Bizkaia del siglo XVIII. Liburu horretan dago Busturiako izen hori, 85. or.:

Monte Maortúa: To. Nárdiz; / J. Artía.

Beraz, kontuan izanik beste lekukoak, Kerexetarena irakurketa txarra litzateke eta kanpoan uztekoa.
Analisi etimologikoan sartuz, bitxia da Bizkai erdian erdarazko toponimo bat aurkitzea, aurkitzen zaion etimologia zuzena bada. Toponimoak bi elementu lituzke, hasieran monte 'mendi' gaztelaniazkoa eta bukaeran Maora, Maiora antroponimo emakumezkoaren aldaera, Maioregi toponimoan dagoena, esaterako.
Maora aldaeraren lekukorik bada A. Irigoienen Pertsona izenak euskaraz nola eman liburuan:

3.240. MAYORA / MAORA (324), MAYORACO, emakume-izena, eta baita-ere MAYOR / MAOR: Mayora de Garcia Pero Eynneca, (1330, PN-XIV, F.Est., 228 orr.), Larraga-n; Pascoal et Maria, filos de Ferrando Maora, (1330, PN-XIV, F.Est., 240 orr.), Beruinçana-n; Pero Mayoraco, (1366, PN-XIV, F.Pamp.-Mont., 532 orr.), Çigua-n; dona Mayor, (1350, PN-XIV, L.Mon.Est., 336 orr.), Viana-n; Ferrando dona Maor, (1330, PN-XIV, F.Est., 241 orr.), Miranda-n.
XII menderako MAIOR: et Elvira et Maior et Tota, (1178, El gran Pr. Nav., dok. 48).
————————
324 [j] duela eta [j] gabe.

Laburtuz, monte + Ma(i)ora > Montemaora. Erdaraz sortutako toponimoa da monte hitza duelako, eta elementuek ere erromantzezko ordena dutelako.

Txapaderne toponimoa

Txapaderne da Arabako toponimo bat, arkeologiarekin lotutakoa:

Arqueología. Yacimiento arqueológico al aire libre, en la sierra de Arkamo (Álava), cerca de la cima del monte Crucijadas, a 780 m s.n.m. Se han recogido numerosas piezas de sílex correspondientes al Calcolítico o la Edad del Bronce. Ref. «C. A. A.», 1987.

Toponimoaren bukaerak antz handia du blog honetan aztertutako beste toponimo batekin, Valdepadernarekin. Sarrera horretan Mikel Belaskoren aipua jaso genuen, Paternain toponimoaz ari zela, aztergai den toponimoarekin lotutakoak:

Menéndez Pidal cita un numeroso grupo de nombres de localidades en los que forma parte el citado nombre de persona [Paternus]: Paternoy y Paternué (Huesca), Villapadierna (León), Padierna (Asturias), Paderna (Lugo), Paterna (Almería, Huelva, Cádiz, Albacete), Padierno (Salamanca), Padiernos (Salamanca, Ávila), Paderne (Oviedo y Galicia, varios), Padiérníga (Santander), Trespaderne (Burgos) y Maderne (Santander). En Francia se encuentran Padern (Paternum en 805) y Pernes (Paternis 994) con el mismo origen.

Antroponimoa Paternus latinetik erromantzezko bilakaera jaso zuen, horregatik bokal arteko /d/. Baina toponimoak beste elementu bat izan zuen, hasierako txa- hori. Erdi Aroko antroponimian aita izena erabilia izan zen praenomen bezala, ponte izenaren aurrean, Mitxelenak bere Apellidos vascos liburuan azaltzen duen bezala:

20. —aita «padre»: Aytola. Puede verse en R. Menendez Pidal (Toponimia prerrománica hispana, 223 ss.) la abundancia con que aparece en documentos medievales hispánicos, especialmente castellanos, el nombre Eita (Aita), solo o generalmente precediendo a otro, así como su forma castellana Echa (Egga) y la falsa corrección Ecta (-ct- latino ha dado -ch- castellano): Eita Hoco, Eita Hacurio, Eita Azenari, Acta Fanni, Acha Vita, Eggavita Moriellez, Egga Lacine en el CSM, cf. Ama Nafarra, Ama Sarracinaz en el mismo cartulario (vasc. ama «madre»), Ama dota (= Tota, Toda), Lacarra 250.

Batzuetan toponimiara ere heldu ziren izen horiek, Atxamuño eta Atxamiku toponimoetan bezala, batean Munio antroponimoa dago eta bestean Domiku. Txapaderne toponimoan aferesia gertatu zen, hasierako bokala galdu zelako.

Koxkor izengoitia

 Izen hau behin jaso da Segurako agiri batetik, 1400. urtekoa, 6. or.:

... e Pero de Vicunna e Yénego de Aguirre e Sancho Ferrnandes e Johan Sanches, su fijo, e Martín Peres e Sancho, fijos de Suynto e Moxo, e Johan Luçea e Pero d'Estella e Martín Coxcorr e Sancho Lopes de Gorrichategui e Lope Sanches e Johan Sanches, sus fijos, e Sancho Lopes d'Osirançu e Sancho Aguina, vesinos e moradores del dicho valle, estando ajuntados con Johan Peres de Segura, su jurado, que pusieron entre sy çiertas condiçiones.

Koxkor izengoitia izan daiteke eta hitza, besterik aldatu gabe, koxkor da, koskor hitzaren aldaera txikigarria. Koskor hitza ez da ezezaguna euskal onomastikan Korkostegi toponimoaren oinarria Koskor izan daitekeelako.
Koxkor aldaeraren Orotariko Euskal Hiztegiko lekuko zaharrena 1820. urte ingurukoa da:

Esatea mutil koxkor bategaiti, edo gizon barritsu barbullo bategaiti guzur utsa dala [...] ezta gauza andirik. Zav Serm II 278.

Lekuko horretan ikusten da pertsonekin eraibili ohi zela eta hala gertatuko zen Segurako lekukoan. Bide batez, aspaldiko lekuko horrek 420 urte inguru aurreratuko luke hitzaren lehen agerpena.

Urtzallekoa toponimoa

 Urtzallekoa da Oñatiko etxe baten izena. Lekuko bat du Iñaki Linazasororen Caseríos de Guipúzcoa izeneko liburuan:

*URZALLEKOA (prop.) 1771, Zubillaga auzoa

Toponimoa zaharra da, aspaldian galdutako lanbide izen bat dagoelako, urtzaile izena, hain zuzen, Urzelategi toponimoan azaldua. Horrela, Oñatiko etxea urtzaile baten etxea izango zen eta hortik izena hartuko zuen. Toponimo honen kasuan ez zen -tegi atzizkirik erabili, -ko atzizkia eta ondoren artikulua daude.

Urzelategi toponimoa

 Urzelategi da Astigarragako baserri bat. Beste lekuko baten arabera, baserria Urzallategi zen. Web orri horretan argazki bat dago eta bertan baserriaren aurrealdea ikusten da eta hor dago xafla batean baserriaren izena, Urzallategi. Beraz, bi izen daude, ofiziala dena eta baserrian dagoena. Aukera bat behar izanez gero, Urzallategi aldaerak garai bateko ahoskera gordeko zuen eta hori lehenetsiko da. Bestea, gaur egungo aldaera izan daiteke edo toponimoaren berrinterpretazio baten ondorengoa. Hala bazen, Urzallategi izenak analisirako hobea izango da.
Toponimoak bi elementu izan ditzake, lehena urzalla- iluna eta ondoren -tegi atzizkia, oso arrunta etxe izenetan. Hasierakoa urtzaile hitza izan daiteke:

1. (-ille V, G; Urt III 419; -alle Lar, Añ), urtzailla (V), urtzale (L, B), urzale. Ref.: A (urtzailla).
"Fundidor" Lar, A. "Herrero, otro que llaman fundidor" Lar. "Refinador" Ib. "Herrero, el fundidor" Añ. "Fondeur (de cloches, etc.)" Lh. Cf. Lar Cor 71: "El otro acercándose a la fragua con una palanca gruesa y larga de hierro, [...]; llámase urtzallea, fundidor, derretidor".

Oinarriaren azken bokala aldatuko zen, agian bokal asimilazioaren eraginez. Bestela, urtzaile hitzaren eratorpen aldaera ere izan zitekeen, beste hitz askotan gertatzen den bezala, maite > maitatu.
Urtzailerik ez da geratzen burdinolen garaia ere galdu zelako, baina lanbide zahar honen lekuko toponimikorik oraindik bada, Urzelategi toponimoa bezala.

Zakarra izengoitia

 Izen hau behin jaso da Segurako agiri batetik, 1400. urtekoa, 6. or.:

E paresçe que los sobre dichos Martín Miguelles e Johan de Lascano, en nonbre del dicho conçejo, por el dicho poderío, de la una parte, e Johan Miguelles de Murgarigui e Johan d'Onnaty e Johan Martines de Masucari e Miguell de Vergara e Pero Yvanes Çacarra e Pero Garçía d'Elorregui e Johan Peres e Pero Peres, sus fijos,

Hitzak ez du zailtasunik, zakar hitza delako:

zakar.
Tr. Documentado en textos de todos los dialectos. No hay prácticamente ejs. septentrionales de uso adjetivo. En DFrec hay 44 ejs. de zakar, meridionales.
Onom.: Toda la tierra que es de Çacarrola. (1425) Arzam 459.
[...]

Zakar hitzaren eratorri bat zakarro da, Zakarro toponimoan dagoena. Zakarrola toponimoa, aldiz, zailagoa da, oinarrian izan daiteke zakar izenondoa edo zakarro, bietan toponimo bera sortuko zen ola eranstean.
Segurako izengoiti honek zakar hitzaren agerpen data aurreratuko luke, 25 urtetan.

Suinto antroponimoa

Izen hau behin jaso da Segurako agiri batetik, 1400. urtekoa, 6. or.:

... e Pero de Vicunna e Yénego de Aguirre e Sancho Ferrnandes e Johan Sanches, su fijo, e Martín Peres e Sancho, fijos de Suynto e Moxo, e Johan Luçea e Pero d'Estella e Martín Coxcorr e Sancho Lopes de Gorrichategui e Lope Sanches e Johan Sanches, sus fijos, e Sancho Lopes d'Osirançu e Sancho Aguina, vesinos e moradores del dicho valle, estando ajuntados con Johan Peres de Segura, su jurado, que pusieron entre sy çiertas condiçiones.

Suinto hitza bi elementutan bana daiteke, bukaeran -to atzizki txikigarria eta oinarrian suin, suhi izenaren aldaera:

suhi.
Tr. En Lazarraga y los autores vizcaínos encontramos suin.
Etim. De *suni; v. FHV 150.
Onom.: Domicu Suinna. (1200) Arzam 404. Garcia Suya. (1330) Ib. 404.

Aipagarria da Segura aldean suin agertzea, baina azalbide bat baino gehiago daude, izan liteke kanpotik eratorritakoa edo, beharbada, eratorpen aldaeran sudurkaria berreskuratua izan zen. Analisia zuzena bada Segurako hau litzateke suhi hitzaren lehenengoetariko lekukoa.

Izaiarenea toponimoa

 Donostiako etxe izen hau behin bakarrik aurkitu dugu, XVIII. mendearen bukaerako lekuko zahar bat dago, Proyecto de ereccion de tres iglesias antemurales en San Sebastian. Hacia 1775 izenburuko lanean, Luis Murugarren egilea, BAP, 1980, Yzayarenea.
Toponimoak ez du zailtasun handirik, bukaeran -(r)en eta artikulua eta oinarrian, interesgarria da toponimian ohikoa ez delako, itzain hitza, itzai aldaera erabiliz, erdialdeko euskalkietan izan ohi dena.
Garai batean itzain hitza arrunta izango zen, idiak erabiliak ziren zamak garraitzeko, beste zereginen artean. Donostiako toponimoak ideia hori berretsiko luke, aspaldiko garaietako lanbide izenak toponimiara heldu zirelako: Auspagingoa toponimoan hauspo egileak, hauspoginak; Kapagindegi toponimoan, kapaginak, beste askoren artean.

Panpalona toponimoa

Panpalona da Errenteriako baserri bat. Lekukoak XVIII. mendean hasten dira eta ugariak diren arren, guztiak berdinak dira, bat izan ezik:

1762     Pampalona
1794     Pampalona
1808     Pampalona

Horrela zerrenda luza daiteke XXI. mendearen arte, Panpalonea, 1819. urteko lekukoa, salbuespen bakarra dela.
Toponimoak oso analisi erraza du, oso nabarmena da Iruñeko hiriaren erdal izenarekin duen antza. Izan ere, Panpalona eta Pamplona izenen arteko lotura aski argia da, biak erromantzezkoak, baina azkena nagusi bihurtu zen, eta bestea galdua da aspalditik. Panpalona izenaren historiaz azterketa luzea dago Jimeno Jurioren Estudios sobre toponimia navarra liburuko 178-179. orrialdeetan:

Beraz, litekeena da okzitanierazko hiztunek aldaera hori erabiltzea eta horrelako toponimo batek adierazten du garai batean hizkuntza hori ez zutela ezezaguna eta etxeari ezagutzen zuten izena jarri zioten. Aspaldian gertatu zen, Errenteriako toponimoa paperetan agertzen hasi zenerako, Panpalona izena galdua zen, aztarren bakarra Erdi Aroko agiri zaharretan geratzen zelako.

Gurbista toponimoa

 Amurrioko udalerriko toponimo hau XX. mendeko bi toponimo eratorriren bitartez ezaguna da. Berriena José Antonio González Salazarren Cuadernos de toponimia 8 Toponimia menor de Ayala liburuan dago, 115. or.:

VI - Barrio Gurbista

Orrialde berean, toponimo eratorri bat dago:

8.—Gurbistagoiti

XX. mendearen erdialdeko lekuko bat dago Gerardo Lopez de Gereñuren Toponimia alavesa, seguido de Mortuorios o despoblados y Pueblos alaveses liburuan:

GURBISTA, barrio de Lezama.

Toponimoa deitura bihurtu zen eta bilaketa egin da Dokuklik web-gunean, Euskal Autonomi Erkidegoko eliza-agiriak biltzen dituen lekuan. Agiri hauek dira, jaio, ezkontza eta heriotza agiriak eta inguruko oso lekuko hurbila dago, 1511. urtekoa:

Horrek toponimoarekin lotura egiten du eta lekuko oso goiztiarra ematen, XVI. mende hasieran. Beraz, toponimoa izan da azken bost mendeetan aldatu gabe.
Toponimoa ez da guztiz argia, oinarrian gurbitz landare izena dago, zalantza handirik gabe, Gurbistia toponimoan bezala. Baina Gurbistaren hurrengoa zailagoa da, beharbada bukaeran aldaketa bat gertatu da, sagasti hitzari edo Sagasta toponimoari gertatutakoaren antzekoa. Azken bi hitz hauetan sagar + -tza + -eta eta sagar + -tza + -di analisiak egin daitezke eta Arabako toponimoa ez da berdina baina hemen aurkeztuko den etimologia arabera, antz handikoa bai. Oinarrian gurbitz bada, ondoren -tza eta -eta atzizkiak izango ziren: gurbitz + -tza + -eta. Ondoren toponimoa laburtu zen, Gurbista sortuz.

Txurioena eta Txurionea toponimoak

Txurioena da Bizkaiko toponimo bat, Berrizko baserri bat. Txurionea, aldiz, Gipuzkoako toponimo bat izango zen, egun bi toponimo eratorritan irauten du, biak baserriak: Txurioneaberri eta Txurioneazar.
Toponimo hauetatik ez da lekuko zaharrik eskuratu baina guztien egitura oso argia da eta, beraz, aldaketa ezezagunik gertatu ez bada, hemen jarriko den etimologia ongi egokitzen zaie artertutako toponimoei.
Txurioena eta Txurionea toponimoetako bukaeretan, ezberdinak badira ere, elementu berberak daude, -(r)en eta -a, artikulua. Oinarrikoa antroponimo bat da, Txurio, hain zuzen. Erdi Aroan erabili izan zen baina ondorengo mendeetan galdu zen eta egun, toponimo batzuetan baino ez da bizi, Txuriokorta toponimoan bezala.